ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยสูงอายุโรคเรื้อรังที่เข้ารับการรักษา ณ หน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

หลักการและวัตถุประสงค์: ในประเทศไทยปี พ.ศ. 2568 พบผู้สูงอายุมีความชุกของภาวะซึมเศร้า คิดเป็นร้อยละ 0.08 และมีความชุกสูงขึ้นในกลุ่มที่มีโรคเรื้อรังร้อยละ 22.0-37.0 ซึ่งภาวะซึมเศร้าอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาความชุกของภาวะซึมเศร้า และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยสูงอายุโรคเรื้อรังที่มาใช้บริการหน่วยบริการปฐมภูมิในจังหวัดขอนแก่น

วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง ในผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปี ที่มารับการรักษาที่หน่วยบริการปฐมภูมิ จังหวัดขอนแก่น จำนวน 300 ราย โดยใช้แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสอบถามสุขภาพกายและพฤติกรรมสุขภาพ แบบประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน แบบคัดกรองภาวะซึมเศร้า 2Q 9Q และแบบสอบถามสุขภาพครอบครัวและสังคม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ไคสแควร์ และการวิเคราะห์การถดถอยพหุโลจีสติกส์

ผลการศึกษา: กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 298 ราย จากขนาดกลุ่มตัวอย่าง 300 ราย คิดเป็นอัตราการตอบกลับร้อยละ 99.3 โดยส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 69.8 (จำนวน 208 ราย) พบว่ากลุ่มตัวอย่างมีความชุกของภาวะซึมเศร้าร้อยละ 13.8 โดยมีปัจจัยที่สัมพันธ์ต่อการมีภาวะซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติได้แก่ การมีสุขภาพที่ไม่ดี  (adjusted odds ratio (AOR); 5.05, 95% CI; 1.91 - 13.20) ความสัมพันธ์ในครอบครัวที่ขัดแย้ง (AOR; 3.14, 95% CI; 1.16 - 8.52) และการไม่เข้าร่วมกิจกรรมทางสังคม (AOR; 4.73, 95% CI; 1.89 - 11.86)

สรุป: 1 ใน 7 ของผู้ป่วยสูงอายุโรคเรื้อรังที่มารับบริการที่หน่วยบริการปฐมภูมิมีภาวะซึมเศร้าโดยปัจจัยที่มีผลต่อภาวะซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ  คือ การมีสุขภาพที่ไม่ดี ความสัมพันธ์ในครอบครัวที่ขัดแย้ง และการไม่เข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมของผู้สูงอายุ ดังนั้นบุคลากรสาธารณสุขควรให้ความสำคัญต่อการคัดกรอง ป้องกัน ประเมิน และดูแลรักษาภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยสูงอายุโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะกลุ่มที่มีปัญหาด้านสุขภาพและ/หรือสังคม