ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการการส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกรในจังหวัดปทุมธานี - ปัญญาวุธ, ณัฐจรีย์; ตุ้มหิรัญ, เฉลิมศักดิ์; ขลิบทอง, จินดา (วารสารผลิตกรรมการเกษตร, 2026)
ข้าวเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของประเทศไทย หลังเก็บเกี่ยวข้าวจะมีปริมาณฟางและตอซังข้าวจำนวนมาก เกษตรกรส่วนใหญ่นิยมเผาตอซังและฟางข้าวเพื่อเตรียมพื้นที่ปลูกครั้งต่อไป ซึ่งส่งผลให้ดินเสื่อมคุณภาพ ระบบนิเวศเสียสมดุล และเกิดมลพิษทางอากาศ การวิจัยครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ความรู้เกี่ยวกับการจัดการตอซัง และฟางข้าวของเกษตรกร 2) ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการการส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกร และ 3) ปัญหาในการจัดการตอซังและฟางข้าวของเกษตรกร ประชากรที่ใช้ คือ เกษตรกรผู้ปลูกข้าวในจังหวัดปทุมธานีที่ขึ้นทะเบียนกับกรมส่งเสริมการเกษตร ปี พ.ศ. 2566/2567 จำนวน 11,036 ราย กำหนดขนาดตัวอย่างจำนวน 201 ราย เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ ผลการวิจัย พบว่า 1) เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุเฉลี่ย 59.14 ปี จบการศึกษาระดับประถมศึกษา มีประสบการณ์ในการทำนาข้าวเฉลี่ย 25.63 ปี จำนวนพื้นที่ปลูกข้าวเฉลี่ย 25.59 ไร่ ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 3,802.97 บาทต่อไร่ ผลผลิตเฉลี่ย 765.57 กิโลกรัมต่อไร่ และมีรายได้จากการผลิตข้าว 7,005.13 บาทต่อไร่ 2) เกษตรกรมีความรู้เกี่ยวกับการจัดการตอซังและฟางข้าวอยู่ในระดับมาก 3) เกษตรกรมีความต้องการการส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าว ได้แก่ ด้านรูปแบบ การส่งเสริมการเกษตรอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.99) ด้านสื่อบุคคลในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.89) ด้านความรู้ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.42) และด้านช่องทางสื่ออยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 3.34) 4) ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการการส่งเสริมการจัดการตอซังและฟางข้าวอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 คือ ระดับปัญหาในการจัดการตอซังและฟางข้าว และที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 คือ ต้นทุนการผลิตข้าว และ 5) เกษตรกรประสบปัญหาในการจัดการตอซังและฟางข้าวในระดับมาก ในประเด็นต้นทุนการจัดการที่ค่อนข้างสูง (ค่าเฉลี่ย 4.31) การขาดแคลนเครื่องจักรกล (ค่าเฉลี่ย 4.07) และไม่มีแหล่งรับซื้อฟางข้าว (ค่าเฉลี่ย 4.02)