ความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการฉีดสารทึบรังสีที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบในผู้ป่วยที่มารับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ในโรงพยาบาลศรีนครินทร์, การศึกษาย้อนหลัง

รัชลิตา สุวงษา; เจษฎา ศรีบุญเลิศ; สิรินทรา นาหอคำ; นัฐลดา เมืองสองชั้น; รสกร ลิ้มประเสริฐ; วรนันท์ คีรีสัตยกุล; จุรีรัตน์ ธรรมโรจน์; ขนิษฐา ไชยเลี้ยว; จิราพร พูนวุฒิพงศ์; สมจิตต์ รุ่งอยู่ศิริ

ผู้แต่ง

รัชลิตา สุวงษา งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
เจษฎา ศรีบุญเลิศ งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
สิรินทรา นาหอคำ งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
นัฐลดา เมืองสองชั้น สาขาวิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
รสกร ลิ้มประเสริฐ สาขาวิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
วรนันท์ คีรีสัตยกุล สาขาวิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
จุรีรัตน์ ธรรมโรจน์ สาขาวิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ขนิษฐา ไชยเลี้ยว งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
จิราพร พูนวุฒิพงศ์ งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
สมจิตต์ รุ่งอยู่ศิริ งานการพยาบาลผู้ป่วยนอก ฝ่ายการพยาบาล โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

คำสำคัญ:

การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์, สารตัวกลางเปรียบต่างชนิดไอโอดีน, การเกิดอาการข้างเคียง

บทคัดย่อ

หลักการและวัตถุประสงค์: การฉีดสารทึบรังสีที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ (ICM) ร่วมในการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT) ก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ในผู้ป่วยได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ชนิดปฏิกิริยาเสมือนแพ้ (allergic like reaction, ALR) และชนิดการรั่วของสารทึบรังสีออกนอกหลอดเลือด (extravasation) ในโรงพยาบาลศรีนครินทร์

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาย้อนหลังในผู้ป่วยที่มารับการตรวจ CT และฉีด ICM ในเวลาราชการตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2564 ถึง มกราคม 2565 โดยบันทึกข้อมูลรายการตรวจ ชนิดของ ICM ที่ใช้จากฐานข้อมูลของหน่วยรังสีวินิจฉัยและบันทึกข้อมูลผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ ALR และ extravasation จากฐานข้อมูลการพยาบาลตรวจพิเศษรังสีวินิจฉัย

ผลการศึกษา: ผู้ป่วยจำนวน 5,556 ราย และ 6,795 รายการตรวจที่มีการฉีด ICM ถูกคัดเข้าในการศึกษา โดยผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ ALR มีจำนวน 44 ราย (ร้อยละ 0.79) ผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ extravasation จำนวน 11 ราย (ร้อยละ 0.20) โดยผู้ป่วยอายุ 15-24 ปี และ ICM ชนิด Iobitridol 300 พบความชุกในการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ทั้ง 2 ชนิดสูงสุด การตรวจ CT ทรวงอกและการตรวจ CT หลอดเลือดพบความชุกในการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ ALR และ extravasation สูงสุดตามลำดับ

สรุป: ช่วงอายุ ชนิดของ ICM และการตรวจแต่ละชนิดมีความชุกในการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ที่ต่างกัน หน่วยงานควรนำข้อมูลนี้ไปบริหารจัดการการใช้สารทึบรังสีแต่ละชนิดในหน่วยงานเพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดการไม่พึงประสงค์

เอกสารอ้างอิง

Jagdish Singh, Aditya Daftary. Iodinated contrast media and their adverse reactions. J Nucl Med Technol 2008;36(2):69.

Computed tomography (CT) exams [Internet]. OECD; [cited Mar 21, 2023]. Available from: https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/computed-tomography-ct-exams/indicator/english_3c994537-en

American College of Radiology (US). ACR Manual on Contrast Media. Washington: The Institute; 2021.

Roditi G, Khan N, van der Molen AJ, Bellin MF, Bertolotto M, Brismar T, . et al. Intravenous contrast medium extravasation: systematic review and updated ESUR Contrast Media Safety Committee Guidelines. Eur Radiol 2022;32(5):3056-66. doi: 10.1007/s00330-021-08433-4.

Chiu TM, Chu SY. Hypersensitivity reactions to iodinated contrast media. Biomedicines 2022; 10(5):1036. doi.org/10.3390/biomedicines10051036

Morcos R, Kucharik M, Bansal P, Al Taii H, Manam R, Casale J, et al. Contrast-Induced Acute Kidney Injury: Review and Practical Update. Clin Med Insights Cardiol 2019;13:1179546819878680. doi: 10.1177/1179546819878680.

Kalaiselvan V, Sharma S, Singh GN. Adverse Reactions to Contrast Media: An Analysis of Spontaneous Reports in the Database of the Pharmacovigilance Programme of India. Drug Saf 2014;37(9):703–10. doi: 10.1007/s40264-014-0202-7.

Baerlocher MO, Asch M, Myers A. The use of contrast media. Can Med Assoc J 2010;182(7):697. doi: 10.1503/cmaj.090118.

Kyung EJ, Ryu JH, Kim EY. Evaluation of adverse reactions to contrast media in the hospital. Br J Radiol 2013;86(1032):20130418. doi: 10.1259/bjr.20130418.

Hospital and Health Service Standards (No.5). Healthcare Accreditation Institute (Public Organization); 2021.

Sangiam Chartrapong, Jiraporn Srinakarin, Yamuna Summart, Sumon Direkrit. Risk factors associated with allergic to non – ionic contrast media in patients undergoing chest or abdominal computed tomography. Srinagarind Med J 2005;20(2):93–8.

Pourhoseingholi MA, Vahedi M, Rahimzadeh M. Sample size calculation in medical studies. Gastroenterol Hepatol Bed Bench 2013;6(1):14–7.

Cha MJ, Kang DY, Lee W, Yoon SH, Choi YH, Byun JS, et al. Hypersensitivity reactions to iodinated contrast media: a multicenter study of 196 081 patients. Radiology 2019;293(1):117–24. doi: 10.1148/radiol.2019190485.

Alami Z, Nasri S, Ahid S, Kacem HH. Extravasation of contrast medium during CT examination: an observational case-control study. Pan Afr Med J 2015;20:89. doi: 10.11604/pamj.2015.20.89.3276. eCollection 2015.

Kyung EJ, Ryu JH, Kim EY. Evaluation of adverse reactions to contrast media in the hospital. Br J Radiol. 2013;86(1032):20130418. doi: 10.1259/bjr.20130418.

An J, Jung H, Kwon OY, Kang Y, Lee JH, Won HK, et al. Differences in Adverse Reactions Among Iodinated Contrast Media: Analysis of the KAERS Database. J Allergy Clin Immunol Pract 2019;7(7):2205–11. doi.org/10.1016/j.jaip.2019.02.035

Heshmatzadeh Behzadi A, Farooq Z, Newhouse JH, Prince MR. MRI and CT contrast media extravasation: A systematic review. Medicine (Baltimore) 2018;97(9):e0055. doi.org/10.1097/MD.0000000000010055

Hwang EJ, Shin CI, Choi YH, Park CM. Frequency, outcome, and risk factors of contrast media extravasation in 142,651 intravenous contrast-enhanced CT scans. Eur Radiol 2018;28(12):5368–75. doi.org/10.1007/s00330-018-5507-y

Silva HC de S, Bitencourt AGV, Chojniak R. Extravasation of iodinated contrast medium in cancer patients undergoing computed tomography. Radiol Bras 2018;51(4):236–41. doi.org/10.1590/0100-3984.2017.0064