ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนจากการระงับความรู้สึก ในผู้ป่วยที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และไส้ตรงแบบวันเดียวกลับจากการคัดกรอง ณ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชกระนวน จังหวัดขอนแก่น

พิกุล กลิ่นหอม

doi:10.64960/srimedj.v41i4.270937

ผู้แต่ง

พิกุล กลิ่นหอม กลุ่มงานวิสัญญีวิทยา โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชกระนวน อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น 40170

DOI:

https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i4.270937

คำสำคัญ:

ภาวะแทรกซ้อนทางวิสัญญี, การส่องกล้องลำไส้ใหญ่, มะเร็งลำไส้ใหญ่, การระงับความรู้สึก, การผ่าตัดแบบวันเดียวกลับ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงเป็นมะเร็งที่พบบ่อยอันดับ 4 ในประเทศไทย การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ภายใต้การระงับความรู้สึกเป็นวิธีมาตรฐานในการคัดกรองและวินิจฉัย แต่อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกของภาวะแทรกซ้อนจากการระงับความรู้สึก และวิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะแทรกซ้อนในผู้ป่วยที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และไส้ตรงแบบวันเดียวกลับ

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง รวบรวมข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วย 178 ราย อายุ 50–70 ปี ที่เข้ารับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่และไส้ตรงแบบวันเดียวกลับ ณ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชกระนวน ช่วงเดือนเมษายน–กรกฎาคม พ.ศ. 2567 และวิเคราะห์หาความชุกของภาวะแทรกซ้อนจากการระงับความรู้สึก และศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้อง โดยกำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ p < 0.05

ผลการศึกษา: พบว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงคิดเป็นร้อยละ 58.4 อายุเฉลี่ย 59.37 ± 5.21 ปี มีระดับสภาพร่างกายตามเกณฑ์ของสมาคมวิสัญญีแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (American Society of Anesthesiologists physical status classification; ASA Physical Status) ระดับ II ร้อยละ 53.4 ยาระงับความรู้สึกที่ใช้บ่อยที่สุดคือ fentanyl ร่วมกับ propofol (ร้อยละ 92.7) พบความชุกของภาวะแทรกซ้อนทั้งหมดร้อยละ 11.23 โดยเป็นภาวะแทรกซ้อนจากการระงับความรู้สึกร้อยละ 10.67 ประกอบด้วยภาวะหัวใจเต้นช้าร้อยละ 9.55 ภาวะความดันโลหิตต่ำร้อยละ 1.12 และภาวะแทรกซ้อนจากการทำหัตถการส่องกล้อง (ลำไส้ทะลุ) ร้อยละ 0.56 ไม่พบภาวะแทรกซ้อนทางระบบหายใจ ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ ชนิดของการทำหัตถการ โดยกลุ่มที่ส่องกล้องร่วมกับการตัดติ่งเนื้อมีภาวะแทรกซ้อนสูงกว่ากลุ่มส่องกล้องเพื่อการวินิจฉัยอย่างเดียว ปัจจัยอื่นได้แก่ เพศ อายุ ดัชนีมวลกาย โรคร่วม ASA Physical status ชนิดและปริมาณยาระงับความรู้สึก ไม่มีความสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนอย่างมีนัยสำคัญ

สรุป: การส่องกล้องลำไส้ใหญ่และไส้ตรงแบบวันเดียวกลับภายใต้การระงับความรู้สึก มีความปลอดภัยสูง ภาวะแทรกซ้อนที่พบส่วนใหญ่เป็นชนิดเล็กน้อยและจัดการได้ภายในหน่วยงาน ผลการศึกษานี้เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาแนวทางการเฝ้าระวัง และยกระดับคุณภาพการดูแลผู้ป่วยในโครงการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

เอกสารอ้างอิง

Bray F, Laversanne M, Sung H, Ferlay J, Siegel R, Soerjomataram I, et al. Global cancer statistics 2022: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin 2024;74(3):229–63. doi:10.3322/caac.21834.

Ferlay J, Ervik M, Lam F, Laversanne M, Colombet M, Mery L, et al. Global cancer observatory: Cancer today [Internet]. Lyon: International Agency for Research on Cancer; 2024 [cited Feb 20, 2025]. Available from: https://gco.iarc.who.int/today

Early DS, Lightdale JR, Vargo JJ 2nd, Acosta RD, Chandrasekhara V, Chathadi KV, et al. Guidelines for sedation and anesthesia in GI endoscopy. Gastrointest Endosc 2018;87(2):327–37. doi:10.1016/j.gie.2017.07.018

Mahunsukon N, Rojanapithayakorn N, Bamrung J. Optimal propofol concentration at effect site for esophagogastroduodenoscopy under total intravenous anesthesia with target-controlled infusion. Srinagarind Med J 2017;32(suppl):57.

ASGE Standards of Practice Committee, Chandrasekhara V, Khashab MA, Muthusamy VR, Acosta RD, Agrawal D, Bruining DH, et al. Adverse events associated with ERCP. Gastrointest Endosc 2017;85(1):32–47. doi:10.1016/j.gie.2016.06.051.

Pumsaimoon N. Risk factors of major cardiovascular complications during surgery among elderly patients in Vachira Phuket Hospital. Reg 11 Med J 2017;31(4):675-84. [cited Feb 20, 2025]. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Reg-11MedJ/article/view/172063

Sirisatjawa W. Complications following ambulatory colonoscopy under anesthesia in colorectal cancer screening program at Rattanaburi hospital. Udonthani Hosp Med J 2023;31(1):16-23. [cited Feb 20, 2025]. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/262740/179238

Pianchob P. Incidence and factors predicting anesthetic complications in patients undergoing colonoscopy. Medical Journal of Sisaket Surin Buriram Hospital 2024;39(3):577-88. [cited Feb 20, 2025]. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/MJSSBH/article/view/270388/185660

Amornyotin S. Sedation-related complications in gastrointestinal endoscopy. World J Gastrointest Endosc 2013;5(11):527–33. doi:10.4253/wjge.v5.i11.527.

Dumonceau JM, Riphaus A, Schreiber F, Vilmann P, Beilenhoff U, Aparicio JR, et al. Non-anesthesiologist administration of propofol for gastrointestinal endoscopy: European Society of Gastrointestinal Endoscopy, European Society of Gastroenterology and Endoscopy Nurses and Associates Guideline— Updated June 2015. Endoscopy 2015;47(12):1175–89. doi:10.1055/s-0034-1393414.

Loetkamonman S. Complications of propofol target controlled infusion combined with fentanyl for deep sedation during colonoscopy in colorectal cancer screening program at Chokchai hospital. Udonthani Hosp Med J 2025;33(1):1-13. [cited Dec 20, 2025]. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/article/view/275148/187022

de’Angelis N, Di Saverio S, Chiara O, Sartelli M, Martínez-Pérez A, Patrizi F, et al. 2017 WSES guidelines for iatrogenic colonoscopy perforation. World J Emerg Surg 2018;13:5. doi:10.1186/s13017-018-0162-9.

Siriwaleerat C. Colonoscopic perforation incidence and risk factors in Rajavithi Training Hospital. Thai J Surg 2023;44(1):23-8. [cited Feb 20, 2025] Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ThaiJSurg/article/view/259442/178604

Sharma VK, Nguyen CC, Crowell MD, Lieberman DA, de Garmo P, Fleischer DE. A national study of cardiopulmonary unplanned events after GIendoscopy. Gastrointest Endosc 2007;66(1):27-34. doi:10.1016/j.gie.2006.12.040.

Day LW, Kwon A, Inadomi JM, Walter LC, Somsouk M. Adverse events in older patients undergoing colonoscopy: A systematic review and metaanalysis. Gastrointest Endosc 2011;74(4):885-96. doi:10.1016/j.gie.2011.06.023.

Waddingham W, Kamran U, Kumar B, Trudgill NJ, Tsiamoulos ZP, Banks M. Complications of colonoscopy: common and rare—recognition, assessment and management. BMJ Open Gastroenterol 2023;10:e001193. doi:10.1136/bmjgast-2023-001193.