การเปรียบเทียบผลการตรวจ HPV DNA ชนิดความเสี่ยงสูง (16/18 กับ non 16/18) และความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูกระหว่างชนิดของเครื่องและน้ำยาตรวจที่แตกต่างกัน: การศึกษาแบบหลายศูนย์ใน 4 ภูมิภาคของประเทศไทย
DOI:
https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i3.271191คำสำคัญ:
การตรวจสารพันธุกรรมเอชพีวี (HPV DNA), ชนิดพันธุกรรมของเอชพีวี 16/18, เซลล์วิทยาปากมดลูก, เครื่องตรวจและน้ำยาทางห้องปฏิบัติการวินิจฉัย, การศึกษาแบบหลายศูนย์บทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การตรวจ HPV DNA เป็นเครื่องมือสำคัญที่องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำสำหรับการคัดกรองมะเร็งปากมดลูก โดยเฉพาะการตรวจหาชนิดความเสี่ยงสูง (high-risk HPV; hrHPV) เช่น 16 และ 18 ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งปากมดลูก ความไวและความจำเพาะของการตรวจ HPV DNA อาจแตกต่างกันตามชนิดของเครื่องและน้ำยาที่ใช้ ซึ่งอาจมีผลต่อผลลัพธ์ทางคลินิกและการตัดสินใจรักษา ดังนั้น การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบผลการตรวจ high risk HPV DNA (16/18 และ non16/18) กับการพบความผิดปกติของเซลล์เยื่อบุมดลูกจากการตรวจ liquid based cytology (LBC) และ colposcopy biopsy ระหว่างเครื่องและน้ำยาต่างชนิดกัน
วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบศึกษาข้อมูลย้อนหลัง โดยรวบรวมข้อมูลจากรายการผลการตรวจหาการติดเชื้อ HPV ในสตรีสัญชาติไทย ในจังหวัดสุรินทร์ อุบลราชธานี พิษณุโลก และนครศรีธรรมราช ที่เข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกตามโครงการ และนโยบายแผนพัฒนาระบบสุขภาพ (service plan) สาขามะเร็ง กระทรวงสาธารณสุข ช่วงวันที่ 1 มกราคม ถึง 31 ธันวาคม 2567 ด้วยวิธี Real-time PCR จากเครื่อง STARlet AIOS – สุรินทร์ (STARlet) Abbott HPV Alinity m – อุบลราชธานี (Abbott) Cobas 6800 system – พิษณุโลก (Cobas 6800) และ Cobas 4800 system – นครศรีธรรมราช (Cobas 4800) ที่มีผลตรวจเซลล์วิทยาแบบ LBC และผล colposcopy biopsy โดยบันทึกข้อมูลแบบไม่ซ้ำราย
ผลการศึกษา: สตรีไทยที่เข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกด้วยการตรวจ HPV DNA ด้วยวิธี Real-time PCR ปี พ.ศ. 2567 จำนวน 12,552 ราย พบผล HPV เป็นบวกร้อยละ 10.0 (95%CI 9.4–10.5) โดยในกลุ่ม HPV-positive พบเชื้อชนิด HPV 16/18 ร้อยละ 27.8 และชนิด HPV non 16/18 ร้อยละ 79.7 จังหวัดสุรินทร์มีอัตราผลบวกสูงที่สุด (ร้อยละ 19.7) และจังหวัดนครศรีธรรมราชต่ำที่สุด (ร้อยละ 6.3) การเปรียบเทียบผล HPV DNA จาก platform HPV testing เทียบกับผล LBC และ colposcopy biopsy พบว่า เครื่อง STARlet มีสัดส่วนการตรวจพบผล abnormal ในกลุ่ม HPV 16/18 และ non 16/18 สูงกว่าเครื่องอื่นทั้งหมดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ในขณะที่เครื่อง Abbott และ Cobas 6800 มีสัดส่วนการพบผลผิดปกติที่ไม่แตกต่างกัน และเครื่อง Cobas 4800 ที่มีสัดส่วนการพบผลผิดปกติน้อยที่สุด
สรุป: การศึกษานี้พบว่าอัตราการตรวจพบเชื้อ HPV ด้วยวิธี Real-time PCR ในสตรีไทย โดยเมื่อเปรียบเทียบระหว่าง 4 พื้นที่ศึกษาที่ใช้เครื่องตรวจและชุดน้ำยาตรวจต่างกัน พบว่าสัดส่วนการตรวจพบ HPV 16/18 และ HPV non 16/18 ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การเปรียบเทียบผล HPV DNA จากเครื่องตรวจ HPV testing ทั้ง 4 ชนิดเทียบกับผล LBC และ colposcopy biopsy พบว่า สัดส่วนการพบผล normal และ abnormal ในแต่ละเครื่องมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001)
เอกสารอ้างอิง
Arbyn M, Weiderpass E, Bruni L, de Sanjosé S, Saraiya M, Ferlay J, et al. Estimates of incidence and mortality of cervical cancer in 2018: a worldwide analysis. Lancet Glob Health 2020;8(2):e191–203. doi:10.1016/S2214-109X(19)30482-6.
Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Laversanne M, Soerjomataram I, Jemal A, et al. Global Cancer Statistics 2020: GLOBOCAN Estimates of Incidence and Mortality Worldwide for 36 Cancers in 185 Countries. CA Cancer J Clin 2021;71(3):209–49. doi:10.3322/caac.21660.
WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention [Internet]. [cited Feb 12, 2026]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240030824.
Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem [Internet]. [cited Feb 12, 2026]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789240014107.
International Agency for Research on Cancer. Biological agents. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Vol. 100B. Lyon (FR): International Agency for Research on Cancer; 2012.
Ronco G, Dillner J, Elfstrom KM, Tunesi S, Snijders PJF, Arbyn M, et al. Efficacy of HPV-based screening for prevention of invasive cervical cancer: follow-up of four European randomised controlled trials. Lancet 2014;8:383(9916):524–32. doi:10.1016/S0140-6736(13)62218-7.
Tsiodras S, Georgoulakis J, Chranioti A, Voulgaris Z, Psyrri A, Tsivilika A, et al. Hybrid capture vs. PCR screening of cervical human papilloma virus infections. Cytological and histological associations in 1270 women. BMC Cancer 2010;10:(2):53. doi:10.1186/1471-2407-10-53.
Zuna RE, Moore W, Dunn ST. HPV DNA testing of the residual sample of liquid-based Pap test: utility as a quality assurance monitor. Mod Pathol Off J U S Can Acad Pathol Inc. 2001;14(3):147–51. doi:10.1038/modpathol.3880272.
Schiffman M, Castle PE, Jeronimo J, Rodriguez AC, Wacholder S. Human papillomavirus and cervical cancer. Lancet. 2007;370(9590):890–907. doi:10.1016/S0140-6736(07)61416-0.
Whitlock EP, Vesco KK, Eder M, Lin JS, Senger CA, Burda BU. Liquid-based cytology and human papillomavirus testing to screen for cervical cancer: a systematic review for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med 2011;155(10):687–97, W214-215. doi:10.7326/0003-4819-155-10-201111150-00376.
Pangarkar MA. The Bethesda System for reporting cervical cytology. Cyto Journal 2022;19:28. doi:10.25259/CMAS_03_02_2021.
Kitchener HC, Gilham C, Sargent A, Bailey A, Albrow R, Roberts C, et al. A comparison of HPV DNA testing and liquid based cytology over three rounds of primary cervical screening: extended follow up in the ARTISTIC trial. Eur J Cancer 2011;47(6):864–71. doi:10.1016/j.ejca.2010.12.016.
National Cancer Institute (Thailand). Cancer screening [Internet]. Nonthaburi: National Cancer Institute; [cited Feb 12, 2026]. Available from: https://nci.go.th/th/screening02.html
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 ศรีนครินทร์เวชสาร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
