การชักนำให้เกิดการกลายพันธุ์ในบานไม่รู้โรยลูกผสมพันธุ์กลายโดยการฉายรังสีแกมมา - ถนิมลักษณ์ ศรัญญู; เตชะศีลพิทักษ์ ธัญญะ; สุขประเสริฐ พัฒนา; จอมพุก พีรนุช; พิริยะภัทรกิจ อนันต์ (Thai Journal of Science and Technology, 2017)
บานไม่รู้โรยเป็นไม้ดอกที่ออกดอกตลอดทั้งปี แต่ปัจจุบันยังไม่นิยมนำมาปลูกเป็นไม้กระถาง เนื่องจากต้นที่มีลักษณะสูงเก้งก้างและสีดอกไม่มีความหลากหลาย จึงมีแนวคิดที่จะปรับปรุงพันธุ์โดยการฉายรังสีแกมมาแบบเฉียบพลันเพื่อเหนี่ยวนำให้เกิดการกลาย ที่ปริมาณรังสี 0, 20, 40, 60, 80 และ100 เกรย์ (อัตรารังสี 3.74 เกรย์ต่อนาที) กับกิ่งชำของบานไม่รู้โรยลูกผสมพันธุ์กลาย พบว่าที่ 90 วัน หลังจากฉายรังสี เมื่อปริมาณรังสีเพิ่มขึ้นเปอร์เซ็นต์การรอดชีวิตลดลง และหาความสัมพันธ์ของปริมาณรังสีที่ทำให้บานไม่รู้โรยลูกผสมพันธุ์กลายรอดชีวิตที่ 50 เปอร์เซ็นต์ [LD50(90)] มีค่า 71 เกรย์ ส่วนผลของปริมาณรังสีต่อการเจริญเติบโต ประกอบด้วย ความสูง ขนาดทรงพุ่ม และความยาวปล้องของต้นรุ่น M1V1 พบว่า เมื่อปริมาณรังสีเพิ่มขึ้นมีผลทำให้การเจริญเติบโตลดลง และพบการเปลี่ยนแปลงสีดอก จากสีชมพูอมม่วงกลายเป็นสีขาวอมชมพู ที่ปริมาณรังสี 20, 40, 60 และ100 เกรย์ และเมื่อฉายรังสีที่ปริมาณรังสีในช่วง LD30-LD50 (40-70 เกรย์) พบการเปลี่ยนแปลงของสีดอกและลักษณะใบด่างเกิดขึ้น คำสำคัญ : การปรับปรุงพันธุ์พืช; การฉายรังสีแกมมาแบบเฉียบพลัน; บานไม่รู้โรยลูกผสมพันธุ์กลาย; การปักชำ Abstract Gomphrena is a flowering plant with flowers blooming all year round. However, it is not popular for using as potted plants yet because of its overgrowth and lack of flower color variation. The purpose of this research was to use mutation breeding to create greater diversity in gomphrena hybrid mutant. The cutting of gomphrena was irradiated with acute gamma ray at 0, 20, 40, 60, 80 and 100 Gy (dose rate 3.74 Gy/min). The results revealed that an increasing of radiations, the percentage of survival was decreased at 90 days after irradiation. Moreover, fifty percentage of lethal dose at 90 days after irradiation [LD50(90)] was 71 Gy. In M1V1 generation, the reduction of growth such as plant height, canopy width and internode length, was significantly remarked by radiation dose increase. The gomphrena hybrid mutant with purple-pink bracts was changed to purple-white at the doses of 40, 50, 60 and 70 Gy. When irradiation ranged from LD30-LD50 (40-70 Gy), the color changes of bracts and leaves variegation were observed. Keywords: mutation breeding; acute gamma irradiation; gomphrena hybrid; vegetative propagation