HPVกับมะเร็งศีรษะและคอ: ความสำคัญของสายพันธุ์ไวรัสกับลักษณะทางคลินิก การพยากรณ์โรค และการใช้เป็น Biomarker: ทบทวนวรรณกรรม - โรจน์จรัสไพศาล, วรเวทย์ (ศรีนครินทร์เวชสาร, 2024)
มะเร็งศีรษะและคอเป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยและมีอัตราการเสียชีวิตสูง ซึ่งในปัจจุบันพบว่าการติดเชื้อไวรัสฮิวแมนแปปิลโลมา (Human papillomavirus; HPV) เป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดมะเร็งชนิดนี้ โดยเฉพาะใน oropharynx การทบทวนวรรณกรรมครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลความสัมพันธ์ระหว่างสายพันธุ์ HPV กับการเกิดมะเร็งศีรษะและคอ ตลอดจนลักษณะทางคลินิก การพยากรณ์โรคของมะเร็งที่เกี่ยวข้องกับ HPV สายพันธุ์ต่างๆ และความก้าวหน้าของเทคนิคการตรวจหาเชื้อ HPV จากการศึกษาพบว่า HPV16 เป็นสายพันธุ์ที่พบได้บ่อยที่สุดในมะเร็งศีรษะและคอ (ร้อยละ 90) โดยเฉพาะในมะเร็ง oropharynx ตามมาด้วย HPV18 (ร้อยละ 2.5-5) และ HPV สายพันธุ์ high-risk อื่นๆ เช่น HPV31, 33, 35, 45 นอกจากนี้ ยังพบความแตกต่างของลักษณะทางคลินิกและการพยากรณ์โรคระหว่างมะเร็งที่เกิดจาก HPV และไม่ได้เกิดจาก HPV โดยมะเร็ง HPV-positive มักพบในผู้ป่วยอายุน้อยและไม่สูบบุหรี่ มีการแพร่กระจายไปต่อมน้ำเหลืองตั้งแต่ระยะแรก แต่ตอบสนองต่อการรักษาและมีอัตรารอดชีวิต 5-year survival > 75% ซึ่งสูงกว่ามะเร็ง HPV-negativeที่มี 5-year survival <50% อย่างไรก็ตามยังมีข้อมูลไม่ชัดเจนว่า HPV แต่ละสายพันธุ์มีผลต่อพยากรณ์โรคที่แตกต่างกันหรือไม่ ด้วยบทบาทสำคัญของ HPV ในมะเร็งศีรษะและคอ การตรวจหาเชื้อ HPV ในเนื้องอกจึงมีประโยชน์อย่างมากต่อการวางแผนการรักษาและพยากรณ์โรคของผู้ป่วย โดยเทคนิคที่ใช้ในปัจจุบันได้แก่ การย้อม p16 นอกจากนี้ยังมีความพยายามในการพัฒนาการตรวจ HPV biomarker ในกระแสเลือด เช่น HPV ctDNA หรือ HPV E6/E7 antibodies เพื่อใช้ในการวินิจฉัยและติดตามโรคแบบ non-invasive อย่างไรก็ตาม เทคนิคเหล่านี้ยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมก่อนนำมาใช้จริง โดยสรุป HPV มีความสำคัญต่อการก่อมะเร็งศีรษะและคอ โดยเฉพาะ HPV16 ในมะเร็ง oropharynx ลักษณะทางคลินิกและการพยากรณ์โรคมีความแตกต่างระหว่างมะเร็งที่เกิดจาก HPV และไม่ได้เกิดจาก HPV การตรวจหา HPV ในเนื้องอกมีประโยชน์ต่อการวางแผนการรักษา และมีแนวโน้มการพัฒนาการตรวจ HPV biomarker ในเลือดเพื่อใช้ติดตามโรคในอนาคต ซึ่งจะช่วยให้การดูแลรักษาผู้ป่วยมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น