ผลลัพธ์ของการผ่าตัดเชื่อมต่อหลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำ (Arteriovenous Fistula) สำหรับการฟอกเลือดในผู้ป่วยโรคไตวายระยะสุดท้าย: กรณีศึกษาในโรงพยาบาลกาฬสินธุ์

กัลยา แซ่เจี่ย; เยาวเรศ ก้านมะลิ; พิชา คนกาญจน์

doi:10.64960/srimedj.v41i4.271437

ผู้แต่ง

กัลยา แซ่เจี่ย กลุ่มงานศัลยกรรม โรงพยาบาลกาฬสินธุ์ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ 46000
เยาวเรศ ก้านมะลิ กลุ่มงานวิจัยและพัฒนาการพยาบาล โรงพยาบาลกาฬสินธุ์ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ 46000
พิชา คนกาญจน์ สาขาวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี 11120

DOI:

https://doi.org/10.64960/srimedj.v41i4.271437

คำสำคัญ:

เส้นเลือดแดงและเส้นเลือดดำเชื่อมต่อกันผิดปกติ, โรคไตวายระยะสุดท้าย, primary patency rate, secondary patency rate

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การผ่าตัดสร้าง arteriovenous fistula (AVF) เป็นวิธีมาตรฐานสำหรับการเข้าถึงหลอดเลือดในผู้ป่วย end-stage renal disease (ESRD) แต่ข้อมูลผลลัพธ์และภาวะแทรกซ้อนในบริบทของโรงพยาบาลระดับจังหวัดยังมีจำกัด ดังนั้น การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลลัพธ์ของการผ่าตัดสร้าง AVF ได้แก่ อัตราการคงอยู่ระยะปฐมภูมิและทุติยภูมิภาวะหลอดเลือดอุดตัน การติดเชื้อ การตีบที่ต้องรักษาเพิ่มเติม และการใช้สายสวนหลอดเลือดดำส่วนกลาง (central venous catheter: CVC) ในผู้ป่วย ESRD ที่โรงพยาบาลกาฬสินธุ์

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบย้อนหลัง โดยทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วย ESRD ที่ได้รับการผ่าตัดสร้าง AVF ช่วงเดือนตุลาคม พ.ศ. 2566 ถึงเดือนกันยายน พ.ศ. 2568 จำนวน 156 ราย

ผลการศึกษา : ผู้ป่วยมีอายุเฉลี่ย 58.4 ± 12.3 ปี เป็นเพศชายร้อยละ 54.5 มีเบาหวานร้อยละ 62.8 ความดันโลหิตสูงร้อยละ 74.4 AVF ที่ข้อมือร้อยละ 58.3 ที่ข้อศอกร้อยละ 35.9 maturation rate ร้อยละ 78.2 primary patency rate ที่ 6 เดือน 1 ปี และ 2 ปี เท่ากับร้อยละ 82.1, 68.6 และ 54.3 secondary patency rate เท่ากับร้อยละ 91.7, 83.3 และ 72.4 ตามลำดับ ภาวะหลอดเลือดอุดตันพบร้อยละ 16.7 การติดเชื้อร้อยละ 2.6 หลอดเลือดตีบต้องรักษาเพิ่มเติมร้อยละ 21.8 ผู้ป่วยร้อยละ 37.2 ต้องใช้ CVC ปัจจัยที่มีผลต่อ primary failure ได้แก่ เพศหญิง (OR = 2.14, 95%CI: 1.12-4.09, p = 0.021) เบาหวาน (OR = 1.87, 95%CI: 1.03-3.40, p = 0.041) และ AVF ที่ข้อมือ (OR = 2.43, 95%CI: 1.29-4.59, p = 0.006)

สรุป : ผลลัพธ์ของการสร้าง AVF ที่โรงพยาบาลกาฬสินธุ์อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ตามมาตรฐานสากล แต่ยังมีช่องว่างในการพัฒนา โดยเฉพาะการลดอัตรา primary failure ในผู้ป่วยเพศหญิง โรคเบาหวาน และการเลือกตำแหน่งผ่าตัดที่เหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

Saran R, Robinson B, Abbott KC, Bragg-Gresham J, Chen X, Gipson D, et al. US Renal Data System 2019 annual data report: Epidemiology of kidney disease in the United States. Am J Kidney Dis 2020;75(1 Suppl 1):A6-A7. doi:10.1053/j.ajkd.2019.09.003.

The Nephrology Society of Thailand. Annual report 2023: statistics on renal replacement therapy in Thailand. Bangkok: The Nephrology Society of Thailand; 2024. [cited Jan 25, 2026]. Available from: https://www.nephrothai.org/

Lok CE, Huber TS, Lee T, Shenoy S, Yevzlin AS, Abreo K, et al. KDOQI clinical practice guideline for vascular access: 2019 update. Am J Kidney Dis 2020;75(4 Suppl 2):S1-S164. doi:10.1053/j.ajkd.2019.12.001.

Tordoir J, Canaud B, Haage P, Konner K, Basci A, Fouque D, et al. EBPG on vascular access. Nephrol Dial Transplant 2007;22(Suppl 2):ii88-117. doi:10.1093/ndt/gfm021.

Dember LM, Beck GJ, Allon M, Delmez JA, Dixon BS, Greenberg A, et al. Effect of clopidogrel on early failure of arteriovenous fistulas for hemodialysis: a randomized controlled trial. JAMA 2008; 299(18):2164-71. doi:10.1001/jama.299.18.2164.

Al-Jaishi AA, Oliver MJ, Thomas SM, Lok CE, Zhang JC, Garg AX, et al. Patency rates of the arteriovenous fistula for hemodialysis: A systematic review and meta-analysis. Am J Kidney Dis 2014;63(3):464-78. doi:10.1053/j.ajkd.2013.08.023.

Robbin ML, Greene T, Allon M, Dember LM, Imrey PB, Cheung AK, et al. Prediction of arteriovenous fistula clinical maturation from postoperative ultrasound measurements: Findings from the Hemodialysis Fistula Maturation Study. J Am Soc Nephrol 2018;29(11):2735-44. doi:10.1681/ASN.2017111225.

Phirom K, Rerkasem A, Sitthisombat C, Maspakorn S, Taruangsri P, Pongtam S, et al. Arteriovenous fistula non-use: Insights from Thailand’s healthcare experience. J Vasc Access2026; 27(4):1553-64. doi:10.1177/11297298251396194.

Srivachirawat P, Lelamali K, Puavilai T. Prognostic factors of patency loss of arteriovenous fistula after percutaneous transluminal angioplasty. J Nephrol Soc Thail 2024;30(1):40-7.[cited Mar 15, 2025]. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JNST/article/view/267742

Lee T, Mokrzycki M, Moist L, Maya I, Vazquez M, Lok CE. Standardized definitions for hemodialysis vascular access. Semin Dial 2011;24(5):515-24. doi:10.1111/j.1525-139X.2011.00969.x.

Manns B, Tonelli M, Yilmaz S, Lee H, Laupland K, Klarenbach S, et al. Establishment and maintenance of vascular access in incident hemodialysis patients: A prospective cost analysis. J Am Soc Nephrol 2005;16(1):201-9. doi:10.1681/ASN.2004050355.

Dixon BS, Novak L, Fangman J. Hemodialysis vascular access survival: Upper-arm native arteriovenous fistula. Am J Kidney Dis 2002;39(1):92-101. doi:10.1053/ajkd.2002.29886.

Tessitore N, Mansueto G, Bedogna V, Lipari G, Poli A, Gammaro L, et al. A prospective controlled trial on effect of percutaneous transluminal angioplasty on functioning arteriovenous fistulae survival. J Am Soc Nephrol 2003;14(6):1623-7. doi: 10.1097/01.asn.0000069218.31647.39.

Al-Solaih Y, Estrada E, Allon M. The spectrum of infections in catheter-dependent hemodialysis patients. Clin J Am Soc Nephrol 2011;6(9):2247-52. doi:10.2215/CJN.03900411.

Beathard GA, Lok CE, Glickman MH, Al-Jaishi AA, Bednarski D, Cull DL, et al. Definitions and end points for interventional studies for arteriovenous dialysis access. Clin J Am Soc Nephrol 2018;13(3):501-12. doi:10.2215/CJN.11531116.

Kazemzadeh GH, Modaghegh MHS, Ravari H, Daliri M, Hoseini L, Nateghi M. Primary patency rate of native AV fistula: Long term follow up. Int J Clin Exp Med 2012;5(2):173-8. [cited Mar 15, 2025]. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3342707/

Vachharajani TJ, Moist LM, Glickman MH, Vazquez MA, Polkinghorne KR, Lok CE, et al. Elderly patients with CKD - dilemmas in dialysis therapy and vascular access. Nat Rev Nephrol 2014;10(2):116-22. doi:10.1038/nrneph.2013.256.

Huber TS, Ozaki CK, Flynn TC, Lee WA, Berceli SA, Hirneise CM, et al. Prospective validation of an algorithm to maximize native arteriovenous fistulae for chronic hemodialysis access. J Vasc Surg 2002;36(3):452-9. doi:10.1067/mva.2002.127342.