อุบัติการณ์และลักษณะทางคลินิกของปฏิกิริยาภูมิไวเกินที่เกิดจากยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์: การศึกษาแบบภาคตัดขวางย้อนหลัง

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การใช้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์เพื่อบรรเทาอาการปวดเล็กน้อยโดยที่ไม่ได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ อาจมีการใช้ในข้อบ่งใช้ที่ไม่เหมาะสม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะปฏิกิริยาภูมิไวเกิน อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อมูลจำกัดเกี่ยวกับอุบัติการณ์และลักษณะทางคลินิกของการเกิดภาวะปฏิกิริยาภูมิไวเกินจากยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ ในการปฏิบัติทางคลินิกจริง ดังนั้นการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อประเมินอุบัติการณ์และลักษณะทางคลินิกของภาวะปฏิกิริยาภูมิไวเกินจากยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลศรีนครินทร์

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวางย้อนหลัง โดยใช้ข้อมูลจากเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ในช่วงระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2564 ถึงวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2566 ผู้ป่วยที่มีการบันทึกการเกิดปฏิกิริยาภูมิไวเกินแบบเฉียบพลันภายหลังได้รับยาในกลุ่มยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ถูกคัดเลือกเข้าศึกษา การประเมินความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของยา ใช้นารันโจ อัลกอริทึม และทำการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งเชิงพรรณนาและเชิงอนุมาน เพื่อประมาณอุบัติการณ์ของการเกิดปฏิริยาภูมิไวเกิน และประเมินความสัมพันธ์ระหว่างชนิดของยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์กับความรุนแรงของปฏิกิริยา

ผลการศึกษา: ในผู้ป่วยจำนวนทั้งหมด 1,349 ราย ที่พบว่ามีอาการแพ้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์  เป็นผู้หญิง ร้อยละ 70.50 อายุเฉลี่ย 51.96 ± 16.32 ปี ยาไอบูโพรเฟน เป็นสาเหตุของการเกิดปฏิกิริยามากที่สุด 491 ราย ร้อยละ 36.40 รองลงมา ไดโคลฟีเนค 254 ราย ร้อยละ 18.83 นาพรอกเซน 119 ราย ร้อยละ 8.82 แอสไพริน 97 ราย ร้อยละ 7.19 และ ซีลีคอกซิบ 90 ราย ร้อยละ 6.67 ปฏิริยาส่วนใหญ่มีความรุนแรงระดับปานกลาง 1,213 ราย ร้อยละ 89.90 ขณะที่เหตุการณ์รุนแรงพบ 82 ราย ร้อยละ 6.07 เหตุการณ์ส่วนใหญ่จัดเป็นไม่รุนแรง 1,232 ราย ร้อยละ 91.33 โดยต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล 70 ราย ร้อยละ 5.19 และพบภาวะคุกคามต่อชีวิต 2 ราย ร้อยละ 0.14 การประเมินความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ พบว่าส่วนใหญ่จัดอยู่ในระดับน่าจะใช่ 685 ราย ร้อยละ 50.78 อาจจะใช่ 649 ราย ร้อยละ 48.11 ในขณะที่ระดับแน่นอน พบได้น้อย 14 ราย ร้อยละ 1.03 และมีเพียง 1 ราย  ร้อยละ 0.07 อยู่ในระดับน่าสงสัย ลักษณะอาการที่พบมากที่สุดเป็นอาการทางผิวหนัง โดยเฉพาะผื่นและอาการคัน ร้อยละ 24.54 การบวมใต้ชั้นผิวหนัง ร้อยละ 24.46 ส่วนแอนาฟิแล็กซิส พบ 82 ราย ร้อยละ 6.07 ภาวะปฏิกิริยาทางผิวหนังที่รุนแรงพบได้น้อย ได้แก่ SJS ร้อยละ 0.44 DRESS ร้อยละ 0.29 และ AGEP ร้อยละ 0.29 นอกจากนี้ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างชนิดยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์กับความรุนแรงของปฏิกิริยา (p > 0.05)

สรุป: ปฏิกิริยาภูมิไวเกินจากยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ ส่วนใหญ่มีความรุนแรงระดับปานกลางและไม่จัดเป็นเหตุการณ์ร้ายแรง โดย ไอบูโพรเฟนเป็นยาที่พบเกี่ยวข้องกับการเกิดปฏิกิริยามากที่สุด รองลงมาคือ ไดโคลฟีเนค และ นาพรอกเซน ผลการศึกษานี้สะท้อนถึงความสำคัญของการเฝ้าระวังและการดำเนินมาตรการป้องกันอย่างเหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะภูมิไวเกินจากการใช้ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์