สถิติวิเคราะห์ของอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาชนิดเอ ในโรงพยาบาลศรีนครินทร์

บทคัดย่อ

หลักการและวัตถุุประสงค์: อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาเป็นปัญหาทางคลินิกที่มีผลกระทบต่อความปลอดภัยของผู้ป่วย แบ่งออกได้เป็นสองชนิด คือ เอและบี โดยชนิดเอซึ่งสัมพันธ์กับฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ส่วนใหญ่จัดเป็นเหตุการณ์ที่สามารถป้องกันหรือลดความรุนแรงได้ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลักษณะของรายงานอาการไม่พึงประสงค์ชนิดเอในเชิงลึก เพื่อระบุรูปแบบความรุนแรงและยาที่เป็นสาเหตุ เพื่อหาโอกาสพัฒนากลยุทธ์เชิงรุกในการวางระบบป้องกันอันตรายจากการใช้ยาและสร้างความปลอดภัยสูงสุดให้แก่ผู้ป่วย

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง ในกลุ่มผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาโดยเก็บข้อมูลจากระบบสารสนเทศของโรงพยาบาลศรีนครินทร์  ระหว่างปี พ.ศ. 2563-2567 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา โดยการแจกแจงความถี่และการคำนวณสัดส่วนเป็นร้อยละ

ผลการศึกษา: จากรายงานอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา ในช่วงระยะเวลา 5 ปี พบว่ามีรายงานที่จัดเป็น อาการไม่พึงประสงค์ชนิดเอ ทั้งสิ้น 1,280 เหตุการณ์ (ร้อยละ 8.38) ของรายงานทั้งหมด (ช่วงเชื่อมั่นร้อยละ 95: 7.94-8.82) พบว่าส่วนใหญ่เกิดในผู้ป่วยหญิง 924 ราย (ร้อยละ 72.19) และผู้ป่วยนอก 914  ราย (ร้อยละ 71.41) เมื่อพิจารณารายการยาที่เป็นสาเหตุ พบว่ายาที่ใช้บ่อยในเวชปฏิบัติอย่าง amlodipine เป็นสาเหตุอันดับหนึ่ง โดยก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ชนิดเอ ถึง 156 เหตุการณ์ (ร้อยละ 12.19) ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอาการบวม ตามมาด้วย tramadol 122 เหตุการณ์ (ร้อยละ 9.53) ซึ่งมักทำให้เกิดอาการคลื่นไส้อาเจียน อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่น่ากังวลที่สุดไม่ได้มาจากยาที่พบบ่อยที่สุด แต่มาจากระดับความรุนแรงของอาการ แม้ว่าเหตุการณ์ส่วนใหญ่ 1,221 เหตุการณ์ (ร้อยละ 95.39) จะไม่รุนแรง แต่มีการพบเหตุการณ์รุนแรง จำนวน 59 เหตุการณ์ (ร้อยละ 4.61) โดยมี metformin เป็นสาเหตุหลักถึง 15 เหตุการณ์ (ร้อยละ 1.17) ซึ่งก่อให้เกิดภาวะ metformin-induced lactic acidosis (MALA) ที่อันตรายถึงชีวิต เมื่อพิจารณาในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่เคยมีประวัติการเกิดอาการไม่พึงประสงค์มาก่อน (ผู้ป่วยรายใหม่) พบว่าเหตุการณ์ระดับรุนแรงที่เกิดขึ้นไม่พบการรายงานยาในกลุ่มความเสี่ยงสูงเลย แต่มีสาเหตุมาจากยาที่ไม่ได้ถูกจัดอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงสูง ทั้งสิ้น เมื่อเทียบสัดส่วนของการได้รับยานั้นๆ พบอุบัติการณ์สูงสุดจากยา dapsone 1 เหตุการณ์ (ร้อยละ 0.33) เกิดภาวะ methemoglobinemia  

สรุป: อาการไม่พึงประสงค์ชนิดเอ มีจำนวนทั้งสิ้น 1,280 เหตุการณ์ (ร้อยละ 8.38) ซึ่งยังต่ำกว่าการศึกษาอื่น และคุณภาพของข้อมูลที่ได้ยังไม่เพียงพอในการนำไปวิเคราะห์และทบทวน ควรมีการพัฒนาระบบเฝ้าระวังอาการไม่พึงประสงค์อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะกลุ่มยาเสี่ยงสูง กลุ่มยาที่ทำให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์ชนิดเอแบบรุนแรง และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่ป้องกันได้ เพื่อยกระดับความปลอดภัยในการใช้ยา