ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมการสั่งใช้ยาสมุนไพรของเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จังหวัดสุโขทัย
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.21.2.229-249คำสำคัญ:
การสั่งใช้ยา, ยาสมุนไพร, เจ้าหน้าที่สาธารณสุข, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและทดสอบประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมการสั่งใช้ยาสมุนไพรของเจ้าหน้าที่สาธารณสุขใน รพ.สต. จังหวัดสุโขทัย ใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสมผสาน ระยะที่ 1 การพัฒนาโปรแกรม โดยศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการสั่งใช้ยาสมุนไพร ในกลุ่มตัวอย่าง 230 คน วิเคราะห์ด้วยการถดถอยพหุคูณ และโดยการสัมภาษณ์เจ้าหน้าที่ 10 คน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา จากนั้นนำผลการศึกษามาบูรณาการกับแบบจำลอง KAP และทฤษฎีการรับรู้ความสามารถแห่งตน เพื่อพัฒนาโปรแกรม ระยะที่ 2 ทดสอบประสิทธิผลของโปรแกรมด้วยการวิจัยกึ่งทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัดก่อนและหลังการทดลอง 6 เดือน ในเจ้าหน้าที่ รพ.สต. 100 คน วิเคราะห์ด้วยสถิติ paired t-test ระยะที่ 3 ศึกษาความพึงพอใจจากเจ้าหน้าที่ รพ.สต. 10 คน และผู้ป่วยที่ได้รับยาสมุนไพร 10 คน วิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติต่อพฤติกรรมการสั่งใช้ยาสมุนไพรมี 5 ปัจจัย ได้แก่ ทัศนคติเกี่ยวกับยาสมุนไพร (beta = 0.163) ความรู้เกี่ยวกับยาสมุนไพร (beta = 0.159) การรับรู้นโยบาย (beta = 0.128) ความเชื่อมั่นเกี่ยวกับประสิทธิผลและความปลอดภัยของยาสมุนไพร (beta = 0.120) การรับรู้ปัญหาและอุปสรรค (beta= -0.114) ข้อมูลเชิงคุณภาพพบปัจจัยเกี่ยวข้อง 3 ด้าน ได้แก่ บุคคล สังคม และผู้ป่วย โปรแกรมประกอบด้วย 5 กิจกรรม ได้แก่ “รับรู้นโยบาย” “เรียนรู้ยาสมุนไพร” “แชร์ประสบการณ์” “ร่วมกันแก้ปัญหา” และ “กระตุ้นเตือน” หลังการทดลอง กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการสั่งใช้ยาสมุนไพรเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.001 ทั้งเจ้าหน้าที่และผู้ป่วยมีความพึงพอใจ เห็นว่าโปรแกรมครอบคลุม มีประโยชน์ นำไปปฏิบัติได้จริง การรักษาได้ผลดี และไม่พบอาการข้างเคียง
เอกสารอ้างอิง
Division of Herb for Economy. The second action plan for national herbs 2023-2027. Bangkok: Department of Thai Traditional and Alternative Medicine; 2023. (in Thai)
Ministry of Public Health. Standard report system [Internet]. 2024 [cited 2024 Feb 20]. Available from: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/main/index.php (in Thai)
Sukhothai Provincial Public Health Office. Standard report system [Internet]. 2024 [cited 2024 Feb 20]. Available from: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/main/index.php (in Thai)
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine. Value of herbal medicine utilization [Internet]. Nonthaburi: Department of Thai Traditional and Alternative Medicine; 2024 [cited 2024 Mar 2]. Available from: http://hs.dtam.moph.go.th/ (in Thai)
Division of Herbal Products, Food and Drug Administration. National list of essential medicines: Herbal medicines 2023 [Internet]. 2023 [cited 2024 Mar 2]. Available from: https://herbal.fda.moph.go.th/media.php?id=565337537405657088&name=2023-11-15%20ebook%20D3.pdf (in Thai)
Chulsawat P. Evaluation of the prescription of herbal medicines by public health officials at sub-district health promoting hospitals, Samut Sakhon Province. Kanchanaburi Med J. 2023;11(31):41-58. (in Thai)
Thin SM, Thet D, Li JY, Nakpun T, Nitadpakorn S, Phanudulkitti C, et al. A systematic review of community pharmacist practices in complementary medicine. Pharm Pract. 2022;20(3):2697.
World Health Organization. The role of the pharmacist in the health care system [Internet]. 1993 [cited 2024 Feb 20]. Available from: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/59169/WHO_PHARM_94.569.pdf
Creswell JW, Plano Clark VL. Designing and conducting mixed methods research. 2nd ed. Thousand Oaks (CA): SAGE Publications; 2011.
Schwartz NE. Nutritional knowledge, attitude, and practices of high school graduates. J Am Diet Assoc. 1975;66(1):28-31.
Bandura A. Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Englewood Cliffs (NJ): Prentice-Hall; 1986.
Daniel WW. Biostatistics: A foundation for analysis in the health sciences. 6th ed. New York (NY): John Wiley & Sons; 1995.
Sawangjai J, Phrompittayarat W. Factors affecting herbal medicine use behavior to relieve musculoskeletal pain of personnel in a hospital. J Phrapokklao Nurs Coll. 2024;35(2):141-56. (in Thai)
Ngamjarus C, Chongsuvivatwong V. n4Studies: Sample size calculation for an epidemiological study on a smart device. Siriraj Med J. 2016;68(3):160-70.
Songthap A. Epidemiological studies. Phitsanulok: Naresuan University Publishing House; 2022. (in Thai)
Pitisuttithum P, Picheansoonthon C. Textbook of clinical research. Bangkok: Amarin Printing and Publishing; 2024. (in Thai)
Green LW, Kreuter MW. Health program planning: An educational and ecological approach. 4th ed. New York (NY): McGraw-Hill; 2005.
Bloom BS. Taxonomy of education. New York: David McKay Company; 1975.
Connell J, Carlton J, Grundy A, Taylor Buck E, Keetharuth AD, Ricketts T, et al. The importance of content and face validity in instrument development: Lessons learnt from service users when developing the recovering quality of life measure (ReQoL). Qual Life Res. 2018;27(7):1893-902.
Badran IG. Knowledge, attitude and practice the three pillars of excellence and wisdom: A place in the medical profession. East Mediterr Health J. 1995;1(1):8-16.
Porter CM. Revisiting Precede–Proceed: A leading model for ecological and ethical health promotion. Health Educ J. 2015;75(6):1-12.
Yaebkai Y. The model of performance development for village health volunteers [doctoral dissertation]. Phitsanulok: Naresuan University; 2021. (in Thai)
Sangprapun P. Factors related to the use of herbal medicine in primary care units in Phuket Province. J Health Consum Prot. 2023;3(2):122-35. (in Thai)
Kitchalow P, Wayurakul W. Factors related to prescribing herbal medicines listed in National List of Essential Medicines among hospital-based physicians in Pathum Thani Province. Res Dev Health Syst J. 2022;15(2):145-58. (in Thai)
Hilal M, Hilal S. Knowledge, attitude, and utilization of herbal medicines by physicians in the Kingdom of Bahrain: A cross-sectional study. J Assoc Arab Univ Basic Appl Sci. 2017;24(1):325-33.
Soltanipour S, Keihanian F, Saeidinia A. Knowledge, attitude and practice of physicians towards herbal remedies in Rasht, north of Iran. Medicine (Baltimore). 2022;101(47):e31762.
Allen MS, Robson DA, Iliescu D. Face validity: A critical but ignored component of scale construction in psychological assessment. Eur J Psychol Assess. 2023;39(3):153-6.
Ramphaiboon P, Charoensup R, Sunsern R, Kanthawee P. Effectiveness of the developing health literacy focusing on herbal and herbal product program among elderly people with hypertension at Mae Chan District, Chiang Rai Province. Chiangrai Med J. 2018;10(1):81-92. (in Thai)
Phothipim M, Ketbumroong V, Norkaew J, Kujapun J. The effectiveness of health behavioral promotion program on knowledge, attitude and practice among members of elderly club, Nakhon Ratchasima Province. Public Health J Burapha Univ. 2019;14(1):119-30. (in Thai)
Angkhakhummool W. Development of operational-potential enhancement model according to the Occupational Diseases and Environmental Diseases Control Act for public health officials in Yasothon Province. J Off Dis Prev Control 9 Nakhon Ratchasima. 2024;22(2):61-79. (in Thai)
Namsaeng C, Topark-Ngarm A. Assessment of patients' satisfaction in Thai traditional medicine services at government hospitals, Udon Thani Province. KKU Res J. 2016;16(1):77-89. (in Thai)
