วารสารแก่นเกษตร

ผลของรูปแบบยีน cGH, IGF-I, VIPR-1 และ PRL ต่อลักษณะการเจริญเติบโตในไก่ขาวค้ำคูณ

2026-01-12T16:13:41+07:00

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ตรวจหารูปแบบของยีน cGH, IGF-I, PRL และ VIPR-1 และความสัมพันธ์ของรูปแบบยีนต่อน้ำหนักตัว, อัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ยต่อวัน, รอบอก และความกว้างอก ในไก่ขาวค้ำคูณ จำนวน 511 ตัวอย่าง หาความหลากหลายทางพันธุกรรมของยีน cGH, IGF-I, และ VIPR-1 โดยใช้เทคนิค PCR-RFLP ยีน PRL ใช้เทคนิค AS-PCR วิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยใช้ Proc GLM ผลการศึกษาพบประชากรไก่ที่ศึกษามีความถี่จีโนไทป์ของยีน cGH คือ AA, AG, และ GG มีค่าเท่ากับ 0.098, 0.528 และ 0.378 ตามลำดับ ความถี่จีโนไทป์ของยีน IGF-I คือ AA, AC และ CC มีค่าเท่ากับ 0.235, 0.485 และ 0.280 ตามลำดับ ความถี่จีโนไทป์ของยีน VIPR-1 คือ CC, CT และ TT มีค่าเท่ากับ 0.229, 0.148 และ 0.623 ตามลำดับ และความถี่จีโนไทป์ของยีน PRL คือ II, ID และ DD เท่ากับ 0.008, 0.104 และ 0.888 ตามลำดับ การวิเคราะห์ความสัมพันธ์พบความสัมพันธ์รูปแบบจีโนไทป์ของยีน cGH, IGF-I และ PRL กับลักษณะการเจริญเติบโตในไก่ขาวค้ำคูณ (P<0.05) โดยยีน cGH พบกลุ่มไก่ที่มีจีโนไทป์ AA มีน้ำหนักแรกเกิดสูงสุด (39.51 ± 0.85 กรัม) เมื่อเทียบในกลุ่มจีโนไทป์ AG (39.02 ± 0.69 กรัม) และ GG (37.90 ± 0.71 กรัม) ยีน IGF-I พบกลุ่มไก่ที่มีจีโนไทป์ AC มีค่าเฉลี่ยน้ำหนักตัวไก่, รอบอก และ อัตราการเจริญเติบโตเฉลี่ยต่อวันที่ 10 สัปดาห์สูงสุด (1,843.46 ± 40.02 กรัม, 28.93 ± 0.42 ซม. และ 25.62 ± 0.34 กรัม) เมื่อเทียบในกลุ่มจีโนไทป์ AA (1,814.42 ± 44.26 กรัม, 28.31 ± 0.47 ซม. และ 25.28 ± 0.42 กรัม) และ CC (1,748.52 ± 43.17 กรัม, 28.31 ± 0.46 ซม. และ 24.32 ± 0.38 กรัม) ตามลำดับ ยีน PRL พบกลุ่มไก่ที่มีจีโนไทป์ ID มีค่าเฉลี่ยน้ำหนักตัวไก่ที่ 6 และ 8 สัปดาห์สูงสุด (966.71 ± 40.32 กรัม, 1,537.79 ± 56.86 กรัม) เมื่อเทียบในกลุ่มจีโนไทป์ DD (825.41 ± 16.48 กรัม, 1,388.15 ± 23.25 กรัม) ในไก่ขาวค้ำคูณ แต่จากการศึกษาไม่พบความสัมพันธ์รูปแบบจีโนไทป์ของยีน VIPR-1 กับลักษณะการเจริญเติบโต (P>0.05) ในไก่ขาวค้ำคูณ การศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่ายีน cGH และ IGF-I น่าจะมีบทบาทเกี่ยวข้องกับลักษณะการเจริญเติบโต ดังนั้นรูปแบบจีโนไทป์ของทั้ง 2 มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นเครื่องหมายทางพันธุกรรมสำหรับการปรับปรุงการเจริญเติบโตในไก่ขาวค้ำคูณ

ผลของอุณหภูมิน้ำดื่มต่อการตอบสนองทางพฤติกรรมและการปรับตัวของแพะเนื้อลูกผสมทรัพย์ มอ.1 ที่ให้นมและไม่ให้นมภายใต้สภาวะความเครียดจากความร้อน

2026-04-07T15:14:23+07:00

งานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการลดอุณหภูมิน้ำดื่มต่อการเปลี่ยนแปลงด้านพฤติกรรมของแพะเนื้อลูกผสมทรัพย์ มอ.1 ภายใต้สภาวะความเครียดจากความร้อน วางแผนการทดลองแบบ 2×2 factorial arrangement with repeated measures in a completely randomized design (CRD) ระยะเวลาดำเนินการทดลอง 63 วัน เก็บข้อมูลพฤติกรรมทุก 7 วัน มีแพะเพศเมียจำนวน 8 ตัว แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ๆ ละ 4 ตัว คือ แพะไม่ให้นม 2 ตัวและแพะให้นม 2 ตัว ได้แก่ กลุ่มที่ 1 แพะได้รับน้ำดื่มอุณหภูมิปกติ 26±2 °C และกลุ่มที่ 2 แพะได้รับน้ำดื่มเย็นอุณหภูมิ 21±2 °C เฉพาะในช่วงเวลา 14.00–16.00 น. ภายหลังจากการได้รับความเครียดจากความร้อน 6 ชั่วโมง เพื่อศึกษาพฤติกรรมการดื่มน้ำ การลดเวลาในการกินอาหาร การยืนกางขา การนอนยืดเหยียดขา และการส่งเสียงร้องเมื่อเกิดความเครียดจากความร้อน ผลการศึกษาพบว่า อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ตลอด 9 สัปดาห์ส่งผลให้แพะเกิดความเครียดจากความร้อน โดยเฉพาะช่วงเวลา 14.00–16.00 น. ซึ่งเป็นช่วงที่มีค่า THI อยู่ในระดับรุนแรง อุณหภูมิน้ำดื่มมีผลต่อพฤติกรรม โดยแพะที่ได้รับน้ำดื่มเย็นมีปริมาณการดื่มน้ำน้อยกว่า ระยะเวลาการกินอาหารเพิ่มขึ้น และพบอิทธิพลร่วมระหว่างอุณหภูมิน้ำกับสถานะการให้นมต่อพฤติกรรมการกิน โดยแพะให้นมใช้เวลากินอาหารมากกว่าแพะไม่ให้นม (P<0.05) นอกจากนี้ พฤติกรรมการยืนกางขาและการนอนยืดเหยียดขามากขึ้นในกลุ่มแพะให้นมที่ได้รับน้ำเย็น (P<0.05) โดยสรุป แม้ว่าน้ำดื่มเย็นจะทำให้แพะใช้เวลากินอาหารนานขึ้น แต่กลับดื่มน้ำน้อยลง และมีพฤติกรรมยืนกางขาและนอนเหยียดขานานขึ้น ภายใต้ค่า THI สูงในช่วงเวลา 14.00–16.00 น. การให้น้ำดื่มอุณหภูมิปกติจึงเหมาะสมกว่า เนื่องจากไม่กระทบต่อการดื่มน้ำและช่วยลดพฤติกรรมที่เกิดจากความเครียดจากความร้อน ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการจัดการอุณหภูมิน้ำดื่ม โดยคำนึงถึงช่วงเวลาและสถานะการให้นมของแพะ เพื่อช่วยลดความเครียดจากความร้อน และส่งเสริมสุขภาพ สวัสดิภาพ และประสิทธิภาพการผลิตภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิและความชื้นสูง

ศักยภาพของแคลเซียมคาร์บอเนตและแคลเซียมออกไซด์จากเปลือกหอยกัน (Geloina expansa) ในการดูดซับฟอสเฟตจากน้ำเสียในระบบจำลอง

2026-04-27T08:09:56+07:00

การศึกษาประสิทธิภาพของวัสดุดูดซับที่ผลิตจากเปลือกหอยกัน (Geloina expansa) โดยเปรียบเทียบระหว่างแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO₃) และแคลเซียมออกไซด์ (CaO) เพื่อประเมินความสามารถในการดูดซับฟอสเฟตภายใต้เงื่อนไขของ เวลา ปริมาณวัสดุดูดซับ ค่าความเป็นกรด-ด่าง (pH) และพฤติกรรมการดูดซับตามแบบจำลองไอโซเทอม พบว่า เปลือกหอยกันมีองค์ประกอบของ CaCO₃, CaO และสารอนินทรีย์รวม เท่ากับ 96.23±1.94, 55.54±0.17 และ 96.95±0.44% โดยน้ำหนัก ตามลำดับ ซึ่ง CaO จากเปลือกหอยมีประสิทธิภาพในการดูดซับฟอสเฟตสูงกว่า CaCO₃ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.05) ในทุกสภาวะที่ศึกษา โดยสามารถดูดซับฟอสเฟตได้สูงถึง 98.19% ภายในเวลา 150 นาที และยังแสดงประสิทธิภาพดีมากในช่วง pH เป็นกลางถึงด่าง ในขณะที่ CaCO₃ มีประสิทธิภาพสูงสุดเท่ากับ 31.02% ที่ pH 4 และประสิทธิภาพจะลดลงเมื่อค่า pH สูงขึ้น เมื่อพิจารณาในด้านปริมาณของวัสดุดูดซับ พบว่า CaO ในปริมาณต่ำก็สามารถดูดซับฟอสเฟตได้ในระดับสูง (93.81% ที่ 0.02 g/50 mL) ขณะที่ CaCO₃ ยังด้อยกว่าในด้านปริมาณและความคงที่ของประสิทธิภาพ จากการวิเคราะห์สมการ Langmuir และ Freundlich isotherm แสดงให้เห็นว่า CaO มีคุณสมบัติการดูดซับแบบผิวเดียวที่มีประสิทธิภาพ (q_max= 131.58 mg/g, R² = 0.9637) และเหมาะสมต่อการดูดซับในระบบที่มีลักษณะพื้นผิวไม่สม่ำเสมอ ส่วน CaCO₃ มีข้อจำกัดด้านพื้นที่ผิวและตำแหน่งดูดซับ การศึกษาชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า การเปลี่ยนโครงสร้างของเปลือกหอยกันจาก CaCO₃ให้เป็น CaO จะช่วยเพิ่มศักยภาพในการดูดซับฟอสเฟตได้อย่างมีนัยสำคัญ แสดงถึงแนวทางในการใช้ประโยชน์จากวัสดุเหลือทิ้งทางทะเลเพื่อการจัดการมลพิษอย่างเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

แนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรแบบมีส่วนร่วมของเกษตรกรเพื่อป้องกันการปนเปื้อนสารเคมีลงสู่แม่น้ำเพชรบุรี

2026-01-26T17:51:04+07:00

การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาข้อมูลพื้นฐานของเกษตรกร (2) เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้และการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร (3) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยส่วนบุคคลกับพฤติกรรมการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร และ (4) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ 1) เกษตรกร 391 ครัวเรือน ได้จากการสุ่มแบบบังเอิญจาก 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอแก่งกระจาน อำเภอท่ายาง อำเภอบ้านลาด และ อำเภอเมือง เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม และ 2) ผู้นำชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวม 12 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน ตัวแทนเกษตรกร เกษตรอำเภอ และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ได้จากการคัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง หลังจากนั้นนำผลการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งสองกลุ่มมาพัฒนาร่างแนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร และตรวจสอบร่างโดยการประชุมที่ประกอบด้วยเกษตรกร ผู้นำชุมชน และนักวิชาการจากสำนักงานเกษตรอำเภอ รวมจำนวน 60 คน เพื่อร่วมพิจารณาและปรับปรุงร่างดังกล่าว ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรใช้สารเคมีกำจัดแมลงมากที่สุด 24.8% เป็นสารเคมีชนิดน้ำ 57.1% ส่วนใหญ่บรรจุในภาชนะพลาสติก ขนาดน้อยกว่า 1 กก./ล. 20.6% ส่วนพฤติกรรมการคัดแยกและจัดเก็บซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอยู่ในระดับ “บางครั้ง” ( ±S.D. = 2.33±0.54 และ ±S.D. = 2.30±0.55 ตามลำดับ) ขณะที่พฤติกรรมการกำจัดซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอยู่ในระดับ “ไม่เคยปฏิบัติ” ( ±S.D. = 1.58±0.43) โดยเฉพาะขั้นตอนการกำจัดที่ไม่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล การได้รับความรู้หรือการฝึกอบรมมีผลต่อพฤติกรรมการกำจัดซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.05) แต่ไม่ส่งผลต่อการคัดแยกและจัดเก็บซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอย่างมีนัยสำคัญ และได้แนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรแบบมีส่วนร่วม 6 ขั้นตอน ที่สอดคล้องกับบริบทและสภาพปัญหาในพื้นที่ ได้แก่ (1) การวิเคราะห์สถานการณ์และสร้างความตระหนัก (2) การคัดแยกที่ต้นทางอย่างเป็นระบบ (3) การจัดเก็บอย่างปลอดภัยในระดับครัวเรือน (4) การจัดตั้งจุดรวบรวมระดับชุมชน (5) การส่งต่อไปยังสถานที่รับกำจัดอย่างถูกต้อง และ (6) การติดตาม ประเมินผล และสร้างแรงจูงใจ

ผลของการพัฒนาตลาดชุมชนของกลุ่มเกษตรกรในอำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน

2026-02-22T17:37:46+07:00

จากการดำเนินการส่งเสริมและพัฒนาตลาดชุมชนเพื่อการยกระดับศักยภาพเกษตรกรผ่านกลไกตลาดชุมชนในพื้นที่อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการพัฒนาตลาดชุมชนต่อทุนดำรงชีพของเกษตรกร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลจากสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนจำนวน 104 ราย และรวบรวมข้อมูลในช่วง พ.ศ. 2566-2567 ซึ่งเป็นช่วงที่สะท้อนการปรับตัวภายหลังการพัฒนาตลาดชุมชนอย่างต่อเนื่อง รวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและสนทนากลุ่ม และแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างสำหรับการรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้เทคนิคการระลึกข้อมูลย้อนหลังของเกษตรกร เพื่อเปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลังการพัฒนาตลาด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติอ้างอิง T-Test (Paired-Sample T-Test) พบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 51 ปี มีรายได้จากตลาดชุมชนเฉลี่ย 42,894.23 บาท/ปี และมีต้นทุนเฉลี่ย 16,235.72 บาท/ปี ผลวิจัยเชิงคุณภาพพบว่าตลาดชุมชนทำหน้าที่เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้และกลไกขัดเกลาทางสังคมที่เปลี่ยนบทบาทเกษตรกรให้สามารถกลายเป็นผู้จัดการตลาดผ่านระบบเครือข่ายดิจิทัล สอดคล้องกับผลการวิจัยเชิงปริมาณที่พบว่า ภายหลังการพัฒนาตลาด ทุนดำรงชีพทั้ง 5 ด้านมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยเฉพาะทุนด้านสังคม (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 2.99 เป็น 4.17) และด้านมนุษย์ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 2.83 เป็น 3.91) ที่มีการยกระดับทักษะการจัดการและการรวมกลุ่มอย่างเข้มแข็ง รวมทั้งการสนับสนุนให้เกษตรกรได้รับการอบรมและส่งเสริมเกี่ยวกับการพัฒนาตลาดชุมชนเฉลี่ย 2.5 ครั้งต่อปี ควบคู่ไปกับด้านเศรษฐกิจ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.02 เป็น 3.90) ที่พบผลกำไรจากการมีส่วนต่างรายได้เฉลี่ยที่สูงกว่าต้นทุนการผลิตอันเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันและการพึ่งพาตนเองของเกษตรกรในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน รวมไปถึงทุนด้านกายภาพ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.00 เป็น 3.89) และทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.13 เป็น 3.84) ตามลำดับ การศึกษาสรุปได้ว่าการพัฒนาตลาดชุมชนถือเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับทุนในการดำรงชีพของเกษตรกรได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน

การใช้ถ่านชีวภาพเป็นวัสดุพาหะสำหรับพัฒนาปุ๋ยไนโตรเจนละลายช้า

2025-11-14T11:00:23+07:00

การสูญเสียไนโตรเจนจากปุ๋ยยูเรียในดินผ่านกระบวนการต่าง ๆ เช่น การชะล้าง การระเหิด และการเปลี่ยนรูปโดยจุลินทรีย์ เป็นปัจจัยที่ลดประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยและก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินสมรรถนะของถ่านชีวภาพจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร 3 ชนิด ได้แก่ ถ่านแกลบ ถ่านใบลิ้นจี่ และถ่านไม้ไผ่ ในการดูดซับและปลดปล่อยไนโตรเจนจากปุ๋ยยูเรียภายใต้สภาวะควบคุมในห้องปฏิบัติการ โดยใช้การออกแบบการทดลองแบบแฟกทอเรียลในแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ (CRD) จำนวน 4 ซ้ำ การทดลองประกอบด้วยสองปัจจัย ได้แก่ ชนิดของถ่านชีวภาพ (3 ชนิด) และระยะเวลาในการเขย่า (1, 2, 6 และ 24 ชั่วโมง) ผลการวิจัยพบว่า ถ่านแกลบมีความสามารถในการดูดซับได้สูงสุดในชั่วโมงแรก แต่ลดลงอย่างรวดเร็วหลังจากนั้น ส่วนถ่านใบลิ้นจี่ และถ่านไม้ไผ่มีการดูดซับในอัตราที่คงที่และช้ากว่า โดยถ่านใบลิ้นจี่ปลดปล่อยไนโตรเจนได้เร็วที่สุดในช่วง 1-2 ชั่วโมงแรก แสดงให้เห็นว่าการดูดยึดด้วยแรงที่อ่อน ขณะที่ถ่านไม้ไผ่สามารถปลดปล่อยได้เร็วในช่วงแรกแต่สามารถรักษาไนโตรเจนไว้ได้ดีกว่าในระยะยาว อย่างไรก็ตาม ถ่านแกลบมีการดูดซับได้รวดเร็วแต่ปลดปล่อยไนโตรเจนได้ช้ากว่า ปัจจัยด้านระยะเวลาเขย่า พบว่า การเขย่า 1 ชั่วโมง มีผลทำให้การดูดซับไนโตรเจนสูงสุด และระยะเวลา 6 ชั่วโมง มีการปลดปล่อยไนโตรเจนมากที่สุด งานวิจัยนี้สรุปได้ว่า ถ่านแกลบมีคุณสมบัติที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการควบคุมการปลดปล่อยไนโตรเจนและเหมาะในการนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาปุ๋ยไนโตรเจนละลายช้าเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยของพืช ลดการสูญเสียไนโตรเจน และส่งเสริมการเกษตรอย่างยั่งยืน

คุณลักษณะทางกายภาพเคมีและศักยภาพในการกักเก็บคาร์บอนของถ่านชีวภาพจากวัสดุชีวมวลทางการเกษตรที่หลากหลาย ในพื้นที่ วนเกษตรของจังหวัดอุตรดิตถ์

2026-05-01T19:08:59+07:00

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบสมบัติทางกายภาพเคมีของถ่านชีวภาพจากชีวมวลเหลือทิ้ง 8 ชนิดในจังหวัดอุตรดิตถ์ ได้แก่ เปลือกทุเรียน กิ่งไม้รวม เหง้ามันสำปะหลัง ไม้มะขาม เปลือกมะม่วงหิมพานต์ เปลือกแมคคาเดเมีย ข้อไม้ไผ่ และแกนข้าวโพด ผ่านกระบวนการไพโรไลซิสแบบช้า (300-600 °C) ด้วยเตาเผาระบบถังซ้อนถัง เพื่อประเมินศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนและปรับปรุงดินกรดจัดในพื้นที่วนเกษตร ผลการวิเคราะห์องค์ประกอบโดยประมาณพบว่าถ่านทุกชนิดมีปริมาณคาร์บอนคงตัว (Fixed Carbon) สูงร้อยละ 70-90 โดยเปลือกแมคคาเดเมียสูงสุด (90±0.53%) ตามด้วยข้อไม้ไผ่ (85±0.42%) ด้านประสิทธิภาพการดูดซับน้ำ แกนข้าวโพดให้ค่าสูงสุดร้อยละ 70 รองลงมาคือเปลือกทุเรียนร้อยละ 65 ผลการศึกษาทางเคมีพบว่าถ่านชีวภาพส่วนใหญ่เป็นด่างจัด (pH 6.56±0.76–10.42±0.98) ถ่านจากเปลือกทุเรียนมีศักยภาพโดดเด่นด้านการปรับปรุงดิน โดยมีค่าความจุในการแลกเปลี่ยนประจุบวก (CEC) สูงสุด (86.50±0.34 cmol/kg) และอุดมด้วยธาตุอาหารหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน (2.24±0.28%) ฟอสฟอรัส (0.30±0.02%) และโพแทสเซียม (8.47±0.85%) ขณะที่อัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน (C/N Ratio) แปรผันกว้างตั้งแต่ 27.57±0.19 (เปลือกทุเรียน) ถึง 275.28±2.45 (เปลือกแมคคาเดเมีย) สรุปผลการศึกษาจำแนกถ่านชีวภาพได้เป็น 3 กลุ่ม 1) แหล่งธาตุอาหาร (เปลือกทุเรียน เหง้ามันสำปะหลัง) 2) ศักยภาพเฉพาะด้าน เช่น แกนข้าวโพดที่โดดเด่นด้านสังกะสี (250.82±0.34 mg/kg) และ 3) การกักเก็บคาร์บอนระยะยาว (เปลือกแมคคาเดเมีย กลุ่มเนื้อไม้) ข้อมูลนี้เป็นแนวทางสำคัญในการฟื้นฟูดินกรดจัด (pH 3.5–5.0) และปรับปรุงสมบัติของดินหินดินดานผุพังที่ขาดความสามารถในการรักษาความชื้นและธาตุอาหาร เพื่อสนับสนุนเกษตรกรรมคาร์บอนต่ำในพื้นที่ลาดชันอย่างยั่งยืน

การประเมินศักยภาพและมูลค่าของการกักเก็บคาร์บอนในป่าชุมชน: กรณีศึกษาป่าชุมชนบ้านท่าใหม่ จังหวัดอุตรดิตถ์

2026-03-17T11:32:32+07:00

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินศักยภาพและมูลค่าทางเศรษฐกิจของการกักเก็บคาร์บอนในพื้นที่ป่าชุมชนบ้านท่าใหม่ ตำบลจริม อำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยมุ่งเตรียมความพร้อมสำหรับการเข้าสู่ระบบโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจของประเทศไทย (T-VER) ซึ่งดำเนินการโดยองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) การศึกษาดำเนินการตามระเบียบวิธี T-VER-S-METH-13-01 ซึ่งเน้นการลดการปล่อยก๊าซจากการการปลูกป่าอย่างยั่งยืน ข้อมูลภาคสนามเก็บจากแปลงตัวอย่างขนาด 40×40 เมตร จำนวน 3 แปลง จากพื้นที่ศึกษา 293.2 ไร่ พบไม้ยืนต้นจำนวน 980 ต้น จาก 28 ชนิด โดยมีไม้เด่น ได้แก่ แต้ว (Cratoxylum maingayi) กระพี้จั่น (Millettia brandisiana) เสี้ยว (Bauhinia malabarica) ถ่อน (Albizia procera) เปล้าใหญ่ (Croton oblongifolius) และยางนา (Dipterocarpus alatus) การประเมินผลพบว่าพื้นที่สามารถลดก๊าซเรือนกระจกเฉลี่ยได้ 152.82 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี และสามารถกักเก็บคาร์บอนได้เฉลี่ย 170.99 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี โดยมีมูลค่าทางเศรษฐกิจจากคาร์บอนเครดิตรวมตลอด 20 ปีอยู่ระหว่าง 178,688.81–6,497,774.92 บาท ขึ้นอยู่กับราคาตลาดต่อหน่วย ผลการศึกษานี้สะท้อนถึงศักยภาพของป่าชุมชนในการสนับสนุนการลดก๊าซเรือนกระจกในระดับพื้นที่ และเป็นทางเลือกด้านเศรษฐกิจของชุมชนอย่างยั่งยืน

วงจรชีวิตและพฤติกรรมการผสมพันธุ์ของด้วงหนวดยาวอ้อย Dorysthenes buqueti (Coleoptera: Cerambycidae)

2026-03-30T12:08:49+07:00

ด้วงหนวดยาวอ้อย (Dorysthenes buqueti) เป็นแมลงศัตรูพืชที่สำคัญในแหล่งปลูกอ้อยของประเทศไทย ระยะหนอนทำลายรากและลำต้นอ้อย การศึกษาวงจรชีวิตของด้วงหนวดยาวอ้อยภายใต้สภาพห้องปฏิบัติการพบว่ามีการเจริญเติบโตแบบสมบูรณ์ (complete metamorphosis) ประกอบด้วย 4 ระยะ ได้แก่ ระยะไข่ ระยะหนอน ระยะดักแด้ และระยะตัวเต็มวัย โดยระยะไข่มีอายุ 14 – 30 (21.4 ± 5.78) วัน ระยะหนอนเป็นระยะที่ใช้เวลานานที่สุดมีอายุ 294 – 513 วัน ระยะดักแด้มีอายุ 8 – 13 (10.4 ± 2.28) วัน และระยะตัวเต็มวัยมีอายุ 10 – 14 (12.0 ± 1.57) วัน การศึกษาพฤติกรรมการผสมพันธุ์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากส่งผลโดยตรงต่อการวางไข่และการแพร่ขยายพันธุ์ จากการสังเกตพฤติกรรมการผสมพันธุ์ของด้วงหนวดยาวอ้อยในห้องปฏิบัติการ สามารถแบ่งพฤติกรรมการผสมพันธุ์ออกได้เป็น 4 ขั้นตอน คือ 1. การขึ้นคร่อม 2. การพยายามสอดอวัยวะสืบพันธุ์ 3. การผสมพันธุ์ 4. การเฝ้าระวังหลังการผสมพันธุ์ โดยมีอัตราการผสมพันธุ์สำเร็จ 25% (9 คู่ จากจำนวนคู่ทั้งหมด 36 คู่) และผสมพันธุ์ไม่สำเร็จ 75% (27 คู่จากจำนวนคู่ทั้งหมด 36 คู่) เพศเมียที่มีการผสมพันธุ์สำเร็จหลังจากนั้น 2 – 3 ชั่วโมงจะเริ่มวางไข่ในดิน 100 – 500 (309.75 ± 148.51) ฟอง/ตัว ใช้เวลาวางไข่ประมาณ 3 – 6 (4.5 ± 1.11) วัน การศึกษาพฤติกรรมการผสมพันธุ์ของด้วงหนวดยาวอ้อยในห้องปฏิบัติการมีความจำเป็นอย่างยิ่ง เนื่องจากการศึกษาพฤติกรรมการผสมพันธุ์ในสภาพธรรมชาติเป็นไปได้ยากมาก ข้อมูลเหล่านี้จึงมีความสำคัญต่อด้านชีววิทยาเพื่อการประยุกต์ใช้ในการควบคุมด้วงหนวดยาวอ้อยได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นในอนาคต

ผลของสารเคมีป้องกันกําจัดโรคพืชในการยับยั้งเชื้อสาเหตุโรคแส้ดำและโรคพกกะบองในอ้อยในสภาพห้องปฏิบัติการ

2026-04-17T11:38:11+07:00

โรคแส้ดำเกิดจากเชื้อรา Sporisorium scitamineum และโรคพกกระบองในอ้อยเกิดจากเชื้อรา Fusarium moniliforme โดยโรคทั้งสองทำความเสียรุนแรงให้อุตสาหกรรมอ้อย ปัจจุบันโรคนี้เป็นสาเหตุหลักที่กระทบต่อการปลูกอ้อยทั่วโลก สารเคมีที่ได้รับการแนะนำในการควบคุมโรคนั้นพบว่าไม่สามารถควบคุมโรคได้อย่างกว้างขวาง งานวิจัยนี้เพื่อศึกษาประสิทธิภาพของสารเคมีป้องกันกำจัดโรคพืช 10 ชนิด ในการควบคุมโรคแส้ดำ โดยสารเคมีที่ใช้ทดสอบ ได้แก่ difenoconazole + propiconazole, propiconazole + azoxystrobin, azoxystrobin, dimethomorph, fluopyram + tebuconazole, kazugamycin hydrochloride hydrate + tricyclazole, prochloraz, dipotassium phosphite, mancozeb และ copper hydroxide ทดสอบกับเชื้อรา S. scitamineum และเชื้อ Fusarium moniliforme โดยวิธี poisoned food technique ในอาหาร PDA ในสภาพห้องปฏิบัติการ ข้อมูลที่ได้จากผลการทดลองนี้สามารถนำไปเลือกใช้คำนวณเปอร์เซ็นต์การยับยั้งการเจริญของเส้นใย พบว่า สารป้องกันกำจัดโรคพืช ได้แก่ difenoconazole + propiconazole, propiconazole + azoxystrobin, azoxystrobin, tebuconazole + fluopyram และ อัตรา 25 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร มีประสิทธิภาพสามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อรา S. scitamineum สาเหตุโรคแส้ดำได้ 100% พบว่า สารป้องกันกำจัดโรคพืช ได้แก่ difenoconazole + propiconazole, fluopyram + tebuconazole, kazugamycin hydrochloride hydrate + tricyclazole, prochloraz, mancozeb, และ copper hydroxide มีประสิทธิภาพสามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อรา F. moniliforme สาเหตุโรคพกกะบองได้ 100% ข้อมูลที่ได้จากผลการทดลองนี้สามารถนำไปเลือกใช้สารป้องกันกําจัดโรคพืชให้มีประสิทธิภาพและลดปัญหาการดื้อยาของเชื้อโรคแส้ดำและโรคพกกระบอง และจะคัดเลือกสารเคมีที่มีประสิทธิภาพไปควบคุมโรคทั้งสองในสภาพโรงเรือนทดลองต่อไป

ประสิทธิภาพของจุลินทรีย์ในการชักนำภูมิต้านทานของอ้อยต่อโรคใบขาว

2026-02-18T10:20:26+07:00

โรคใบขาวของอ้อย (sugarcane white leaf disease) ที่เกิดจากเชื้อไฟโตพลาสมา เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำความเสียหายต่อคุณภาพและปริมาณของผลผลิตอ้อย โดยอ้อยที่ติดเชื้อสาเหตุโรคใบขาวในระดับเชื้อประมาณ 100 copies/ไมโครลิตร จะยังไม่แสดงอาการของโรค แต่เชื้อจะเพิ่มปริมาณมากขึ้นและทำความเสียหายต่ออ้อยในระยะเวลาต่อมา การชักนำให้พืชสร้างภูมิต้านทานเพื่อต่อต้านการเข้าทำลายของเชื้อสาเหตุโรคโดยใช้จุลินทรีย์เป็นสารชักนำภูมิต้านทานทางชีวภาพเป็นแนวทางหนึ่งที่น่าสนใจ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ในการทดสอบประสิทธิภาพในการควบคุมโรคใบขาวโดยแบคทีเรีย Bacillus subtilis No.15 และ Streptomyces No.8 ซึ่งเป็นจุลินทรีย์ที่ได้มาจากการคัดเลือกที่สามารถชักนำภูมิต้านทานของอ้อย เปรียบเทียบกับปุ๋ยชีวภาพ PGPR-3 ผลการทดลอง พบว่าแบคทีเรียทั้ง 2 ชนิดสามารถลดการเพิ่มปริมาณเชื้อสาเหตุโรคใบขาวในอ้อยได้ โดยการแช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วยเชื้อ B. subtilis No.15 ความเข้มข้น 10⁸โคโลนี/มิลลิลิตร พบปริมาณเชื้อไฟโตพลาสมา 256.7 copies/ไมโครลิตร ส่วนการแช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วยเชื้อ Streptomyces No.8 ความเข้มข้น 10⁸ โคโลนี/มิลลิลิตร พบปริมาณเชื้อไฟโตพลาสมา คือ 357.7 copies/ไมโครลิตร การแช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วย PGPR-3 พบปริมาณเชื้อไฟโตพลาสมา 494.7 copies/ไมโครลิตร เปรียบเทียบกับกรรมวิธีควบคุมที่แช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วยน้ำเปล่า ซึ่งพบปริมาณเชื้อไฟโตพลาสมา 12,540 copies/ไมโครลิตร จากปริมาณเชื้อเริ่มต้นที่เท่ากันที่ประมาณ 158 copies/ไมโครลิตร การแช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วยปุ๋ยชีวภาพ PGPR-3 สามารถเพิ่มความสูง 22.30% จำนวนราก 60.73% ความยาวราก 97.68% และปริมาณคลอโรฟิลล์ 97.68% การใช้จุลินทรีย์ทั้งสองชนิดและปุ๋ยชีวภาพ PGPR-3 สามารถสามารถกระตุ้นการผลิตสารชีวเคมีที่เกี่ยวข้องกับการชักนำภูมิต้านทาน เช่น สารไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ 35% เอนไซม์ ascorbate peroxidase 90.8% และ guaiacol peroxidase 92.3% และลดการผลิตสาร malondialdehyde ที่ก่อความเสียภายในเซลล์พืชได้ 93.4% จากการวิเคราะห์การแสดงออกของยีน PRs พบว่า การแช่ท่อนพันธุ์และพ่นด้วยเชื้อ B. subtilis No.15 แสดงออกของยีนเพิ่มขึ้น ได้แก่ PR6-4 92.7% และ PR10-11 92.5%

การคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวก่ำเจ้าเพื่อลักษณะความหอมและผลผลิตสูงในลูกผสมชั่วที่ 5 ถึงชั่วที่ 7 ระหว่างข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าและพันธุ์ปทุมธานี 1

2026-01-08T15:37:26+07:00

ข้าวก่ำเป็นข้าวพันธุ์พื้นเมืองของประเทศไทย ที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง ประกอบด้วยสารที่สำคัญหลายชนิดช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคต่างๆ แต่ในปัจจุบันพบว่าข้าวก่ำยังขาดความหอม ซึ่งเป็นลักษณะที่ผู้บริโภคให้ความสำคัญ การปรับปรุงและพัฒนาข้าวก่ำให้มีคุณสมบัติด้านความหอมจึงมีความสำคัญทั้งเชิงเศรษฐกิจและการตลาด นอกจากนี้แล้วข้าวก่ำยังมีลักษณะที่ไวต่อช่วงแสง ปลูกได้ปีละครั้ง ต้นสูง ผลผลิตต่ำ เมื่อเทียบกับข้าวพันธุ์ปรับปรุงสมัยใหม่ที่ต้นเตี้ย ให้ผลผลิตสูง ดังนั้นโครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวก่ำเจ้าเพื่อได้ลักษณะความหอมและผลผลิตสูง โดยการผสมพันธุ์ระหว่างข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้า (KDK10) ซึ่งมีลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย แต่ไม่หอม กับข้าวพันธุ์สมัยใหม่ปทุมธานี 1 (PTT1) ที่มีกลิ่นหอม ไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย และให้ผลผลิตสูง คัดเลือกความหอมและผลผลิตสูงจากสายพันธุ์ลูกผสมชั่วที่ 5 ฤดูนาปี พ.ศ. 2564 ได้สายพันธุ์ก้าวหน้าทั้งหมด 9 สายพันธุ์ จากนั้นปลูกประเมินและคัดเลือกในชั่วที่ 6 ฤดูนาปรัง พ.ศ. 2565 สามารถคัดเลือกได้ทั้งหมด 7 สายพันธุ์ และในชั่วที่ 7 ปลูกประเมินและคัดเลือก ฤดูนาปี พ.ศ. 2565 สามารถคัดเลือกข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าดีเด่น ได้ทั้งหมด 3 สายพันธุ์ โดยมีค่าความหอม ระหว่าง 1.4-1.8 คะแนน มีปริมาณความเข้มข้นสารหอม 2AP ระหว่าง 1.0-1.9 มิลลิกรัม/กิโลกรัม และมีผลผลิต ระหว่าง 30.7-41.5 กรัม/ต้น สายพันธุ์ก้าวหน้าที่คัดเลือกได้จากการทดลองนี้ จะนำไปปลูกขยายและปลูกเพื่อทดสอบขยายผล เพื่อพัฒนาสายพันธุ์ข้าว ในแปลงเกษตรกรต่อไป

การประเมินความเสียหายของข้าวจากเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Nilaparvata lugens (Stål)) ด้วยเทคโนโลยีภาพถ่ายหลายช่วงคลื่นจากอากาศยานไร้คนขับ

2026-02-10T09:17:01+07:00

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Nilaparvata lugens (Stål)) (Hemiptera: Delphacidae) เป็นแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญที่สร้างความเสียหายรุนแรงต่อระบบการผลิตข้าว งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินศักยภาพของภาพถ่ายหลายช่วงคลื่นจากอากาศยานไร้คนขับในการประเมินความเสียหายของข้าวจากการทำลายของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในสภาพแปลงนา ดำเนินการทดลองในฤดูนาปรัง พ.ศ. 2565 และ พ.ศ. 2566 ณ แปลงนาทดลองสถาบันวิทยาศาสตร์ข้าวแห่งชาติ โดยชักนำให้เกิดความเสียหายที่เกิดจากเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในระดับต่างๆ จากนั้นเก็บข้อมูลภาคสนามและข้อมูลภาพถ่ายทางอากาศด้วยอากาศยานไร้คนขับที่ติดตั้งกล้องถ่ายภาพแบบหลายช่วงคลื่น ทุก 7 วันหลังปล่อยแมลง และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างค่าดัชนีพืชพรรณ ได้แก่ NDVI, SAVI และ GNDVI กับ ระดับคะแนนบ่งชี้อาการผิดปกติของต้นข้าว และร้อยละความเสียหายเชิงพื้นที่จากการทำลายของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ผลการศึกษาพบว่า ภาพถ่ายทางอากาศที่ความละเอียด 1 ซม./พิกเซล ไม่สามารถมองเห็นจำนวนประชากรของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล แต่สามารถประเมินความผิดปกติของต้นข้าวและบริเวณที่ถูกทำลายจากเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้ เมื่อต้นข้าวแสดงอาการผิดปกติตั้งแต่ระดับคะแนน 5 เป็นต้นไป แต่ไม่ปรากฏบริเวณของต้นข้าวที่ถูกเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลทำลายในระยะเริ่มต้น (ระดับคะแนน 1-3) โดยค่าดัชนีพืชพรรณมีแนวโน้มลดลงเมื่อระดับคะแนนบ่งชี้ความผิดปกติของต้นข้าวและร้อยละความเสียหายเชิงพื้นที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะค่า NDVI มีความสัมพันธ์กับความเสียหายของต้นข้าวสูงที่สุด และให้ประสิทธิภาพในการทำนายดีที่สุด (r² = 0.506–0.512) รวมทั้งมีค่า RMSE ต่ำ เมื่อเปรียบเทียบกับ SAVI และ GNDVI ชี้ให้เห็นว่า ภาพถ่ายหลายช่วงคลื่นจากอากาศยานไร้คนขับมีศักยภาพในการประเมินความเสียหายของต้นข้าวจากการทำลายของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และสามารถประยุกต์ใช้เพื่อสนับสนุนการติดตามการระบาดและการจัดการศัตรูข้าวแบบแม่นยำในนาข้าวได้

การรับรู้และการปฏิบัติในการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การรณรงค์หยุดเผา ตำบลโพนทราย อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด

2026-03-23T06:01:51+07:00

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้และการปฏิบัติในการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การรณรงค์หยุดเผาในตำบลโพนทราย อำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด และเปรียบเทียบความแตกต่างของการปฏิบัติตามลักษณะพื้นฐาน สภาพการผลิต และระดับการรับรู้ที่แตกต่างกัน เก็บข้อมูลจากเกษตรกรจำนวน 190 ราย โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และวิเคราะห์ด้วยสถิติพรรณนา independent t-test และ one-way ANOVA ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่มีการรับรู้เกี่ยวกับการรณรงค์และผลกระทบของการเผาอยู่ในระดับสูง โดยเฉพาะด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม แต่การปฏิบัติด้านการจัดการตอซังและฟางข้าวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมยังอยู่ในระดับจำกัด นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์พบว่า เกษตรกรที่มีอายุ การเป็นสมาชิกกลุ่มเกษตรกร การมีเครื่องจักรทางการเกษตร ต้นทุนการผลิต และระดับการรับรู้แตกต่างกัน มีรูปแบบการจัดการตอซังและฟางข้าวบางประการแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ข้อค้นพบนี้สะท้อนว่า ข้อจำกัดด้านทรัพยากรของครัวเรือนเป็นอีกเงื่อนไขสำคัญของช่องว่างระหว่างการรับรู้กับการปฏิบัติ ดังนั้น มาตรการลดการเผาควรดำเนินควบคู่ทั้งการสื่อสารสร้างความตระหนักรู้และการสนับสนุนด้านทรัพยากรที่เหมาะสมกับบริบทของเกษตรกรรายย่อย

กระบวนการทำนาอินทรีย์และการจัดการความรู้ของชุมชน : การวิเคราะห์และแนวทางการพัฒนา กรณีศึกษาตำบลควนรู อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา

2025-12-29T10:54:53+07:00

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) กระบวนการทำนาอินทรีย์ 2) แหล่งความรู้และการจัดการความรู้ในกระบวนการทำนาอินทรีย์ของเกษตรกร และ 3) วิเคราะห์ช่องว่างของการจัดการความรู้ของชุมชน ตำบลควนรู อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเฉพาะเจาะจง จากเกษตรกรสมาชิกวิสาหกิจชุมชนกลุ่มโรงสีข้าวชุมชนบ้านหนองโอน หมู่ที่ 6 ตำบลควนรู อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา เกี่ยวกับกระบวนการทำนาอินทรีย์ของชุมชน จำนวน 22 ราย และแหล่งความรู้และการจัดการความรู้ในการทำนาอินทรีย์ของชุมชน จำนวน 10 ราย โดยใช้วิธีการจัดเวทีประชุมกลุ่มย่อย การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตและการบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงประเด็น เปรียบเทียบกับแนวคิดการจัดการความรู้ ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการทำนาอินทรีย์ของเกษตรกร ประกอบด้วย 6 ขั้นตอน คือ 1) เตรียมดิน จะไถแปลงนา 3 ครั้ง คือ ไถดะ ไถแปร ไถคราด 2) เตรียมเมล็ดพันธุ์ข้าว จะเตรียมเมล็ดพันธุ์ให้งอกก่อนจะนำไปหว่านในนา แหล่งที่มาของเมล็ดพันธุ์ ได้จากการเก็บเมล็ดพันธุ์เองและซื้อจากหน่วยงาน 3) ดำนา ใช้ต้นกล้าอายุ 30-45 วันไปปักดำในแปลงนาที่มีระดับน้ำสูงประมาณ 5 เซนติเมตร ระยะปลูก 30x30 ซม. มีต้นกล้าประมาณ 3-4 ต้นต่อกอ 4) ดูแลรักษาข้าวในแปลงนา ระดับน้ำในแปลงนาสูงจากพื้นดินประมาณ 5 เซนติเมตร ตลอดระยะปลูก ใส่ปุ๋ยหลังปักดำ 15 วัน 5) การเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าว ก่อนทำการเก็บเกี่ยวประมาณ 7-10 วัน ระบายน้ำออกจากแปลงนา เพื่อให้สะดวกในการเก็บเกี่ยว นิยมใช้รถเกี่ยวและนวดข้าว 6) ดูแลรักษาผลผลิตข้าวหลังการเก็บเกี่ยว ตากเมล็ดข้าวบนลานหรืออบด้วยตู้อบ ความหนาของข้าวที่ตากไม่ควรเกิน 5-7 เซนติเมตร ควรมีวัสดุรองพื้นบริเวณที่จะตาก ตากประมาณ 1-2 ครั้ง เมื่อเมล็ดข้าวแห้งดี เก็บใส่ภาชนะที่ปิดมิดชิดเพื่อใช้บริโภคหรือจำหน่ายต่อไป แหล่งความรู้และการจัดการความรู้ในการทำนาอินทรีย์ ได้แก่ 1) กำหนดความรู้ จากการพูดคุยกับผู้มีประสบการณ์และจากประสบการณ์ตรงของตนเอง 2) ค้นหาความรู้ จากการพูดคุย สอบถามบุคคลที่มีประสบการณ์ 3) สร้างและแสวงหาความรู้ จากบุคคล เอกสารต่าง ๆ ทั้งที่เป็นภูมิปัญญาและเทคโนโลยีสมัยใหม่ 4) จัดเก็บความรู้ ใช้การจดจำ ไม่มีการบันทึก 5) จัดระบบความรู้ ไม่มีการเรียบเรียงหรือจัดระบบความรู้ 6) ถ่ายโอนและเผยแพร่ ภายในชุมชนด้วยการพูดคุย สาธิต ภายนอกชุมชนด้วยการ บรรยายบอกเล่า สาธิต ให้ลงมือทำ เมื่อเปรียบเทียบกับแนวคิดการจัดการความรู้พบว่า ในขั้นตอนของการจัดเก็บและจัดระบบความรู้ ชุมชนยังขาดความสมบูรณ์ในการเก็บรวบรวมและบันทึกเป็นหลักฐาน จึงเสนอแนะให้ชุมชนเร่งดำเนินการจัดเก็บความรู้อย่างเป็นระบบ มีการบูรณาการความรู้ดั้งเดิมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ เพื่อให้ความรู้ของชุมชนสามารถถ่ายทอดสู่คนรุ่นต่อไปได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีความยั่งยืน

ผลของการเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์ด้วยสารละลายเกลือแคลเซียมคลอไรด์ต่อความงอกและความแข็งแรงของเมล็ดพันธุ์กัญชงเชื้อพันธุ์พืช

2026-03-05T10:37:31+07:00

การเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์กัญชงเพื่อการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชมักมีความงอกต่ำและงอกไม่สม่ำเสมอ ดังนั้น งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิธีการเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์กัญชงด้วยสารละลายเกลือแคลเซียมคลอไรด์ (CaCl₂) เพื่อกระตุ้นการงอกและลดระยะเวลาในการงอก วางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ มี 6 ทรีตเมนต์ ได้แก่ เมล็ดที่ไม่เตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์ (ชุดควบคุม) การเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์ด้วยน้ำ reverse osmosis (RO) สารละลาย CaCl₂ ความเข้มข้น 0.25, 0.50, 0.75 และ 1.00% ที่อุณหภูมิ 20°ซ เป็นเวลา 24 ชม. จากนั้นลดความชื้นลงให้เท่ากับความชื้นเริ่มต้น 9.0% บันทึกข้อมูล ได้แก่ การมีรากงอก (%) ความงอก (%) เวลาที่ใช้ในการงอกรากถึง 50% (วัน) เวลาที่ใช้ในการงอกถึง 50% (วัน) และเวลาเฉลี่ยในการงอก (วัน) ผลการทดลองพบว่า การเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์กัญชงทุกวิธีการไม่มีผลต่อการมีรากงอกและความงอก แต่เมล็ดที่ผ่านการเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์ด้วยน้ำใช้เวลาในการงอกรากถึง 50% เร็วที่สุด นอกจากนี้ การเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์ด้วยน้ำและสารละลาย CaCl₂ ความเข้มข้น 0.75% ทำให้เมล็ดใช้เวลาในการงอกถึง 50% และมีเวลาเฉลี่ยในการงอกเร็วที่สุด ดังนั้น การเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์กัญชงด้วยสารละลายเกลือ CaCl₂ ความเข้มข้น 0.75% เป็นวิธีการที่ดีที่สุด เพราะเมล็ดมีความงอกสูงและยังพัฒนาเป็นต้นอ่อนปกติได้เร็วและสม่ำเสมอกว่าเมล็ดที่ไม่ผ่านการเตรียมพร้อมเมล็ดพันธุ์

ระบบการผลิต การตลาด และกลยุทธ์การส่งเสริมการเกษตร ของเกษตรกรผู้ปลูกมะขามหวาน สมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ

2026-01-28T11:49:23+07:00

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) อธิบายระบบการผลิต และการตลาดมะขามหวาน ของกลุ่มเกษตรกรแปลงใหญ่มะขามหวาน อำเภอภักดีชุมพล จังหวัดชัยภูมิ และ 2) เสนอกลยุทธ์การส่งเสริมการผลิตมะขามหวานที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ เก็บรวบรวมข้อมูลการผลิตมะขามหวาน ระหว่างเดือนพฤษภาคม 2568 ถึง กันยายน 2568 โดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง และใช้การสนทนากลุ่ม จากเกษตรกรสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่มะขามหวาน ตำบลเจาทอง จำนวน 30 ราย ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 58.43 ปี จบการศึกษาระดับประถมศึกษา และประสบการณ์ในการทำสวนมะขามหวาน เฉลี่ย 12.77 ปี ระบบการผลิตมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพล เป็นระบบการผลิตมะขามหวานฝักสด ผลผลิตเฉลี่ย 770.83 กิโลกรัม/ไร่ ระบบการตลาดมะขามหวานมีรูปแบบการจำหน่ายหลัก คือ การจำหน่ายผ่านพ่อค้าคนกลาง โดยราคาจำหน่ายขึ้นอยู่กับปริมาณและคุณภาพผลผลิต โดยเฉลี่ยราคากิโลกรัมละ 50 - 120 บาท ผลตอบแทนสุทธิเฉลี่ย 32,456 บาท/ไร่ ปัญหาหลักสำคัญในการผลิตมะขามหวาน ได้แก่ เกษตรกรขาดการวางแผนและการจัดการโรคและแมลงอย่างเหมาะสม ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น การแปรรูปมีต้นทุนสูงแต่ให้ผลตอบแทนต่ำ การกดราคาจากพ่อค้าคนกลาง และการขาดการจัดทำบัญชีครัวเรือน กลยุทธ์การส่งเสริมการผลิตมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพลที่สำคัญ ได้แก่ ระยะสั้น มุ่งเน้นการลดต้นทุนและการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ระยะกลาง เน้นการแปรรูปเพิ่มมูลค่า และสร้างความแตกต่างของสินค้า และระยะยาว สร้างความยั่งยืนของระบบการผลิตและการตลาด เสริมสร้างภาพลักษณ์และความน่าเชื่อถือของมะขามหวานอำเภอภักดีชุมพลในตลาดระดับสูง

ความต้องการการส่งเสริมด้านการเพิ่มมูลค่าและการตลาดผลผลิตลำไยของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดเชียงใหม่

2026-02-13T16:16:59+07:00

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความต้องการการส่งเสริมด้านการเพิ่มมูลค่าและการตลาดผลผลิตลำไยของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดเชียงใหม่ กลุ่มตัวอย่าง คือ เกษตรกรที่เป็นสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกลำไยในจังหวัดเชียงใหม่ที่ได้รับการส่งเสริมจากสำนักงานเกษตรจังหวัดเชียงใหม่ ในปี พ.ศ. 2568 จำนวน 20 กลุ่ม ครอบคลุม 13 อำเภอ รวมจำนวน 128 ราย ซึ่งได้จากการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างระหว่างเดือนมีนาคมถึงมิถุนายน พ.ศ. 2568 วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติ ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และทดสอบสมมติฐานโดยเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างกลุ่มด้วยวิธี t-test และ F-test ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุเฉลี่ย 55.53 ปี และ จบการศึกษาในระดับประถมศึกษา เกษตรกรส่วนใหญ่ไม่มีตำแหน่งในกลุ่มวิสาหกิจชุมชน มีพื้นที่ถือครองเพื่อเพาะปลูกลำไยเฉลี่ย 7.13 ไร่ มีประสบการณ์ในการผลิตลำไยเฉลี่ย 10.46 ปี และส่วนใหญ่เน้นการผลิตลำไยในฤดูและจำหน่ายให้กับพ่อค้าคนกลางเป็นหลัก ทั้งนี้ เกษตรกรต้องการการส่งเสริมด้านการเพิ่มมูลค่าและการตลาดผลผลิตลำไยภาพรวมอยู่ในระดับต้องการมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย 4.22) โดยด้านการเพิ่มมูลค่ามีความต้องการสูงสุดในการใช้วัตถุดิบและวัสดุแปรรูปที่มีคุณภาพ ในขณะที่ด้านการตลาดมีความต้องการสูงสุดในการออกแบบผลิตภัณฑ์และการกำหนดราคา ผลการทดสอบสมมติฐาน พบว่า เกษตรกรที่มีตำแหน่งในกลุ่ม ประสบการณ์ในการผลิตลำไย และขนาดพื้นที่เพาะปลูกที่แตกต่างกันจะมีความต้องการที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรส่งเสริม โดยเน้นการพัฒนาตามศักยภาพเฉพาะกลุ่ม ทั้งด้านบริหารสำหรับผู้นำ การตลาดสมัยใหม่สำหรับรุ่นใหม่ และยกระดับเกษตรกรรายใหญ่สู่เชิงพาณิชย์ ควบคู่กับการให้ความรู้พื้นฐานด้านการแปรรูปแก่สมาชิกทุกคนอย่างเท่าเทียม เพื่อสร้างวิสาหกิจชุมชนที่เข้มแข็งและแข่งขันได้อย่างยั่งยืน

การยอมรับการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) ของเกษตรกรสวนทุเรียนที่เข้าร่วมโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าเกษตร จังหวัดนครศรีธรรมราช

2026-03-23T06:04:39+07:00

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ระดับการยอมรับการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืช (Good Agricultural Practices: GAP) ทั้งในเชิงทัศนคติและเชิงปฏิบัติ และ 2) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการยอมรับ GAP เชิงปฏิบัติของเกษตรกรสวนทุเรียนที่เข้าร่วมโครงการยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้าเกษตร จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ เกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนที่เข้าร่วมโครงการ จำนวน 218 ราย สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ โดยใช้อำเภอเป็นชั้นภูมิและใช้บัญชีรายชื่อเกษตรกรในแต่ละอำเภอเป็นกรอบในการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่าง เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการทดสอบ Fisher's Exact Test หรือ Fisher–Freeman–Halton Exact Test พร้อมปรับค่าความน่าจะเป็นด้วยวิธี Benjamini–Hochberg ผลการศึกษาพบว่า การยอมรับ GAP เชิงทัศนคติอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย = 4.10) ขณะที่การยอมรับเชิงปฏิบัติอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย = 2.64) โดยด้านการบันทึกข้อมูลมีค่าเฉลี่ยการปฏิบัติต่ำที่สุดและอยู่ในระดับปานกลาง รองลงมาคือด้านสุขลักษณะส่วนบุคคล ภายหลังการปรับค่าความน่าจะเป็น พบว่า การรับรู้ว่าการปฏิบัติตามมาตรฐาน GAP ช่วยลดต้นทุนการผลิตทุเรียน เป็นเพียงปัจจัยเดียวที่มีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติ GAP ด้านการเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (BH-adjusted p = .022; Cramér’s V = .342) ผลการศึกษานี้จึงเสนอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาการสื่อสารประโยชน์เชิงเศรษฐกิจของการปฏิบัติตามมาตรฐาน GAP ควบคู่กับการพัฒนาทักษะด้านการบันทึกข้อมูลและสุขลักษณะส่วนบุคคล เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติตามมาตรฐาน GAP อย่างมีประสิทธิภาพและต่อเนื่อง

การวิเคราะห์ช่องว่างสมรรถนะและการพัฒนาโมเดลการส่งเสริมการเกษตรเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งในการจัดการธุรกิจผักปลอดภัย

2026-01-08T17:29:32+07:00

ในปัจจุบัน เกษตรกรผู้ปลูกผักปลอดภัยต้องเผชิญกับข้อจำกัดที่สำคัญด้านการปรับตัว และขาดกลไกการเรียนรู้ร่วมกันอย่างเป็นระบบ แม้ว่าความต้องการของตลาดจะอยู่ในระดับสูง แต่เกษตรกรมักขาดสมรรถนะด้านการจัดการธุรกิจที่เป็นรูปธรรม งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สมรรถนะและช่องว่างสมรรถนะของเกษตรกรต้นแบบในการจัดการธุรกิจผักปลอดภัย และพัฒนาโมเดลการส่งเสริมการเกษตรที่บูรณาการปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อยกระดับขีดความสามารถของเกษตรกรในการบริหารจัดการธุรกิจให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน ดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยรูปแบบกรณีศึกษาพหุคูณ ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตการณ์ โดยคัดเลือกกลุ่มเป้าหมายแบบเจาะจง จากเกษตรกรต้นแบบและเก็บข้อมูลต่อเนื่องจนกระทั่งถึงจุดอิ่มตัว โดยได้จุดอิ่มตัวของข้อมูลที่จำนวน 12 ราย ในช่วงวันที่ 1-31 กรกฎาคม 2567 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การวิเคราะห์ข้ามกรณี และการสังเคราะห์โมเดล ผลการศึกษาพบช่องว่างสมรรถนะสำคัญ 4 ประการ คือ ความอ่อนแอด้านการจัดการตลาด นวัตกรรมที่จำกัด การเป็นผู้ตั้งรับราคา และการเรียนรู้โดยลำพัง จึงนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ใหม่ผ่านโมเดลการส่งเสริมที่ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก คือ 1) การเสริมสร้างองค์กรกลุ่มมีส่วนร่วมเพื่อสร้างทุนทางสังคม 2) การจัดการผลิตบนฐานความรู้และความพอประมาณ 3) การยกระดับนวัตกรรมและความฉลาดทางธุรกิจ และ 4) การสื่อสารเชิงกลยุทธ์เพื่อสร้างอัตลักษณ์ โมเดลนี้ปรับเปลี่ยนบทบาทนักส่งเสริมจาก “ผู้ถ่ายทอดเทคโนโลยี” สู่ “ผู้อำนวยความสะดวกการเรียนรู้” และ “ผู้เชื่อมโยงเครือข่าย” เพื่อสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนในระยะยาว

Comparative laboratory evaluation of insecticide susceptibility in two striped flea beetle (Phyllotreta striolata) populations from Chinese cabbage fields

2026-03-30T20:21:40+07:00

Despite extensive insecticide use in crucifer production systems, information on local susceptibility of Phyllotreta striolata in northern Thailand remains limited. This study evaluated the susceptibility of adult P. striolata collected from Mae Na Chon, Chiang Mai Province, and Ban Huai Pong, Chiang Rai Province, Thailand, to eight insecticides using a laboratory leaf-dip bioassay. A total of 3,280 adults were tested in 41 treatments per population, with four replicates of 10 insects per treatment. Mortality was recorded at 24, 48, and 72 h after exposure and analyzed using dose-response models, Fisher's exact tests, and binomial generalized linear models. Susceptibility differed among active ingredients, exposure times, and populations. Chlorantraniliprole showed contrasting LC₅₀ values between populations, with 24-h LC₅₀ values of 2757.29 ppm in Mae Na Chon and 1.73 ppm in Ban Huai Pong. Fipronil showed low LC₅₀ values in both populations (2.27 and 3.35 ppm at 24 h), whereas cartap hydrochloride showed similar LC₅₀ values between populations at 72 h (96.59 and 97.88 ppm). Several compounds, including chlorantraniliprole, lambda-cyhalothrin, carbaryl, and acetamiprid, showed population-dependent responses. These results provide baseline data for resistance monitoring and support insecticide selection based on local susceptibility rather than assuming uniform efficacy across production areas.