บริเวณในช่องหูที่ควรระวังเพื่อหลีกเลี่ยงการกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาไอระหว่างการทำหัตถการดูดหูทันที

บทคัดย่อ

หลักการและวัตถุประสงค์:  การดูดหูเป็นหัตถการที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในการตรวจวินิจฉัยและรักษาความผิดปกติของหู อย่างไรก็ตาม ในผู้ป่วยบางรายอาจเกิดอาการไอหรือความรู้สึกไม่สบายโดยไม่สมัครใจระหว่างทำหัตถการ ซึ่งเชื่อว่าเกิดจากการกระตุ้นของเส้นประสาทรับความรู้สึกที่มาเลี้ยงบริเวณช่องหูชั้นนอก ช่องหูชั้นนอกได้รับการเลี้ยงประสาทจากหลายเส้น ได้แก่ เส้นประสาทออริคูโลเทมโพรัลจากเส้นประสาทไตรเจมินัสคู่ที่ห้า เส้นประสาทออริคูลาแขนงของเส้นประสาทเวกัส เส้นประสาทเฟเชียล เส้นประสาทกลอสโซฟารินเจียล และเส้นประสาทเกรตออริคูลาเนิร์ฟจากโครงข่ายประสาทกระดูกต้นคอ (ซี ๒–ซี ๓) การกระจายของเส้นประสาทเหล่านี้แตกต่างกันในแต่ละบุคคล ซึ่งอาจส่งผลให้บริเวณต่าง ๆ ภายในช่องหูชั้นนอกมีความไวต่อการกระตุ้นไม่เท่ากัน การกระตุ้นในบางตำแหน่งอาจทำให้เกิดปฏิกิริยาไอหรือความเจ็บปวดในทันทีได้มากกว่าบริเวณอื่น ดังนั้นการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อระบุบริเวณในช่องหูชั้นนอกที่ควรระมัดระวังระหว่างการทำหัตถการดูดหู ซึ่งมีแนวโน้มที่จะกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาไอในทันที รวมทั้งประเมินระดับความปวดที่เกิดขึ้นในแต่ละตำแหน่ง เพื่อให้สามารถกำหนดตำแหน่งที่ปลอดภัยในการทำหัตถการ ลดการกระตุ้นที่ไม่จำเป็น เพิ่มความสบายให้แก่ผู้ป่วย และยกระดับความปลอดภัยของหัตถการทางหูในทางคลินิกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

วิธีการศึกษา: การศึกษาเชิงพรรณนานี้ดำเนินการในผู้ป่วยที่ได้รับการดูดหู ณ ภาควิชาโสต ศอ นาสิกวิทยา โรงพยาบาลวชิระภูเก็ต ช่วงวันที่ 1 มิถุนายน ถึง 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินตำแหน่งทางกายวิภาคภายในช่องหูชั้นนอกที่สัมพันธ์กับการกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาไอทันที และระดับความปวดที่เกิดขึ้นร่วมกัน การดูดหูดำเนินการในหูข้างที่ไม่มีอาการ ณ ตำแหน่งผนังช่องหู 4 จุด ได้แก่ ผนังด้านหน้า ด้านหลัง ด้านบน และด้านล่าง โดยลำดับของการกระตุ้นในแต่ละตำแหน่งถูกสุ่มแบบสุ่มอย่างสมบูรณ์ การเกิดปฏิกิริยาไอและระดับความปวดบันทึกโดยใช้เครื่องชี้วัดแบบตัวเลข (ค่าคะแนนตั้งแต่ 0 ถึง 10) และการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนระหว่างตำแหน่งต่าง ๆ วิเคราะห์โดยใช้การทดสอบ t-test แบบอิสระ (independent t-test) กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ค่า p < 0.05

ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยทั้งหมด 43 ราย พบว่ามีผู้ป่วย 15 ราย (ร้อยละ 34.9) แสดงปฏิกิริยาไอทันทีระหว่างการดูดหู โดยตำแหน่งที่กระตุ้นได้บ่อยที่สุดคือ ผนังด้านล่างของช่องหูชั้นนอก (7 ใน 15 ราย, ร้อยละ46.7) รองลงมาคือ ผนังด้านหลัง (5 ราย)  ผนังด้านหน้า (2 ราย) และ ผนังด้านบน (1 ราย) พบว่า คะแนนการไอเฉลี่ยสูงสุด คือ 8.0 ± 1.2 เมื่อกระตุ้นที่ผนังด้านล่าง ขณะที่การกระตุ้นที่ ผนังด้านหลัง ให้ คะแนนความปวดเฉลี่ยสูงสุด คือ 2.0 ± 0.8 ผลการวิเคราะห์พบว่า ความแตกต่างของคะแนนการไอและคะแนนความปวดระหว่างตำแหน่งต่าง ๆ มีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.01 และ p = 0.02 ตามลำดับ) โดยอิงจากการวิเคราะห์ด้วย independent t-test

สรุป: ผนังด้านล่างของช่องหูชั้นนอกดูเหมือนจะเป็นตำแหน่งทางกายวิภาคที่กระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาไอทันทีได้บ่อยที่สุดระหว่างการดูดหู ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการรับกระแสประสาทผ่านแขนงของเส้นประสาทเวกัส (เส้นประสาทอาร์โนลด์) การตระหนักรู้ถึงความไวของตำแหน่งนี้และการหลีกเลี่ยงการกระตุ้นมากเกินไป อาจช่วยเพิ่มความสบายให้แก่ผู้ป่วยและส่งเสริมความปลอดภัยในการทำหัตถการ