วารสารวนศาสตร์ไทย

การใช้ประโยชน์และการจัดการไผ่ตง (Dendrocalamus asper) สำหรับใช้ผลิตผืนระนาดทุ้ม

Thanachot Sodngam — 2026-06-17

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ความรู้ในการใช้ประโยชน์ไผ่ในการผลิตผืนระนาดทุ้ม และวิเคราะห์แนวทางการจัดการไผ่ตงในป่าชุมชนบ้านคลองสีเสียด ตำบลหินตั้ง อำเภอเมือง จังหวัดนครนายก โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกและบันทึกเสียงผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 3 คน ซึ่งคัดเลือกโดยใช้วิธีการแบบ snowball sampling และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ รวมทั้งการวิเคราะห์ปัจจัยแวดล้อมโดยใช้ SWOT analysis และ TOWS matrix

ผลการศึกษาพบว่า ไผ่ตง ที่เป็นพันธุ์ปลูกพื้นเมืองที่ชื่อว่า “ไผ่ตงหม้อ” ซึ่งเป็นไผ่ที่มีคุณลักษณะที่เหมาะสมต่อการผลิตผืนระนาดทุ้ม มีการคัดเลือกและจัดการไผ่ตงโดยพิจารณาช่วงอายุและตำแหน่งของลำไผ่ที่ให้เสียงดี คือ ไผ่ที่มีอายุมากกว่า 5 ปี และไม่มีรอยตำหนิ ความยาวปล้องอยู่ระหว่าง 35.5 เซนติเมตร ถึง 50.8 เซนติเมตร การจัดการไผ่ตงจำแนกได้เป็น 4 ด้าน คือ 1) การคัดเลือกหน่อและการไว้ลำ 2) การปลูกเสริม 3) วิธีการตัดฟัน และ 4) การติดตาม และการบำรุงรักษา ปริมาณการใช้ประโยชน์ไผ่ตงในการผลิตผืนระนาดทุ้มคิดเป็นร้อยละ 10.12 ของการใช้ไผ่ตงทั้งหมด ปัญหาที่พบคือ การปรับเปลี่ยนพื้นที่ที่เคยปลูกไผ่ตงเป็นการปลูกพืชเศรษฐกิจชนิดอื่น สำหรับแนวทางการจัดการไผ่ตง มี 4 แนวทางหลัก ได้แก่ 1) การสร้างความร่วมมือระหว่างผู้ใช้ประโยชน์จากไผ่ตงและหน่วยงานภาครัฐ 2) การอบรมความรู้ด้านวิชาการเพื่อการจัดการผลผลิตจากไผ่ตง 3) การฝึกอบรมการจัดการไผ่ตงเพื่อการผลิตผืนระนาดทุ้ม และ 4) การรณรงค์ให้มีการปลูกไผ่ตงควบคู่กับการปลูกพืชเศรษฐกิจอื่น ๆ

การพัฒนาแนวทางการจัดการไฟป่าแบบมีส่วนร่วม บริเวณป่าสงวนแห่งชาติป่าน้ำตกเขาอีโต้ จังหวัดปราจีนบุรี

Patthiya Naoppanont — 2026-06-05

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเกี่ยวกับการจัดการไฟป่า 2) ศึกษาความคิดเห็นและบทบาทของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อการดำเนินการแก้ไขปัญหาไฟป่าอย่างมีส่วนร่วม และ 3) แนวทางการการพัฒนาการจัดการไฟป่า ผลการศึกษาพบว่าสามารถกำหนดผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 40 ราย แบ่งผู้มีส่วนได้ส่วนเสียด้วยเมตริกซ์บทบาทความสนใจ ออกเป็น 4 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มที่มีบทบาทอำนาจสูง และมีความสนใจสูง (players) 2) กลุ่มมีบทบาทอำนาจสูงแต่ความสนใจต่ำ (context setters) 3) กลุ่มมีบทบาทอำนาจต่ำแต่มีความสนใจสูง (subject) และ 4) กลุ่มมีบทบาทอำนาจต่ำและความสนใจต่ำ (crowd) ในขณะที่ความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้องกับการจัดการไฟป่า พบว่า ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมดเห็นว่าป่าสงวนแห่งชาติป่าน้ำตกเขาอีโต้ จังหวัดปราจีนบุรี มีความสำคัญ และให้ความสำคัญในด้านพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจ/ท่องเที่ยว ได้คะแนนมากที่สุด 177 คะแนน แหล่งข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการรณรงค์ ประชาสัมพันธ์การป้องกันไฟป่าและหมอกควัน พบว่าผู้มีส่วนได้ส่วนเสียส่วนใหญ่รับข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการรณรงค์ ประชาสัมพันธ์การป้องกันไฟป่าและหมอกควันจากเจ้าหน้าที่ป่าไม้/เจ้าหน้าที่หน่วยงานรัฐ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งหมดทราบว่าปัจจุบันมีกฎหมาย ระเบียบ มาตรการเกี่ยวกับการป้องกันไฟป่าและหมอกควันในจังหวัดปราจีนบุรี ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมาย ระเบียบ และมาตรการเกี่ยวกับการป้องกันไฟป่าและหมอกควันในจังหวัดปราจีนบุรี อยู่ในระดับมากที่สุด ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียส่วนใหญ่คิดว่ากฎหมาย ระเบียบ มาตรการเกี่ยวกับการป้องกันไฟป่าและหมอกควันที่มีอยู่สามารถช่วยลดปัญหาไฟป่าและหมอกควัน แนวโน้มการเกิดไฟป่าในพื้นที่ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียส่วนใหญ่คิดว่ามีแนวโน้มลดลง สาเหตุการเกิดไฟป่าและหมอกควันส่วนใหญ่เกิดจากความประมาท และสูญเสียสภาพความสวยงามตามธรรมชาติ
เป็นผลกระทบของไฟป่าที่มีระดับของผลกระทบมากที่สุด

การพึ่งพิงและเพิ่มมูลค่าของทรัพยากรป่าไม้ในป่าชุมชนเขาราวเทียนทอง จังหวัดชัยนาท

จิรายุส นิลจินดา — 2026-06-05

การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลทางเศรษฐกิจ สังคม และข้อมูลทั่วไปของราษฎรที่อาศัยอยู่บริเวณป่าชุมชนเขาราวเทียนทอง เพื่อศึกษาการพึ่งพิงทรัพยากรป่าไม้ รูปแบบการแปรรูป และการเพิ่มมูลค่าของทรัพยากรป่าไม้จากป่าชุมชนเขาราวเทียนทอง โดยใช้แบบสัมภาษณ์ในการเก็บรวบรวมข้อมูล จำนวน 292 ชุด เก็บข้อมูลในช่วงเดือนมกราคม ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2567 ทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าสถิติ ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าสูงสุด และค่าต่ำสุด

ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง คิดเป็นร้อยละ 54.79 มีอายุเฉลี่ย 55.75 ปี ส่วนใหญ่มีระดับการศึกษาในระดับประถมศึกษา คิดเป็นร้อยละ 67.12 อาชีพหลักคือการทำเกษตรกรรม คิดเป็นร้อยละ 67.81 และประกอบอาชีพรองรับจ้างทั่วไป คิดเป็นร้อยละ 37.33 มีสมาชิกในครัวเรือนเฉลี่ย 4 คน มีการถือครองที่ดินเฉลี่ย 16.53 ไร่ รายได้ของครัวเรือนเฉลี่ย 198,923.33 บาทต่อปี และรายจ่ายของครัวเรือนเฉลี่ย 109,066.67 บาทต่อปี ทรัพยากรป่าไม้ที่ราษฎรพึ่งพิงในป่าชุมชนเขาราวเทียนทอง จังหวัดชัยนาท ได้แก่ ไม้ฟืน เห็ด หน่อไม้ ไม้ไผ่ พืชผัก/พืชหัว น้ำผึ้ง สมุนไพร และอึ่ง มีมูลค่าสุทธิจากการใช้ประโยชน์รวมเท่ากับ 261,352.12 บาทต่อปี เฉลี่ยต่อครัวเรือนเท่ากับ 895.04 บาทต่อปี มีการนำของป่ามาแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่า โดยของป่าที่ราษฎรนำมาแปรรูป ได้แก่ ผักอีนูน เห็ดโคน และหน่อไม้ มีมูลค่าวัตถุดิบทั้งหมดเท่ากับ 33,550.00 บาทต่อปี และค่าใช้จ่ายทั้งหมด 40,255.03 บาทต่อปี มูลค่าสินค้าแปรรูปทั้งหมดเท่ากับ 64,800.00 บาทต่อปี และมูลค่าที่เพิ่มขึ้นจากการแปรรูปทั้งหมดเท่ากับ 24,544.97 บาทต่อปี ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้เพื่อนำไปใช้ในการจัดการป่าชุมชนเขาราวเทียนทองให้มีการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน