เภสัชบำบัดสำหรับภาวะติดเมทแอมเฟตามีน: จากแนวทางดั้งเดิมสู่ความก้าวหน้าในปัจจุบัน

ชาฌาน หลานวงศ์; อังกูร  ภัทรากร

doi:10.64960/srimedj.v41i2.267786

ผู้แต่ง

ชาฌาน หลานวงศ์ สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี เลขที่ 60 ถนนพหลโยธิน ตำบลประชาธิปัตย์ อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี 12130
อังกูร ภัทรากร สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี เลขที่ 60 ถนนพหลโยธิน ตำบลประชาธิปัตย์ อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี 12130

DOI:

https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i2.267786

คำสำคัญ:

ภาวะติดเมทแอมเฟตามีน, เภสัชบำบัด, การรักษาด้วยยาสูตรผสม, เวชศาสตร์เชิงประจักษ์, นวัตกรรมการรักษา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ภาวะติดเมทแอมเฟตามีน (methamphetamine use disorder) ยังไม่มียารักษาที่ได้รับการอนุมัติอย่างเป็นทางการในปัจจุบัน การศึกษานี้จึงมุ่งทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์โดยใช้การสังเคราะห์เชิงวิวัฒนาการ (evolutionary synthesis) เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านจากแนวทางดั้งเดิมสู่ความก้าวหน้าร่วมสมัยและนวัตกรรมเชิงกลไกใหม่ในช่วงปี พ.ศ. 2563–2569

วิธีการศึกษา: ทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบผ่านฐานข้อมูล PubMed, Scopus และ Cochrane Library คัดเลือกเอกสารจำนวน 44 ฉบับ ประกอบด้วยการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ (systematic review) การวิเคราะห์อภิมาน (meta-analysis) และการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (randomized controlled trials) โดยแบ่งหลักฐานออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ เภสัชบำบัดดั้งเดิม ความก้าวหน้าในปัจจุบัน และนวัตกรรมในอนาคต

ผลการศึกษา: หลักฐานเชิงประจักษ์สนับสนุนประสิทธิผลของยาสูตรผสมนาลเทรกโซน (naltrexone) ชนิดฉีดร่วมกับบูโพรพิออน (bupropion) ชนิดรับประทาน ซึ่งเพิ่มอัตราตอบสนองที่ร้อยละ 13.6 เทียบกับกลุ่มยาหลอกร้อยละ 2.5 (p < 0.001) และเมอร์ทาซาปีน (mirtazapine) ชนิดรับประทาน ช่วยลดการใช้ยาอย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.004) ขณะที่ยากลุ่มอื่นๆ ส่วนใหญ่มีข้อจำกัดในการสร้างการงดเสพที่ยั่งยืน สำหรับทิศทางในอนาคตมุ่งเน้นการพัฒนายากลุ่มภูมิคุ้มกันบำบัดและเทคโนโลยีใหม่ที่มีความจำเพาะต่อกลไกทางสมองมากขึ้น

สรุป: ยาสูตรผสมนาลเทรกโซนชนิดฉีดร่วมกับบูโพรพิออนชนิดรับประทานและเมอร์ทาซาปีนชนิดรับประทาน เป็นทางเลือกที่มีศักยภาพสูงสุดในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม การรักษาที่มีประสิทธิภาพสูงสุดอาจต้องอาศัยการบูรณาการที่ประสานเภสัชบำบัดเข้ากับการบำบัดทางจิตสังคมอย่างเป็นระบบ เพื่อเพิ่มอัตราการคงอยู่ในระบบการรักษาและผลลัพธ์ทางคลินิกที่ยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

Khalili M, Sadeghirad B, Bach P, Crabtree A, Javadi S, Sadeghi E, et al. Management of amphetamine and methamphetamine use disorders: a systematic review and network meta-analysis of randomized trials. Int J Ment Health Addict 2025;23(6):4768–86. doi:10.1007/s11469-024-01379-w.

Yates JR. Pharmacological treatments for methamphetamine use disorder: current status and future targets. Subst Abuse Rehabil 2024;15:125–61. doi:10.2147/SAR.S431273.

Kanato M, Sarasiri R, Leyatikul P. Asean drug monitoring report 2024 [Internet]. Bangkok: ASEAN Narcotics Cooperation Center (ASEAN-NARCO); 205 [cited Mar 6, 2026 ]. Available from: https://aseannarco.oncb.go.th/uploads/Ebook/pdf/1850470172236778.pdf

Thailand’s methamphetamine crisis: 1.5 million affected, mental health concerns rise [Internet]. [place unknown]: Thai News; 2025 June 5 [cited Mar 6, 2026]. Available from: https://thai.news/news/thailand/thailands-methamphetamine-crisis-1-5-million-affected-mental-health-concerns-rise

Volkow ND, Morales M. The brain on drugs: from Reward to Addiction. Cell 2015;162(4):712–25. doi:10.1016/j.cell.2015.07.046.

Moszczynska A. Current and emerging treatments for methamphetamine use disorder. Curr Neuropharmacol 2021;19(12):2077–91. doi:10.2174/1570159X19666210803091637.

Chan B, Freeman M, Ayers C, Korthuis PT, Paynter R, Kondo K, et al. A systematic review and meta-analysis of medications for stimulant use disorders in patients with co-occurring opioid use disorders. Drug Alcohol Depend 2020;216:108193. doi:10.1016/j.drugalcdep.2020.108193.

Liu MT. Pharmacotherapy treatment of stimulant use disorder. Ment Health Clin 2021;11(6):347–57. doi:10.9740/mhc.2021.11.347.

Siefried KJ, Acheson LS, Lintzeris N, Ezard N. Pharmacological treatment of methamphetamine/amphetamine dependence: a systematic review. CNS Drugs 2020;34(4):337–65. doi:10.1007/s40263-020-00711-x.

Xu E, Liu J, Liu H, Wang X, Xiong H. Role of microglia in methamphetamine-induced neurotoxicity. Int J Physiol Pathophysiol Pharmacol 2017;9(3):84–100.

Jeffery N, Mock PY, Yang K, Tham CL, Israf DA, Li H, et al. Therapeutic targeting of neuroinflammation in methamphetamine use disorder. Future Med Chem 2025;17(2):237–57. doi:10.1080/17568919.2024.2447226.

Chan B, Freeman M, Kondo K, Ayers C, Montgomery J, Paynter R, et al. Pharmacotherapy for methamphetamine/amphetamine use disorder-a systematic review and meta-analysis. Addict Abingdon Engl 2019;114(12):2122–36. doi:10.1111/add.14755.

Lee NK, Rawson RA. A systematic review of cognitive and behavioural therapies for methamphetamine dependence. Drug Alcohol Rev 2008;27(3):309–17. doi:10.1080/09595230801919494.

Rawson RA, Gonzales R, Brethen P. Treatment of methamphetamine use disorders: an update. J Subst Abuse Treat 2002;23(2):145–50. doi:10.1016/s0740-5472(02)00256-8.

Brown HD, DeFulio A. Contingency management for the treatment of methamphetamine use disorder: a systematic review. Drug Alcohol Depend 2020;216:108307. doi:10.1016/j.drugalcdep.2020.108307.

Ling W, Chang L, Hillhouse M, Ang A, Striebel J, Jenkins J, et al. Sustained-release methylphenidate in a randomized trial of treatment of methamphetamine use disorder. Addiction 2014;109(9):1489–500. doi:10.1111/add.12608.

Lee NK, Jenner L, Harney A, Cameron J. Pharmacotherapy for amphetamine dependence: a systematic review. Drug Alcohol Depend 2018;191:309–37. doi:10.1016/j.drugalcdep.2018.06.038.

Apuy LFM, Barreto MAB, Merino LAH. Efficacy of bupropion and cognitive behavioral therapy in the treatment of methamphetamine use disorder: a systematic review and meta-analysis. Braz J Psychiatry 2023;45(3):280–5. doi:10.47626/1516-4446-2022-2979.

Trivedi MH, Walker R, Ling W, Cruz A dela, Sharma G, Carmody T, et al. Bupropion and naltrexone in methamphetamine use disorder. N Engl J Med 2021;384(2):140–53. doi:10.1056/NEJMoa2020214.

Wang G, Zhang Y, Zhang S, Chen HJ, Xu ZF, Schottenfeld RS, et al. Aripiprazole and risperidone for treatment of methamphetamine-associated psychosis in Chinese patients. J Subst Abuse Treat 2016;62:84–8. doi:10.1016/j.jsat.2015.11.009.

Shoptaw S, Huber A, Peck J, Yang X, Liu J, Jeff Dang, et al. Randomized, placebo-controlled trial of sertraline and contingency management for the treatment of methamphetamine dependence. Drug Alcohol Depend 2006;85(1):12–8. doi:10.1016/j.drugalcdep.2006.03.005.

Winstanley EL, Bigelow GE, Silverman K, Johnson RE, Strain EC. A randomized controlled trial of fluoxetine in the treatment of cocaine dependence among methadone-maintained patients. J Subst Abuse Treat 2011;40(3):255–64. doi:10.1016/j.jsat.2010.11.010.

Galloway GP, Newmeyer J, Knapp T, Stalcup SA, Smith D. A controlled trial of imipramine for the treatment of methamphetamine dependence. J Subst Abuse Treat 1996;13(6):493–7. doi:10.1016/s0740-5472(96)00154-7.

Coffin PO, Santos GM, Hern J, Vittinghoff E, Walker JE, Matheson T, et al. Effects of mirtazapine for methamphetamine use disorder among cisgender men and transgender women who have sex with men: a placebo-controlled randomized clinical trial. JAMA Psychiatry 2020;77(3):246–55. doi:10.1001/jamapsychiatry.2019.3655.

Mousavi SG, Sharbafchi MR, Salehi M, Peykanpour M, Karimian Sichani N, Maracy M. The efficacy of N-acetylcysteine in the treatment of methamphetamine dependence: a double-blind controlled, crossover study. Arch Iran Med 2015;18(1):28–33.

Moghaddam Sadegh A, Nazarinasab M, Behrouzian F, Rostami H, Mehrabi M. The effectiveness of topiramate in the treatment of amphetamine and methamphetamine use disorder: a randomized controlled trial. Iran J Psychiatry 2023;18(4):371–9. doi:10.18502/ijps.v18i4.13624.

Farahzadi MH, Moazen-Zadeh E, Razaghi E, Zarrindast MR, Bidaki R, Akhondzadeh S. Riluzole for treatment of men with methamphetamine dependence: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Psychopharmacol 2019;33(3):305–15. doi:10.1177/0269881118817166.

Heinzerling KG, Shoptaw S, Peck JA, Yang X, Liu J, Roll J, et al. Randomized, placebo-controlled trial of baclofen and gabapentin for the treatment of methamphetamine dependence. Drug Alcohol Depend 2006;85(3):177–84. doi:10.1016/j.drugalcdep.2006.03.019.

Wang ZY, Guo LK, Han X, Song R, Dong GM, Ma CM, et al. Naltrexone attenuates methamphetamine-induced behavioral sensitization and conditioned place preference in mice. Behav Brain Res 2021;399:112971. doi:10.1016/j.bbr.2020.112971.

Tiihonen J, Krupitsky E, Verbitskaya E, Blokhina E, Mamontova O, Föhr J, et al. Naltrexone implant for the treatment of polydrug dependence: a randomized controlled trial. Am J Psychiatry 2012;169(5):531–6. doi:10.1176/appi.ajp.2011.11071121.

Roche DJO, Worley MJ, Courtney KE, Bujarski S, London ED, Shoptaw S, et al. Naltrexone moderates the relationship between cue-induced craving and subjective response to methamphetamine in individuals with methamphetamine use disorder. Psychopharmacology (Berl) 2017;234(13):1997–2007. doi:10.1007/s00213-017-4607-8.

Kohno M, Dennis LE, McCready H, Schwartz DL, Hoffman WF, Korthuis PT. A preliminary randomized clinical trial of naltrexone reduces striatal resting state functional connectivity in people with methamphetamine use disorder. Drug Alcohol Depend 2018;192:186–92. doi:10.1016/j.drugalcdep.2018.07.045.

Jha MK, Ghitza UE, Shoptaw S, Minhajuddin A, Kuruvila S, Wakhlu S, et al. Early change in depressive symptom severity with naltrexone-bupropion combination and its association with reduction in methamphetamine use in ADAPT-2 trial. J Clin Psychiatry 2025;86(3):25m15825. doi:10.4088/JCP.25m15825.

Berquist MD, Gunnell M, Henry R, Gentry WB, Stevens MW. Comparison between a chimeric anti-methamphetamine monoclonal antibody and humanized antibodies on pharmacological effects of methamphetamine. Psychopharmacology (Berl) 2025;10.1007/s00213-025-06959–9.

Hossain MK, Hassanzadeganroudsari M, Nurgali K, Apostolopoulos V. Vaccine development against methamphetamine drug addiction. Expert Rev Vaccines 2020;19(12):1105–14. doi:10.1080/14760584.2020.1857738.

Wang F, Liu H, Ke Y, Huang X, Chen S, Zhuang D, et al. Ibudilast-mediated suppression of neuronal TLR4 in the prefrontal cortex mitigates methamphetamine-induced neuroinflammation and addictive behaviours. Addict Biol 2025;30(4):e70033. doi:10.1111/adb.70033.

Liu J, Wu R, Li JX. TAAR1 as an emerging target for the treatment of psychiatric disorders. Pharmacol Ther 2024;253:108580. doi:10.1016/j.pharmthera.2023.108580.

Patil S, Jha N, Jha MK. Glucagon-like peptide 1 receptor agonists in substance use disorders: a systematic review of ClinicalTrials.Gov. Addict Behav Rep 2026;23:100671. doi:10.1016/j.abrep.2026.100671.

Zhou Y, Tang J, Sun Y, Yang WFZ, Ma Y, Wu Q, et al. A brainnetome atlas-based methamphetamine dependence identification using neighborhood component analysis and machine learning on functional MRI data. Front Cell Neurosci 2022;16:958437. doi:10.3389/fncel.2022.958437.

Liu B, Hu C, Bao P. Precision TMS through the integration of neuroimaging and machine learning: optimizing stimulation targets for personalized treatment. Front Hum Neurosci 2025;19:1682852. doi:10.3389/fnhum.2025.1682852.

Lee S, Yoon J, Cho Y, Chun J. A systematic review of chatbot-assisted interventions for substance use. Front Psychiatry 2024;15:1456689. doi:10.3389/fpsyt.2024.1456689.

Tran MTN, Luong QH, Le Minh G, Dunne MP, Baker P. Psychosocial interventions for amphetamine type stimulant use disorder: an overview of systematic reviews. Front Psychiatry 2021;12:512076. doi:10.3389/fpsyt.2021.512076.

Geremias ML, Borja De Oliveira I, Balduino de Souza AL, Bandeira de Melo Guimarães F, Soler Lopes D. Efficacy of topiramate in treating methamphetamine use disorder: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Eur Psychiatry 2025;68(1):e969. doi:10.1192/j.eurpsy.2025.969.

Chun-Hung L, Guan-Hsiung L, Wu-Chuan Y, Yu-Hsin L. Chatbot-assisted therapy for patients with methamphetamine use disorder: a preliminary randomized controlled trial. Front Psychiatry 2023;14:1159399. doi:10.3389/fpsyt.2023.1159399.