การคัดเลือกเชื้อ Bacillus spp. ปฏิปักษ์แบบกว้างและมีกลไกส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชจากต้นมันสำปะหลังและปุ๋ยมูลไส้เดือน สำหรับใช้ควบคุมโรคลำต้นเน่าดำมันสำปะหลัง - เผยศิริ สุพิชญา; ธรรมเบญจพล เพชรรัตน์ (วารสารแก่นเกษตร, 2026)
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ในการคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ในแนวกว้างและช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืชในจีนัส Bacillus spp. จากต้นมันสำปะหลังและปุ๋ยมูลไส้เดือน สำหรับใช้ควบคุมโรคลำต้นเน่าดำในมันสำปะหลังที่เกิดจากเชื้อรา Lasiodiplodia theobromae ดำเนินการโดย แยกเชื้อแบคทีเรียเอนโดไฟต์จากลำต้นมันสำปะหลังและจากตัวอย่างปุ๋ยมูลไส้เดือนบนอาหาร NA คัดเลือกแบคทีเรียแกรมบวก ที่มีลักษณะโคโลนีคล้ายจีนัส Bacillus spp. ทดสอบการยับยั้งเชื้อแบคทีเรียและเชื้อราสาเหตุโรคพืชเศรษฐกิจ คือ เชื้อ Xanthomonas euvesicatoria, Pectobacterium carotovorum, Ralstonia solanacearum, Sclerotium rolfsii, Lasiodiplodia sp. และ Colletotrichum capsici ด้วยเทคนิค dual culture bioassay ประเมินความสามารถด้านการส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช 3 คุณสมบัติ ได้แก่ความสามารถในการสังเคราะห์ IAA, การละลายฟอสเฟต และการสร้างสาร siderophore ผลการดำเนินงาน ได้เชื้อแบคทีเรียทั้งหมด 106 ไอโซเลต โดยมี 12 ไอโซเลตที่คัดเลือกไว้สำหรับทดสอบต่อไป คือ CS1, CS22, CS42, CS76, CS99, CS115, VCP-B3, VCP-B4, VCP-13, VCP-B14, VCP-B22 และ VCP-B24 นำมาทดสอบการเป็นปฏิปักษ์เปรียบเทียบกับเชื้อปฏิปักษ์ Bacillus-BS และ Bacillus-NTS3 ซึ่งเป็น broad spectrum antagonist ที่ได้รับการอนุเคราะห์จาก รศ.ดร.เพชรรัตน์ ธรรมเบญจพล โดยวิธี dual culture bioassay กับเชื้อรา L. theobromae ไอโซเลต LS02 และ LS08 ที่แยกได้จากอาการลำต้นเน่าดำของมันสำปะหลังจากจังหวัดระยอง และขอนแก่น ตามลำดับซึ่งเป็นไอโซเลตที่ก่อโรครุนแรงที่สุด โดยผลการจำแนกระบุชนิดด้วยข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์ส่วน internal transcribed spacer region ITS1-5.8S-ITS2 ที่เพิ่มปริมาณด้วยไพรเมอร์ primer ITS5f และ ITS4r พบว่า เป็นเชื้อรา L. theobromae เชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ไอโซเลต CS1, CS22 และ CS99 มีเปอร์เซ็นต์การยับยั้งการเจริญของเส้นใยเชื้อรา L. theobromae ทั้ง 2 ไอโซเลต ได้กว้างมากที่สุด 48.72-56.41 เปอร์เซ็นต์ โดยยับยั้งได้ดีกว่า Bacillus-BS และ Bacillus-NTS3 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และสามารถสังเคราะห์ IAA ได้ 2.91-7.41 µg/ml ละลายฟอสเฟตได้กว้างมีดัชนีการละลายฟอสเฟตที่ 1.17-1.22 และผลิตสาร siderophore ได้โดยมีดัชนีความกว้างของวงใสที่ 1.70-2.40 ผลการจำแนกชนิดโดยส่วนลำดับนิวคลีโอไทด์ส่วน 16S rDNA ระบุชนิดเป็น Bacillus velezensis จำนวน 10 ไอโซเลตซึ่งรวมทั้ง CS1, CS22 และ CS99 ส่วน Bacillus-CS115 จำแนกได้เป็น B. thuringiensis ในขณะที่ไอโซเลต VCP-B14 เป็นเชื้อ Bacillus ที่ยังไม่สามารถระบุชนิดได้ ดังนั้น Bacillus velezensis-CS1, CS22 และ CS99 จึงมีศักยภาพสูงในการพัฒนาเป็นชีวภัณฑ์บาซิลลัสที่มีกลไกส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นพืชและสามารถควบคุมโรคพืชได้กว้างขวางสำหรับใช้ควบคุมโรคลำต้นเน่าดำและโรคอื่นๆ ที่สำคัญของมันสำปะหลังและช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของมันสำปะหลังด้วย ส่วน Bacillus thuringiensis-CS115 มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นปุ๋ยชีวภาพและชีวภัณฑ์คุมโรคจากไส้เดือนฝอยรากปมและแมลงศัตรูพืช