การประเมินปฏิกิริยาภูมิไวเกินที่สัมพันธ์กับความแตกต่างของสารทึบรังสีชนิดไม่ใช่ไอโอดีนในโรงพยาบาลตติยภูมิ: การศึกษาตามรุ่นย้อนหลัง

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: สารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีนถูกใช้อย่างแพร่หลายในเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ เพื่อเพิ่มความชัดเจนในการถ่ายภาพโครงสร้างภายในร่างกาย แม้ว่าสารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีนจะช่วยลดการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกิน เมื่อเปรียบเทียบกับชนิดที่มีประจุแบบเดิม แต่เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ เช่น ผื่น ลมพิษ และในกรณีพบได้ไม่บ่อยอย่างภาวะช็อกจากการแพ้นั้น ยังคงมีความสำคัญทางคลินิก การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อประเมินอุบัติการณ์ ลักษณะทางคลินิก และความรุนแรงของการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินที่เกี่ยวข้องกับความแตกต่างของสารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีน

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาแบบย้อนหลังในกลุ่มตัวอย่างที่เข้ารับการตรวจวินิจฉัยโดยใช้เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ใช้สารทึบรังสี ช่วงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2564 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 ทั้งนี้ทำการประเมินการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินแบบเฉียบพลันตามเกณฑ์ Naranjo algorithm ใช้สถิติเชิงพรรณนาเพื่อบรรยายลักษณะผู้ป่วยและการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกิน และ Fisher’s exact test เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของความรุนแรงระหว่างสารทึบรังสีชนิดต่าง ๆ

ผลการศึกษา: ผู้ป่วยจำนวน 412 ราย (เพศชาย ร้อยละ 42.50; อายุมัธยฐาน 60 ปี, พิสัยระหว่างควอไทล์ 52–67) ส่วนใหญ่มีการทำงานของไตปกติหรือบกพร่องเล็กน้อย มีการใช้สารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีน 7 ชนิด โดยการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกิน ส่วนใหญ่เป็นผื่นผิวหนังระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง เช่น ผื่นคันและลมพิษ อาการระดับรุนแรง เช่น anaphylaxis และ angioedema พบเพียง 8 ราย โดยอุบัติการณ์การเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกิน สูงสุดพบใน iomeprol (ร้อยละ 100.00), iohexol (ร้อยละ 88.60), และ iobitridol (ร้อยละ 88.00) ซึ่งไม่พบความแตกต่างของระดับความรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างสารทึบรังสีแต่ละชนิด (p > 0.05) นอกจากนี้ผลการประเมินด้วย Naranjo algorithm พบว่าส่วนใหญ่ถูกจัดอยู่ในระดับ “น่าจะใช่” หรือ “อาจจะใช่”

สรุป: การเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินต่อสารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีน ส่วนใหญ่มีความรุนแรงในระดับเล็กน้อย และมักแสดงออกในลักษณะอาการทางผิวหนังเป็นหลัก ขณะที่อาการระดับปานกลางและรุนแรงพบได้น้อย แต่มีความสำคัญทางคลินิก แม้ว่าจะพบความแตกต่างของการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินระหว่างสารทึบรังสีที่ไม่มีส่วนประกอบของไอโอดีนแต่ละชนิด แต่ก็ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างชนิดของสารทึบรังสีกับความรุนแรงของอาการแพ้