ผลผลิต คุณภาพเมล็ด และความหอมของข้าวหอมพื้นเมืองที่สูงพันธุ์บือเนอมู - เตจาคำ, ปวีณา; ขำโท้, ศรันย์; จำจด, ศันสนีย์; ยิ้มแย้ม, นริศ; ผุสดี, ต่อนภา (วารสารแก่นเกษตร, 2019)
ข้าวพันธุ์บือเนอมูเป็นพันธุ์ข้าวหอมพื้นเมืองที่ปลูกโดยเกษตรกรชาวไทยภูเขาในบริเวณพื้นที่สูงทางภาคเหนือของประเทศไทย เป็นพันธุ์ข้าวที่มีกลิ่นหอมและมีคุณภาพในการบริโภคดี ซึ่งสามารถนำมาพัฒนาให้เป็นสินค้าที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นเพื่อเพิ่มมูลค่าได้ แต่อย่างไรก็ตาม ข้าวพื้นเมืองมักมีความแตกต่างระหว่างประชากรเนื่องจากการคัดเลือกของเกษตรกรท้องถิ่นที่แตกต่างกัน ดังนั้น ในการทดลองนี้จึงได้รวบรวมพันธุ์ข้าวบือเนอมูจากเกษตรกรท้องถิ่นใน อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่ จำนวน 9 ประชากร ปลูกทดลอง 2 พื้นที่ปลูก คือ แปลงทดลองนาที่ลุ่มที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (พิกัด 18°47’49.9”N, 98°57’35.9”E ความสูง 330 เมตรจากระดับน้ำทะเล) และแปลงทดลองนาที่สูงบ้านทุ่งหลวง อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่ (พิกัด 18°43’09.0”N, 98°34’02.7”E ความสูง 800 เมตรจากระดับน้ำทะเล) โดยมีจุดประสงค์เพื่อประเมินศักยภาพในการให้ผลผลิต คุณภาพเมล็ดและความหอมของข้าวบือเนอมูแต่ละประชากร ผลการทดลองพบความแตกต่างระหว่างประชากร อิทธิพลของพื้นที่ปลูก และปฏิสัมพันธ์ร่วมระหว่างทั้ง 2 ปัจจัย ในลักษณะที่ศึกษาส่วนใหญ่ โดยที่ข้าวหอมพื้นเมืองพันธุ์บือเนอมูทั้ง 9 ประชากร มีความสามารถในการให้ผลผลิตโดยเฉลี่ยในทั้ง 2 พื้นที่ปลูก อยู่ระหว่าง 410-560 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งบางประชากรให้ผลผลิตไม่แตกต่างกันในทั้ง 2 พื้นที่ปลูก แต่บางประชากรให้ผลผลิตน้อยลงเมื่อปลูกในแปลงทดลองที่สูง เช่นเดียวกันกับลักษณะคุณภาพเมล็ด ประชากรข้าวหอมพื้นเมืองพันธุ์บือเนอมูบางประชากรมีค่าการสลายตัวในด่างและเปอร์เซ็นต์ต้นข้าวสูงกว่าเมื่อปลูกในที่ลุ่ม บางประชากรมีค่าสูงกว่าเมื่อปลูกที่สูง และบางประชากรมีค่าไม่แตกต่างกันในทั้ง 2 พื้นที่ปลูก การทดสอบความหอมด้วยวิธีการดมกลิ่นพบว่าข้าวหอมพื้นเมืองพันธุ์บือเนอมูทั้ง 9 ประชากรมีระดับความหอมต่างกัน ตั้งแต่ไม่มีกลิ่นหอมไปจนถึงมีกลิ่นหอมมาก ซึ่งสอดคล้องกับปริมาณสารหอม 2AP ที่ตรวจพบในแต่ละประชากร นอกจากนี้ยังพบว่าปริมาณสารหอม 2AP ของข้าวบือเนอมูส่วนใหญ่จะสูงกว่าเมื่อปลูกในแปลงทดลองที่สูง การศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการให้ผลผลิต คุณภาพเมล็ด ระดับความหอม รวมไปถึงการตอบสนองต่อความสูงเหนือระดับน้ำทะเลที่แตกต่างกันของประชากรข้าวหอมพื้นเมืองพันธุ์บือเนอมู ซึ่งเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ต่อการปรับปรุง พันธุ์และพัฒนาข้าวหอมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นได้ในอนาคต