Incidence and Impact of Drug-related Problems on Asthma Control, and Effectiveness of a Pharmacist-led Education Program in Pediatric Asthma

ลักขณา  มาตย์วิเศษ; รินดาวรรณ  พันธ์เขียน; ธนิดา  อุทธา

doi:10.64960/srimedj.v41i4.271156

ผู้แต่ง

ลักขณา มาตย์วิเศษ ฝ่ายเภสัชกรรม คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40002
รินดาวรรณ พันธ์เขียน ฝ่ายเภสัชกรรม คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40002
ธนิดา อุทธา งานการพยาบาลกุมารเวชกรรม ฝ่ายการพยาบาล คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40002

DOI:

https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i4.271156

คำสำคัญ:

โรคหืดในเด็ก, ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา, ความร่วมมือในการใช้ยา, เทคนิคการสูดพ่นยา, การให้ความรู้โดยเภสัชกร, การควบคุมโรคหืด

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: โรคหืดเป็นโรคเรื้อรังที่พบบ่อยที่สุดในเด็ก ประเทศไทยมีความชุกร้อยละ 13 ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา (drug-related problems; DRPs) ได้แก่ ความไม่ร่วมมือในการใช้ยา เทคนิคการสูดพ่นที่ไม่ถูกต้อง เป็นปัจจัยสำคัญต่อการควบคุมโรคหืด การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอุบัติการณ์และชนิดของ DRPs ประเมินความสัมพันธ์ระหว่าง DRPs กับการควบคุมโรคหืด และประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมการให้ความรู้โดยเภสัชกรต่อการควบคุมโรคหืด ณ โรงพยาบาลศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาแบบย้อนหลังเชิงสังเกต ใช้ข้อมูลเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ของผู้ป่วยเด็กโรคหืดอายุน้อยกว่า 18 ปี ที่คลินิกโรคทางเดินหายใจกุมารเวช ช่วงวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2566 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2567 ทำการศึกษา (1) อุบัติการณ์และชนิดของปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา โดยครอบคลุมความไม่ร่วมมือในการใช้ยาและเทคนิคการสูดพ่นที่ไม่ถูกต้อง (2) ความสัมพันธ์ระหว่าง DRPs กับการควบคุมโรคหืด และ (3) อัตราการควบคุมโรคหืดได้ภายหลังได้รับโปรแกรมการให้ความรู้โดยเภสัชกร โดยประเมินการควบคุมโรคตามเกณฑ์ Global Initiative for Asthma (GINA) 2024 เมื่อมาติดตามการรักษาครั้ง ถัดไป วิเคราะห์โดยใช้ Chi-square test และ Fisher’s exact test เพื่อเปรียบเทียบอุบัติการณ์ของ DRPs และอัตราการควบคุมโรคหืด และใช้ multiple logistic regression เพื่อระบุปัจจัยอิสระที่มีความสัมพันธ์กับการควบคุมโรคหืดไม่ได้

ผลการศึกษา: ผู้ป่วย 303 ราย ส่วนใหญ่เป็นเพศชายร้อยละ 58.4 อายุเฉลี่ย 8.0±3.5 ปี พบ DRPs ร้อยละ 45.9 ความไม่ร่วมมือในการใช้งานมีความสัมพันธ์อิสระกับการควบคุมโรคหืดไม่ได้ (adjusted OR 2.04, 95% CI 1.09–3.80, p=0.020) หลังได้รับโปรแกรมการให้ความรู้ ผู้ป่วยที่มี DRPs ควบคุมโรคได้ร้อยละ 69.8 (p=0.003) กลุ่มอายุ 0–4 ปี มีอัตราการควบคุมโรคหืดได้สูงสุด (ร้อยละ 81.3, p=0.001) และกลุ่มอายุุ 6–12 ปี ร้อยละ 76.9 (p=0.008) ในขณะที่กลุ่มวัยรุ่น 12–18 ปี มีอัตราการควบคุมโรคหืดได้ต่ำสุด (ร้อยละ 45.8, p=0.200)

สรุป: DRPs พบได้สูงในเด็กโรคหืด โดยเฉพาะความไม่ร่วมมือในการใช้ยา โปรแกรมการให้ความรู้โดยเภสัชกรมีประสิทธิผลดีในเด็กเล็กและเด็กวัยเรียน แต่กลุ่มวัยรุ่นยังต้องพัฒนากลยุทธ์เฉพาะกลุ่ม ผลการศึกษาสนับสนุนการบูรณาการบทบาทเภสัชกรคลินิกและการคัดกรอง DRPs อย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง

GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories, 1990–2019: A systematic analysis. Lancet 2020;396(10258):1204–22. doi:10.1016/S01409-30925)20(6736-.

Trakultivakorn M, Sangsupawanich P, Vichyanond P. Time trends of the prevalence of asthma, rhinitis and eczema in Thai children—ISAAC phaset h r e e . J A s t h m a 2 0 0 7 ; 4 4 ( 8 ) : 6 0 9 – 1 1 .doi:10.108002770900701540119/.

Akinbami LJ, Moorman JE, Bailey C, Zahran HS, King M, Johnson CA, et al. Trends in asthma prevalence, health care use, and mortality in the Unite d States, 2001–2010 [Internet]. Hyattsville, MD: National Center for Health Statistics; 2012 [cited Feb 27, 2026]. Available from: https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db94.htm

Papi A, Brightling C, Pedersen SE, Reddel HK. Asthma. Lancet 2018;391(10122):783–800. doi:10.1016/S01401-33311)17(6736-.

Bateman ED, Hurd SS, Barnes PJ, Bousquet J, Drazen JM, FitzGerald JM, et al. Global strategy for asthma management and prevention. Eur Respir J 2008;31(1):143–78. doi:10.11830903/1936.00138707.

Global Initiative for Asthma. Global strategy for asthma management and prevention 2024 [Internet]. 2024 [cited 2026 Feb 27]. Available from: https://www.ginasthma.org

Pedersen SE, Hurd SS, Lemanske RF Jr, Becker A, Zar HJ, Sly PD, et al. Global strategy for the diagnosis and management of asthma in children 5 years and younger. Pediatr Pulmonol 2011;46(1):1–17. doi:10.1002/ppul.21321.

Pharmaceutical Care Network Europe. PCNE classification for drug related problems V9.1 [Internet]. 2020 [cited 2026 Feb 27]. Available from: https://www.pcne.org

Rotta I, Salgado TM, Silva ML, Correr CJ, Fernandez-Llimos F. Effectiveness of clinical pharmacy services: An overview of systematic reviews (2000–2010). Int J Clin Pharm 2015;37(5):687–97. doi:10.1007/s110969-0137-015-.

Rubin BK, Fink JB. Optimizing aerosol delivery by pressurized metered-dose inhalers [Internet]. Respir Care 2005;50(9):1191–200. doi:10.4187/respcare.05501191.

Crompton GK, Barnes PJ, Broeders M, Corrigan C, Corbetta L, Dekhuijzen R, et al. The need to improve inhalation technique in Europe. Respir Med 2006;100(9):1479–94. doi:10.1016/j.rmed.2006.01.008

Kamps AW, van Ewijk B, Roorda RJ, Brand PL. Poor inhalation technique in children with asthma. Pediatr Pulmonol 2000;29(1):39–42. doi:10.1002/( S I C I ) 1 0 9 9 3 9 <2 9 : 1 )200001 (0496 -: : A I D -PPUL6>3.0.CO;2-I

Laube BL, Janssens HM, de Jongh FH, Devadason SG, Dhand R, Diot P, et al. What the pulmonary specialist should know about new inhalation therapies. Eur Respir J 2011;37(6):1308–31. doi:10.118309031936.00166410/.

Garcia-Cardenas V, Sabater-Hernandez D, Kenny P, March J, Jimenez-Guerrero M, Benrimoj SI. Effect of a pharmacist intervention on asthma control: A cluster randomised trial. Respir Med 2013;107(9):1346–55. doi:10.1016/j.rmed.2013.05.014.

Armour C, Bosnic-Anticevich S, Brillant M, Burton D, Emmerton L, Krass I, et al. Pharmacy asthma care program improves outcomes for patients in the community. Thorax 2007;62(6):496–502. doi:10.1136/thx.2006.064709.

Roland NJ, Bhalla RK, Earis J. The local side effects of inhaled corticosteroids: Current understanding and review. Chest 2004;126(1):213–9. doi:10.1378/chest.126.1.213.

Yokoyama H, Yamamura Y, Ozeki T, Iga T, Yamada Y. Relationship between local side effects and residual inhaled corticosteroids in the oropharynx. J Pharm Pharmacol 2007;59(11):1487–92. doi:10.1211/jpp.59.11.0004.

Bracken M, Fleming L, Hall P, Van Stiphout N, Bossley C, Biggart E, et al. The importance of nurse-led home visits in children with problematic asthma. Arch Dis Child 2009;94(10):780–4. doi:10.1136/adc.2008.142935.

Srinagarind Hospital Pharmacy Department. Standard operating procedures for pharmaceutical care in pediatric respiratory clinics. Khon Kaen:Faculty of Medicine, Khon Kaen University; 2023.

Dima AL, de Bruin M, van Ganse E. Mapping the asthma care process: Implications for research and practice. J Allergy Clin Immunol Pract 2016;4(5):868–75. doi:10.1016/j.jaip.2015.12.020.

Watanabe JH, McInnis T, Hirsch JD. Cost of prescription drug-related morbidity and mortality. Ann Pharmacother 2018;52(9):829–37. doi:10.1177/1060028018765159.

Bender BG, Bender SE. Patient-identified barriers to asthma treatment adherence. Immunol Allergy Clin North Am 2005;25(1):107–30. doi:10.1016/j.iac.2004.09.005.

Morton RW, Everard ML, Elphick HE. Adherence in childhood asthma: Measurement of clinical impact. J Asthma 2014;51(7):726–34.

Giraud V, Roche N. Misuse of corticosteroid metered-dose inhaler is associated with decreased asthma stability. Eur Respir J 2002;19(2):246–51. doi:10.118309031936.02.00218402/.

Basheti IA, Armour CL, Reddel HK, Bosnic-Anticevich SZ. Long-term maintenance of pharmacists’ inhaler technique demonstration skills. Am J Pharm Educ 2009;73(2):32. doi:10.5688/aj730232.

National Asthma Council Australia. Australian asthma handbook, version 2.2 [Internet]. Melbourne: National Asthma Council Australia;2022 [cited 2026 Feb 27]. Available from: https://www.asthmahandbook.org.au

Orrell-Valente JK, Jarlsberg LG, Hill LG, Cabana MD. At what age do children start taking daily asthma medicines independently? Pediatrics 2008;122(6):e1186–92. doi:10.1542/peds.20080292-.

Bruzzese JM, Bonner S, Vincent EJ, Sheares BJ, Mellins RB, Levison MJ, et al. Asthma education: the adolescent experience. Patient Educ Couns 2004;55(3):396–406. doi:10.1016/j.pec.2003.04.009.

Rhee H, Belyea MJ, Ciurzynski S, Brasch J. Barriers to asthma self-management in adolescents: Relationships to psychosocial factors. Pediatr Pulmonol 2009;44(2):183–91. doi:10.1002/ppul.20972.

Khdour MR, Kidney JC, Smyth BM, McElnay JC. Clinical pharmacy-led disease and medicine management programme for patients with COPD. Br J Clin Pharmacol 2009;68(4):588–98. doi:10.1111/j.13652125.2009.03493-.x.

Jentzsch NS, Camargos P, Sarinho ESC, Bousquet J. Adherence rate to beclomethasone dipropionate and the level of asthma control. Respir Med 2012;106(3):338–43. doi:10.1016/j.rmed.2011.09.013.