คุณภาพทางกายภาพและการหุงต้มของข้าวนาสวนพื้นเมือง 16 พันธุ์ในจังหวัดพัทลุง - พนมจันทร์ นันทิยา; ไกรถาวร จตุพร (วารสารแก่นเกษตร, 2022)
ขนาด รูปร่าง สีเมล็ด และลักษณะข้าวท้องไข่ เกี่ยวข้องกับคุณภาพการสีและการหุงต้มของข้าวใช้เป็นเกณฑ์กำหนดราคาซื้อขายข้าวและผลิตภัณฑ์ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพทางกายภาพและการหุงต้มของข้าวพันธุ์พื้นเมืองภาคใต้เพื่อหาแนวทางเพิ่มมูลค่าและใช้ประโยชน์จากลักษณะด้อยที่ส่งผลให้ข้าวคุณภาพต่ำ ปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมืองภาคใต้ 16 พันธุ์ จำนวน 3 ซ้ำ ปลูกแบบปักดำ ฤดูนาปี ณ ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง วัดและประเมินลักษณะทางกายภาพ (ขนาดและรูปร่างเมล็ด สีเมล็ด ข้าวท้องไข่ และคุณภาพการสี) และคุณภาพการหุงต้มโดยวิเคราะห์คุณสมบัติทางเคมี (ปริมาณอมิโลส ความคงตัวของแป้งสุก การยืดตัวของเมล็ดข้าวสุก และการสลายเมล็ดในด่าง) พบว่าข้าวพื้นเมืองที่ศึกษามีรูปร่างเมล็ดปานกลาง 9 พันธุ์ และเรียว 7 พันธุ์ ข้าวกล้องมี 3 สี (น้ำตาล แดง และขาว) ปริมาณข้าวท้องไข่มากพบในพันธุ์เบานายหมัก (2.6%) และนางทอง (2.4%) คุณภาพการสีต่ำพบในพันธุ์ยาไทร (24.5%) ข้าวนัง (21.6%) และเบานายหมัก (20.6%) ตามลำดับ ข้าวมีปริมาณ อมิโลสต่ำ (11.5%-19.1%) 6 พันธุ์ และปานกลาง (20.2%- 23.9%) 10 พันธุ์ ความคงตัวของแป้งสุกเฉลี่ย 76.8 มม. เป็นแป้งสุกอ่อน (12 พันธุ์) ปานกลาง (2 พันธุ์) และแข็ง (2 พันธุ์) ทุกพันธุ์มีอุณหภูมิแป้งสุกปานกลาง (70-74 °ซ) ยกเว้นพันธุ์เบานายหมักและหอมแดงจัดอยู่ระดับต่ำ (< 65 °ซ) อัตราการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุกปกติ (<1.9 มม.) ข้าวพันธุ์ที่มีคุณภาพเมล็ดต่ำควรคัดเลือกพันธุ์ไว้เพื่อเพิ่มมูลค่าและใช้ประโยชน์จากลักษณะด้อยควบคู่กับการรักษาพันธุกรรมข้าวพื้นเมืองภาคใต้ให้คงความหลากหลายและคงอยู่ต่อไป