อุบัติการณ์ของภาวะภูมิไวเกินจากการใช้ยากลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดี ในผู้ป่วยมะเร็งที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลศรีนครินทร์

บทคัดย่อ

หลักการและวัตถุุประสงค์: ยากลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดี เป็นยาที่ใช้รักษามะเร็งหลายชนิดที่สามารถทำให้เกิดภาวะภูมิไวเกินจากการได้รับยา นำไปสู่การหยุดพักการให้ยาชั่วคราวหรืองดให้ยา ซึ่งภาวะภูมิไวเกินถือเป็นอาการไม่พึงประสงค์ที่สามารถป้องกันได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุก อาการแสดง ระดับความรุนแรง และวิธีการจัดการภาวะภูมิไวเกินในผู้ป่วยโรคมะเร็งที่ได้รับการรักษาด้วยยากลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดี ณ โรงพยาบาลศรีนครินทร์

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบเก็บข้อมูลย้อนหลังจากผู้ป่วยที่รับการรักษามะเร็งด้วยยากลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดี และเกิดภาวะภูมิไวเกินจากการใช้ยา แผนกผู้ป่วยในและผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลศรีนครินทร์ จากเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ของโรงพยาบาล (ระบบ Health Object: HO) ช่วงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2563 – 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567

ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยทั้งหมด 1,838 ราย พบว่า 47 ราย เกิดอุบัติการณ์ของภาวะภูมิไวเกิน คิดเป็นร้อยละ 2.56 (ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95: 1.89–3.39) โดยมีเหตุการณ์ภาวะภูมิไวเกิน รวมทั้งสิ้น 59 เหตุการณ์ โดยผู้ป่วยเป็นเพศหญิง ร้อยละ 68.09 อายุเฉลี่ย 59.70 ± 11.21 ปี โรคมะเร็งที่พบ ได้แก่ มะเร็งต่อมน้ำเหลือง ร้อยละ 40.43 ผู้ป่วยไม่มีประวัติแพ้ยามาก่อน ร้อยละ 89.36 ยาที่มีอุบัติการณ์ของภาวะภูมิไวเกินสูงสุด ได้แก่ daratumumab ร้อยละ 13.51 (ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95: 5.91-27.97) รองลงมาคือ ยา rituximab ร้อยละ 4.09 (ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95:2.69–6.17) และยา cetuximab ร้อยละ 3.85 (ช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95:0.68-18.90) ตามลำดับ โดยเกิดภาวะภูมิไวเกินในการให้ยาครั้งแรก ร้อยละ 59.32 รองลงมา คือรอบที่ 2 ร้อยละ 10.17 เมื่อจำแนกระดับความรุนแรงของภาวะภูมิไวเกินตาม CTCAE v5.0 พบว่าระดับ 1 และ 2 เป็นระดับที่พบร้อยละ 37.29 และ 28.81 ตามลำดับ ในขณะที่ระดับ 4 พบได้ร้อยละ 18.64 อาการไม่พึงประสงค์ที่พบ ได้แก่ หนาวสั่น (ร้อยละ 25.26) ไข้ แน่นหน้าอก และหัวใจเต้นเร็ว (ร้อยละ 8.42) และพบภาวะ anaphylaxis ร้อยละ 10.53 แนวทางการจัดการภาวะภูมิไวเกินที่พบ คือ การหยุดยาชั่วคราวเพื่อประเมินอาการ ร่วมกับการยืดระยะเวลาการให้ยา และให้ยา premedication ร้อยละ 45.76 ซึ่งมีผลให้ผู้ป่วยสามารถรับยาต่อได้ถึงร้อยละ 71.19

สรุุป: ยากลุ่มโมโนโคลนอลแอนติบอดี สามารถก่อให้เกิดภาวะภูมิไวเกินได้ตั้งแต่ครั้งแรกที่ให้ยา และมีความรุนแรงได้ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยจนถึงขั้นวิกฤต ยา daratumumab และ rituximab เป็นยาที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ การเตรียมความพร้อมของบุคลากร และการพัฒนาแนวทางการให้ยาอย่างเหมาะสมจะช่วยลดความเสี่ยงและเพิ่มความปลอดภัยในการรักษาผู้ป่วย