การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานเพื่อส่งเสริมการดูแลโรคเบาหวานให้เข้าสู่ระยะสงบ (diabetes remission): ผลลัพธ์เชิงระบบของเครือข่ายสุขภาพจังหวัดร้อยเอ็ด

วิทยา โคตรท่าน; กรณิกา พลฤทธิ์

doi:10.64960/srimedj.v41i2.270639

ผู้แต่ง

วิทยา โคตรท่าน กลุ่มงานควบคุมโรคไม่ติดต่อ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด อ.เมือง จ.ร้อยเอ็ด 45000
กรณิกา พลฤทธิ์ กลุ่มงานควบคุมโรคไม่ติดต่อ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดร้อยเอ็ด อ.เมือง จ.ร้อยเอ็ด 45000

DOI:

https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i2.270639

คำสำคัญ:

การดูแลโรคเบาหวานให้เข้าสู่ระยะสงบ, การใช้ปัญหาเป็นฐาน, เครือข่ายสุขภาพ, การดูแลตนเอง

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: โรคเบาหวานเป็นภาวะเรื้อรังที่เกิดจากร่างกายไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งหากปล่อยไว้เป็นเวลานานอาจส่งผลกระทบต่อระบบต่างๆ ของร่างกายอย่างรุนแรง การศึกษาครั้งมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา พัฒนาและทดลองใช้ และประเมินผลรูปแบบการดำเนินงานเพื่อส่งเสริมการดูแลโรคเบาหวานให้เข้าสู่ระยะสงบ โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาและพัฒนา กลุ่มตัวอย่างเป็นทีมสหสาขาวิชาชีพและอาสาสมัครสาธารณสุข 220 ราย และผู้ป่วยโรคเบาหวานที่ผู้เข้าร่วมโครงการ 4,031 ราย เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม แบบบันทึก และแนวคำถามสำหรับการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน paired t-test พร้อม 95% confidence interval และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการศึกษา: พบว่า 1) สภาพปัญหาการดำเนินงานการดูแลโรคเบาหวานในจังหวัดร้อยเอ็ดจำแนกเป็นปัญหาด้านผู้ป่วยและบริบททางสังคม ผู้ให้บริการ ระบบบริหารจัดการบริการ และทรัพยากรและเวชภัณฑ์ 2) รูปแบบการดำเนินงานเพื่อส่งเสริมการดูแลโรคเบาหวานให้เข้าสู่ระยะสงบ โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน ประกอบด้วยกิจกรรมการคัดกรองคนที่ "ใช่" การตั้งเป้าหมายร่วมกัน โรงเรียนฝึกทักษะ การใช้เทคโนโลยีช่วยตามผล ทีมดูแลและการปรับลดยา การสร้างกำลังใจและเครือข่าย และการติดตามผลอย่างใกล้ชิด และ 3) หลังการพัฒนา พบว่า ผู้ป่วยมีคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการดูแลตนเองสูงขึ้นกว่าก่อนการพัฒนา (p<0.001) ทุกด้าน และกลุ่ม diabetes remission success จากกลุ่มที่ครบระยะประเมินผล 3 เดือน (2,261 ราย) พบผู้ป่วยที่สามารถบรรลุสภาวะโรคสงบคือ สามารถหยุดยาได้ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน และมีระดับ HbA1c < 6.5 mg% จำนวน 1,004 ราย (ร้อยละ 24.91 ของผู้เข้าร่วมโครงการ) กลุ่ม medication reduction นอกจากกลุ่มที่บรรลุสภาวะโรคสงบแล้ว ยังมีกลุ่มที่มีทิศทางดีขึ้น โดยมีผู้ป่วยที่สามารถลดจำนวนรายการยาลงได้ ร้อยละ 30.22 (1,218 ราย) และกลุ่ม clinical stability & safety ผู้ป่วยส่วนใหญ่รักษาระดับการใช้ยาคงที่ (ร้อยละ 30.79) ในขณะที่มีอัตราการเพิ่มยาเพียงร้อยละ 0.45 และมีอัตราการขาดการติดตามเพียงร้อยละ 0.27

สรุป: การดูแลโรคเบาหวานสู่ระยะสงบโดยใช้การฝึกทักษะและการติดตามผลอย่างใกล้ชิดจนผู้ป่วยมีพฤติกรรมดูแลตนเองดีขึ้น ส่งผลให้ผู้ป่วยบรรลุสภาวะโรคสงบและสามารถลดการใช้ยาลงได้

เอกสารอ้างอิง

Aekplakorn W, Patanavanich R, Chariyalertsak S, Bumrerraj S, Assanangkornchai S, Taneepanichskul S, et al. Diabetes trends and determinants among Thai adults from 2004 to 2020. Sci Rep 2025;15(1):31620. doi:10.1038/s41598-025-17619-5.

Wongpairin A, Lim A, Khurram H. The Prevalence and Prediction of Uncontrolled Type 2 Diabetes Mellitus in the Lower South of Thailand. J Health Res 2025;39(3):274-81. doi:10.56808/2586-940X.1144.

Lueaphon C, Hanon N. Development of a care system for patients with type 2 diabetes mellitus in Sri Somdet District, Roi Et Province. Journal of Research and Health Innovation Development 2024;5(1):212-25.

Davies MJ, Aroda VR, Collins BS, Gabbay RA, Green J, Maruthur NM, et al. Management of hyperglycemia in type 2 diabetes, 2022. A consensus report by the American Diabetes Association (ADA) and the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Diabetologia 2022;65(12):1925-66. doi:10.1007/s00125-022-05787-2.

World Health Organization. Diabetes [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited Jan 27, 2026]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes

International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas [Internet]. 10th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2021 [cited Jan 27, 2026]. Available from: https://www.diabetesatlas.org

Somanawat J, Saramunee K, Chanasopon S. Process, quality and challenges of diabetes care in primary care: a study of district health network in Thailand. Prim Health Care Res Dev 2020;21:e46. doi:doi:10.1017/S1463423620000468.

Alhumaidi B. Developing a culturally sensitive structured diabetes education programme for people living with type 2 diabetes in Saudi Arabia [PhD thesis]. Glasgow: University of Glasgow; 2022. [cited Jan 27, 2026]. Available from: https://theses.gla.ac.uk/83169/3/2022AlhumaidiPhD.pdf

Taheri S, Zaghloul H, Chagoury O, Elhadad S, Ahmed SH, El Khatib N, et al. Effect of intensive lifestyle intervention on bodyweight and glycaemia in early type 2 diabetes (DIADEM-I): an open-label, parallel-group, randomised controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol 2020;8(6):477-89. doi:10.1016/S2213-8587(20)30117-0.

Lean MEJ, Leslie WS, Barnes AC, Brosnahan N, Thom G, McCombie L, et al. Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. Lancet Diabetes Endocrinol 2019;7(5):344-55. doi:10.1016/S2213-8587(19)30068-3

Kelly J, Karlsen M, Steinke G. Type 2 Diabetes Remission and Lifestyle Medicine: A Position Statement From the American College of Lifestyle Medicine. Am J Lifestyle Med 2020;14(4):406-19. doi:10.1177/1559827620930962.

Zhang Y, Yang Y, Huang Q, Zhang Q, Li M, Wu Y. The effectiveness of lifestyle interventions for diabetes remission on patients with type 2 diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis. Worldviews Evid Based Nurs 2023;20(1):64-77. doi:10.1111/wvn.12608.

American Diabetes Association. Facilitating Behavior Change and Well-being to Improve Health Outcomes: Standards of Medical Care in Diabetes—2020. Diabetes Care 2020;43(Suppl 1):S48-S65. doi:10.2337/dc21-S005.

Holman N, Khunti K, Wild SH, Sattar N, Knighton P, Young B, et al. Care processes in people in remission from type 2 diabetes: A cohort study using the National Diabetes Audit. Diabet Med 2023;40(3):e15016. doi:10.1111/dme.15016.

Taheri S, Zaghloul H, Chagoury O, Elhadad S, Ahmed SH, El Khatib N, et al. Effect of intensive lifestyle intervention on bodyweight and glycaemia in early type 2 diabetes (DIADEM-I): an open-label, parallel-group, randomised controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2020;8(6):477-89. doi:10.1016/S2213-8587(20)30117-0.

Goldenberg JZ, Day A, Brinkworth GD, Sato J, Yamada S, Jönsson T, et al. Efficacy and safety of low and very low carbohydrate diets for type 2 diabetes remission: systematic review and meta-analysis of published and unpublished randomized trial data. BMJ 2021;372:m4743. doi:10.1136/bmj.m4743.