ผลของการแทรกแซงโดยเภสัชกรในการป้องกันปัญหาจากการใช้ยา ที่เกี่ยวข้องกับการสั่งจ่ายวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าแบบหลังสัมผัสโรค ที่ห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลศรีนครินทร์
DOI:
https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i3.269815คำสำคัญ:
เภสัชกร, ปัญหาจากการใช้ยา, วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า, การป้องกันหลังสัมผัสโรค, ห้องฉุกเฉินบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: โรคพิษสุนัขบ้ามีอัตราการเสียชีวิตสูงถึงร้อยละ 100 เนื่องจากไม่มียารักษา การได้รับวัคซีนอย่างถูกต้องและทันท่วงทีจึงมีความสำคัญในการช่วยชีวิตผู้ป่วย เภสัชกรเป็นผู้มีหน้าที่ดูแลระบบยาทั้งหมดก่อนส่งถึงมือผู้ป่วยอย่างปลอดภัย ผู้วิจัยจึงศึกษาผลของการแทรกแซงโดยเภสัชกรในการป้องกันปัญหาจากการใช้ยาที่เกี่ยวข้องกับการสั่งจ่ายวัคซีนและอิมมูโนโกลบุลินป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าแบบหลังสัมผัสโรค ศึกษาประเภทและความถี่ของปัญหาจากการใช้ยา และผลลัพธ์ของการแทรกแซงโดยเภสัชกร
วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงสังเกตแบบย้อนหลัง เกณฑ์คัดเข้าคือผู้ป่วยที่ได้รับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าแบบหลังสัมผัสโรคที่ห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลศรีนครินทร์ ช่วงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2565 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 เก็บข้อมูลจากระบบฐานข้อมูลของโรงพยาบาลและวิเคราะห์ปัญหาจากการใช้ยาตามการจำแนกของ Hepler และ Strand
ผลการศึกษา: ผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์การศึกษาจำนวน 3,846 ราย จาก 3,977 ครั้ง พบปัญหาจากการใช้ยา 401 ปัญหา โดยปัญหาที่พบมากที่สุดคือ การเลือกใช้ยาไม่เหมาะสม (ร้อยละ 60.8) รองลงมาคือ การใช้ยาโดยไม่มีข้อบ่งชี้ (ร้อยละ 17.5) และการใช้ยาเกินขนาด (ร้อยละ 11.5) มีการแทรกแซงโดยเภสัชกร 184 ครั้ง ซึ่งได้รับการยอมรับและแก้ไขทั้งหมด ส่งผลให้ประหยัดค่าใช้จ่ายด้านยาได้ 126,484.50 บาท ส่วนปัญหาที่ไม่มีการแทรกแซงจำนวน 217 ปัญหา เป็นการเลือกใช้ยาปฏิชีวนะไม่เหมาะสม สาเหตุหลักของปัญหาคือการขาดความรู้หรือข้อมูล
สรุป: เภสัชกรเป็นด่านคัดกรองปัญหาก่อนที่ผู้ป่วยจะได้รับยา หากเภสัชกรสามารถคัดกรองและตรวจสอบความเหมาะสมของการสั่งใช้ยาได้อย่างมีประสิทธิภาพอาจช่วยป้องกันปัญหาที่เกี่ยวกับยา ลดความเสี่ยง เพิ่มความปลอดภัยและลดค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้ป่วยที่สัมผัสโรคพิษสุนัขบ้า
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Rabies [Internet]. Geneva: WHO; 2023 [cited Dec 15, 2024]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies
World Health Organization. Rabies vaccines: WHO position paper -- January 2024. Wkly Epidemiol Rec 2024;99(4):33-60.
Bureau of Epidemiology, Department of Disease Control, Ministry of Public Health, Thailand. Annual epidemiological surveillance report 2023. Nonthaburi: Bureau of Epidemiology; 2024.
Rupprecht CE, Briggs D, Brown CM, Franka R, Katz SL, Kerr HD, et al. Use of a reduced (4-dose) vaccine schedule for postexposure prophylaxis to prevent human rabies: recommendations of the advisory committee on immunization practices. MMWR Recomm Rep 2010;59(RR-2):1-9.
Whitehouse ER, Molsberry RJ, Campbell JE, Pieracci EG, Salyer SJ, Blanton JD, et al. Human rabies despite post-exposure prophylaxis: a systematic review of fatal breakthrough infections after zoonotic exposures. Lancet Infect Dis 2023;23(2):e27-e39. doi:10.1016/S1473-3099(22)00641-7.
Sudarshan MK, Haradanhalli RS. Facilities and services of postexposure prophylaxis in anti-rabies clinics: a national assessment in India. Indian J Public Health 2019;63(Suppl ement):S26-S30. doi:10.4103/ijph.IJPH_367_19.
Lu R, Lin J, Zhou Y, Chen Q, Fan Z, Wu S, et al. Rabies vaccination adherence and associated factors among rabies-exposed patients in Shenzhen, China: a hospital-based cross-sectional study. Epidemiol Infect 2024;152:e15. doi:10.1017/S0950268824000049.
Altuncekic Yıldırım A, Dogan A, Kurt C, Cetinkol Y. Evaluation of our rabies prevention practices: is our approach correct? Iran J Public Health 2022;51(9):2128-34. doi:10.18502/ijph.v51i9.10568.
Mitsungnern T, Saetia T, Ketsirin D. Appropriateness of management for patients at risk of rabies exposure in the emergency room, Srinagarind Hospital. Srinagarind Med J 2020;35(1):72-8.
Elbur AI, Yousif ME, Abdalla ME, Alshareef SA, Alhag SK, Almogren AO, et al. Assessment of the awareness of rabies, rabies prophylaxis guidelines and rabies practice among physicians in Sudan: a national cross-sectional study, 2024. BMC Public Health 2025;25:676. doi:10.1186/s12889-025-21949-4.
Steinberg JE, Christiansen D, Brown CM. Inappropriate administration of rabies postexposure prophylaxis, Cook County, Illinois, USA. Emerg Infect Dis 2020;26(10):2476-9. doi:10.3201/ eid2610.200232.
Nadal D, Bote K, Masthi R, Narayana A, Ross Y, Wallace R, et al. Rabies post-exposure prophylaxis delivery to ensure treatment efficacy and increase compliance. IJID One Health 2023;1:100006. doi:10.1016/j.ijidoh.2023.100006.
Gillani SW, Gulam SM, Thomas D, Gebreighziabher FB, Al-Salloum J, Assadi RA, et al. Role and services of a pharmacist in the prevention of medication errors: a systematic review. Curr Drug Saf 2021;16(3):322-8. doi:10.2174/1574886315666201002124713.
Wong ET, Pammett R, Dattani S. A comprehensive rabies vaccination program led by community pharmacists. Can Pharm J (Ott) 2025;158(1):20-3. doi:10.1177/17151635241286017.
Jošt M, Kerec Kos M, Kos M, Knez L. Effectiveness of pharmacist-led medication reconciliation on medication errors at hospital discharge and healthcare utilization in the next 30 days: a pragmatic clinical trial. Front Pharmacol 2024;15:1377781. doi:10.3389/fphar.2024.1377781.
Poudel A, Lau ETL, Deldot M, Campbell C, Waite NM, Nissen LM. Pharmacist role in vaccination: evidence and challenges. Vaccine 2019;37(40):5939-45. doi:10.1016/j.vaccine. 2019.08.060.
Hepler CD, Strand LM. Opportunities and responsibilities in pharmaceutical care. Am J Hosp Pharm 1990;47(3):533-43. doi:10.1093/ajhp/47.3.533.
Thai Red Cross Society. Rabies clinical practice guidelines 2018, Queen Saovabha Memorial Institute, Thai Red Cross Society, and frequently asked questions. Bangkok: Rabies Immunization Clinic, Queen Saovabha Memorial Institute; 2018.
Hwang GS, Riddle J, Nawrocki M, Smith T, Caplan Y, Blumberg D, et al. Adherence to guideline recommendations for human rabies immune globulin patient selection, dosing, timing, and anatomical site of administration in rabies postexposure prophylaxis. Hum Vaccin Immunother 2020;16(1):51-60. doi:10.1080/21645515.2019.1632680.
Ahmad A, Ullah I, Ahmad T, Khan NA, Khan A, Rana MS, et al. Knowledge, attitudes, and practices of healthcare professionals regarding rabies in tertiary care hospitals: a cross-sectional study in Peshawar, Pakistan. PLoS Negl Trop Dis 2024;18(6):e0012238. doi:10.1371/journal.pntd.0012238.
Birdsey M, Robson A, Baillie S, Walter E, Brown AFT. Bite wounds and antibiotic prescription among patients presenting to an Australian emergency department. Int Emerg Nurs 2016;27:42-5. doi:10.1016/j.ienj.2015.10.007.
Baxter M, Denny KJ, Keijzers G. Antibiotic prescribing in patients who presented to the emergency department with dog bites: a descriptive review of current practice. Emerg Med Australas 2020;32(4):578–85. doi:10.1111/1742-6723.13467.
Waltman EM, Mills DM, Steidley IG, Monuteaux MC, Fleegler EW, Kimia AA. Adherence to infection mitigation strategies for facial dog bite wounds: a retrospective analysis of a level 1 paediatric trauma centre. BMJ Paediatr Open 2025;9(1):e003616. doi:10.1136/bmjpo-2025-003616.
Hennenfent AK, Iyengar P, Davies-Cole J. Assessing rabies knowledge gaps in human and animal healthcare professionals practicing in Washington, DC — a one health approach. Zoonoses Public Health 2018;65(8):947–56. doi:10.1111/zph.12514.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ศรีนครินทร์เวชสาร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
