การศึกษาเบื้องต้นเกี่ยวกับความชุกและลักษณะทางคลินิกของภาวะยุกยิก ในผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.14.2.15-30คำสำคัญ:
โรคพาร์กินสัน, ภาวะยุกยิก, ลักษณะทางคลินิกบทคัดย่อ
การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบเก็บข้อมูลย้อนหลัง ทำการเก็บข้อมูลระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2560 มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและลักษณะทางคลินิกของภาวะยุกยิก (dyskinesia) ในผู้ป่วยโรคพาร์กินสัน ผู้วิจัยทำการเก็บข้อมูลจากเวชระเบียนของผู้ป่วยทุกรายที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคพาร์กินสันแท้ (idiopathic Parkinson’s disease) ในช่วง วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2550 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2559 ที่มารับการรักษาที่โรงพยาบาลศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และผ่านเกณฑ์การคัดเข้างานวิจัย คือ เป็นผู้ป่วยที่มาพบแพทย์อย่างน้อย 1 ครั้งหลังจากได้รับยารักษาโรคพาร์กินสันนานอย่างน้อย 6 เดือน ผู้วิจัยศึกษาความแตกต่างของตัวแปรในผู้ป่วยที่เกิด dyskinesia และไม่เกิด dyskinesia โดยใช้สถิติ Independent t-test หรือ Mann-Whitney U test สำหรับเปรียบเทียบข้อมูลเชิงปริมาณ และใช้สถิติ Chi-Square test สำหรับเปรียบเทียบข้อมูลเชิงคุณภาพ จากการเก็บข้อมูลในเวชระเบียนในผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคพาร์กินสันแท้จำนวน 303 คน ที่โรงพยาบาลศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พบว่ามีผู้ป่วยจำนวน 189 คน ที่ผ่านเกณฑ์การคัดเข้าร่วมงานวิจัย (เป็นเพศหญิง ร้อยละ 53.4, อายุเฉลี่ย 73.98 ± 9.82 ปี, ระยะเวลาการเป็นโรคพาร์กินสันเฉลี่ย 5.50 ± 4.12 ปี) ผลการศึกษาพบความชุกของภาวะ dyskinesia ร้อยละ 10.1 (19 คน ใน 189 คน) เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลผู้ป่วยที่เกิดกับผู้ป่วยที่ไม่เกิด dyskinesia พบว่าผู้ป่วยที่เกิด dyskinesia เป็นเพศชาย (p = 0.044), อายุน้อย (p < 0.001), ได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคพาร์กินสันเมื่ออายุน้อย (p < 0.001), ได้รับยา entacapone (p < 0.001), ได้รับ levodopa ขนาดสูง (p = 0.005), มีขนาดยารักษาโรคพาร์กินสันต่อวันเทียบเป็นขนาดยา levodopa อยู่ในระดับสูง (p < 0.001) และมีสัดส่วนการได้รับยา levodopa ขนาดสูงกว่า 500 มิลลิกรัมต่อวัน (p = 0.008) มากกว่ากลุ่มที่ไม่เกิดภาวะ dyskinesia อย่างมีนัยสำคัญ กล่าวโดยสรุป การศึกษานี้พบความชุกของภาวะ dyskinesia ได้ต่ำ (ร้อยละ 10.1) และปัจจัยในผู้ป่วยที่มีความสัมพันธ์ต่อการเกิดภาวะ dyskinesia ได้แก่ เป็นเพศชาย, อายุน้อย, เป็นโรคพาร์กินสันเมื่ออายุน้อย, ได้รับยา entacapone, ได้รับยา levodopa ขนาดสูง โดยเฉพาะขนาดที่สูงกว่า 500 มิลลิกรัมต่อวัน และมีขนาดยารักษาโรคพาร์กินสันต่อวันเทียบเป็นขนาดยา levodopa ที่สูง ซึ่งผู้ป่วยกลุ่มที่มีปัจจัยดังกล่าวควรได้รับการติดตามการเกิดภาวะ dyskinesia อย่างใกล้ชิดหลังจากเริ่มยารักษาโรคพาร์กินสัน
เอกสารอ้างอิง
2. Fahn S, Oakes D, Shoulson I, Kieburtz K, Rudolph A, Lang A, et al. Levodopa and the progression of Parkinson’s disease. N Engl J Med. 2004;351(24):2498-508.
3. Fabbrini G, Brotchi JM, Grandas F, Nomoto M, Goetz CG. Levodopa-induced dyskinesias. Mov Disord. 2007;22(10):1379–89.
4. Grandas F, Galiano ML, Tabernero C. Risk factors for levodopa-induced dyskinesias in Parkinson's disease. J Neurol. 1999;246(12):1127-33.
5. Parkinson Study Group. Long-term effect of initiating pramipexole versus levodopa in early Parkinson disease. Arch Neurol. 2009;66(5);563–70.
6. Poewe WH, Rascol O, Quinn N, Tolosa E, Oertel WH, Martignoni E, et al. Efficacy of pramipexole and transdermal rotigotine in advanced Parkinson’s disease: a double-blind, double-dummy, randomised controlled trial. Lancet Neurol. 2007;6(6):513–20.
7. Parkinson Study Group. A randomized controlled trial comparing pramipexole with levodopa in early Parkinson’s disease: design and methods of the CALM-PD study. Clin Neuropharmacol. 2000;23(1):34-44.
8. Chapuis S, Ouchchane L, Metz O, Gerbaud L, Durif F. Impact of the motor complications of Parkinson's disease on the quality of life. Mov Disord. 2005;20(2):224-30.
9. Péchevis M, Clarke CE, Vieregge P, Khoshnood B, Deschaseaux-Voinet C, Berdeaux G, et al. Effects of dyskinesias in Parkinson's disease on quality of life and health-related costs: a prospective European study. Eur J Neurol. 2005;12(12):956-63.
10. Suh DC, Pahwa R, Mallya U. Treatment patterns and associated costs with Parkinson's disease levodopa induced dyskinesia. J Neurol Sci. 2012;319(1-2):24-31.
11. Fahn S. Does levodopa slow or hasten the rate of progression of Parkinson’s disease?. J Neurol. 2000; 252(Suppl 4).37-42.
12. Schrag A, Quinn N. Dyskinesias and motor fluctuations in Parkinson's disease. A community-based study. Brain. 2000;123(11):2297-305.
13. Kulkantrakorn K, Tiamkao S, Pongchaiyakul C, Pulkes T. levodopa induced motor complications in Thai Parkinson's disease patients. J Med Assoc Thai. 2006;89(5):632-7.
14. Kasemsap N, Onsanit S, Chiewthanakul P, Kongbunkiat K, Tanking C, Vorasoot N, et al. Efficacy and motor complications of original and generic levodopa in Parkinson's disease treatment. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016;12:1185-9.
15. Tomlinson CL, Stowe R, Patel S, Rick C, Gray R, Clarke CE. Systematic Review of Levodopa Dose Equivalency Reporting in Parkinson’s Disease. Mov Disord. 2010;25,(15): 2649-53.
16. Nicoletti A, Mostile G, Nicoletti G, Arabia G, Iliceto G, Lamberti P, et al. Clinical phenotype and risk of levodopa-induced dyskinesia in Parkinson's disease. J Neurol. 2016;263(5):888-94.
17. Warren Olanow C, Kieburtz K, Rascol O, Poewe W, Schapira AH, Emre M, et al. Factors predictive of the development of Levodopa-induced dyskinesia and wearing-off in Parkinson's disease. Mov Disord. 2013;28(8):1064-71.
18. Zappia M, Annesi G, Nicoletti G, Arabia G, Annesi F, Messina D, et al. Sex differences in clinical and genetic determinants of levodopa peak-dose dyskinesias in Parkinson disease: an exploratory study. Arch Neurol. 2005;62(4):601-5.
19. Golbe LI. Young-onset Parkinson's disease: a clinical review. Neurology. 1991;41(2):168-73.
20. American Parkinson Disease Association. Earlyonset Parkinson'sdisease [home page on the internet]. [cited 2017 Jan 29]. Available from https://www.apdaparkinson.org/what-is-parkinsons/early-onset-parkinsons-disease.
21. Quinn N, Critchley P, Marsden CD. Young onset Parkinson's disease. Mov Disord. 1987;2(2):73-91.
22. Kumar N, Van Garpen JA, Bower JH, Ahlskog JE. levodopa dyskinesia incidence by age of Parkinson’s disease onset. Mov Disord. 2005;20(3):342-4.
23. Dekker MC, Bonifati V, van Duijn CM. Parkinson's disease: piecing together a genetic jigsaw. Brain. 2003;126(Pt 8):1722-33.
24. Schrag A, Schott JM. Epidemiological, clinical, and genetic characteristics of early-onset parkinsonism. Lancet Neurol. 2006;5(4):355-63.
25. Hedrich K, Eskelson C, Wilmot B, Marder K, Harris J, Garrels J, et al. Distribution, type, and origin of Parkin mutations: review and case studies. Mov Disord. 2004;19(10):1146-57.
26. Guridi J, Gonzalez-Redondo R, Obeso JA. Clinical features, pathophysiology, and treatment of levodopa-induced dyskinesias in Parkinson's disease. Parkinsons Dis. 2012;2012:943159.
27. Thanvi B, Lo N, Robinson T. levodopa-induced dyskinesia in Parkinson’s disease: clinical feature, pathogenesis, prevention and treatment. Postgrad Med J. 2007;83(980):384-8.
28. Pulkes T, Choubtum L, Chitphuk S, Thakkinstian A,Pongpakdee S, Kulkantrakorn K, Hanchaiphiboolkul S, et al. Glucocerebrosidase mutations in Thai patients with Parkinson's disease. Parkinsonism Relat Disord.2014;20(9):986-91.
29. Smith LA, Jackson MJ, Johnston L, Kuoppamaki M, Rose S, Al-Barghouthy G, et al. Switching from levodopa to the long-acting dopamine D2/D3 agonist piribedil reduces the expression of dyskinesia while maintaining effective motor activity in MPTP-treated primates. Clin Neuropharmacol. 2006;29(3):112-25.
30. Li J, Lou Z, Liu X, Sun Y, Chen J. Efficacy and Safety of Adjuvant Treatment with Entacapone in Advanced Parkinson's Disease with Motor Fluctuation: A Systematic Meta-Analysis. Eur Neurol. 2017;78(3-4):143-53.
31. Koller W, Guarnieri M, Hubble J, Rabinowicz AL, Silver D. An open-label evaluation of the tolerability and safety of Stalevo (carbidopa, levodopa and entacapone) in Parkinson's disease patients experiencing wearing-off. J Neural Transm (Vienna). 2005;112(2):221-30.
32. Bhidayasiri R, editor. Clinical practice guideline for diagnosis andmanagement of Parkinson'sdisease. Bangkok: Chulalongkorn Center of Excellence for Parkinson's disease and related Disorders;2010.
33. Correll CU, Schenk EM. Tardive dyskinesia and new antipsychotics. Curr Opin Psychiatry. 2008;21(2):151-6.
