ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้สมุนไพรของผู้สูงอายุ ในชุมชนบ้านนาทราย จังหวัดนครศรีธรรมราช
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.20.2.209-222คำสำคัญ:
ปัจจัยนำ, ปัจจัยเอื้อ, ปัจจัยเสริม, ผู้สูงอายุ, พฤติกรรมการใช้สมุนไพรบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจแบบภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้สมุนไพรในผู้สูงอายุ กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 292 คน ใช้แบบสอบถามรวบรวมข้อมูลปัจจัยนำ ปัจจัยเอื้อและปัจจัยเสริม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา การทดสอบของฟิชเชอร์ และเพียร์สัน ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.05 ผลการศึกษาพบว่าส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 76.71 อายุเฉลี่ย 73.38 ปี มีโรคประจำตัวร้อยละ 50.68 อาชีพค้าขายและรับจ้างร้อยละ 46.92 การศึกษาประถมศึกษาหรือต่ำกว่า ร้อยละ 47.60 มีรายได้ต่อเดือน 10,001 -15,000 ร้อยละ 35.96 ปัจจัยนำด้านความรู้อยู่ในระดับสูงร้อยละ 91.44 ทัศนคติและการรับรู้ประโยชน์ต่อการใช้สมุนไพรอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 50.34 และ 65.07 ส่วนปัจจัยเอื้อ ปัจจัยเสริม และพฤติกรรมการใช้สมุนไพรโดยรวมอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 57.88 73.63 และ 81.51 ตามลำดับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้สมุนไพรโดยรวม ด้านปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ อายุ โรคประจำตัว อาชีพและรายได้ (p-value = 0.039, 0.029, 0.041, 0.019 ตามลำดับ) ส่วนปัจจัยนำด้านความรู้ ปัจจัยเสริมด้านอิทธิพลจากสมาชิกในครอบครัว เพื่อนบ้าน ชุมชน และข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับสมุนไพรพบว่ามีความสัมพันธ์ในระดับต่ำมาก (r = 0.132, p = 0.025; r = 0.128, p = 0.029; r = 0.115, p = 0.049 ตามลำดับ) สรุปผลแม้ผู้สูงอายุมีความรู้เกี่ยวกับสมุนไพรสูง แต่ทัศนคติและการรับรู้ประโยชน์อยู่ในระดับปานกลาง รวมถึงอิทธิพลจากครอบครัว ชุมชน ข้อมูลข่าวสารที่มีสัมพันธ์ต่ำมาก ทำให้พฤติกรรมการใช้สมุนไพรอยู่ในระดับปานกลาง ควรทำกิจกรรมเสริมสร้างทัศนคติที่ดี และเน้นการรับรู้ประโยชน์ต่อการใช้สมุนไพร พัฒนาการเผยแพร่ข้อมูล เสริมบทบาทครอบครัว ชุมชนเพื่อเพิ่มการใช้สมุนไพรอย่างถูกต้องและปลอดภัย
เอกสารอ้างอิง
Department of Older Persons. Situation of the thai older persons 2023. Bangkok: Gogoprint (Thailand) Co., Ltd.; 2024. (in Thai)
Chaiwong N, Ngoenngam P, Kamsua P, Wiriya S, Kaewjanta S. Development of a healthcare model for the elderly in the community with integration of Thai traditional medicine knowledge. Health Sci J Thai. 2024;6(4):18–25. (in Thai)
Ananchaisarp T, Rungruang S, Theerakulpisut S, Kamsakul P, Nilbupha N, Chansawangphop N, et al. Usage of herbal medicines among the elderly in a primary care unit in Hat Yai, Songkhla Province, Thailand. Asian Biomed (Res Rev News). 2021;15(1):35–42.
Kim J, Jang J, Kim B, Lee KH. Effect of the PRECEDE-PROCEED model on health programs: A systematic review and meta-analysis. Syst Rev. 2022;1(1):213.
Phoomphong C, Chusak T. Factors related to herbal use behaviors towards self-care of elderly in Thong En Sub-District, In Buri District, Sing Buri Province. VRU Res Dev J Sci Technol 2022;17(2):89–103. (in Thai)
Inphiwas P, Wanich P, Tianchai S, Jayathavaj V. A survey of herbal usages among older adults at Ban Don Hiang, Prachuap Khiri Khan. Health Sci J Nakhon Ratchasima Coll. 2022;1(1):28–39. (in Thai)
Pechmanee S, Pechmanee J, Bunchonggleang S, Seesang A, Sithong S. Factors related with herbal consumption behavior of people in Pratuchangtok community, Thaiburi Sub-disrtict, Thasala District, Nakhon Si Thammarat Province. J Boromarjonani Coll Nurs Suphanburi. 2021;4(1):5–22. (in Thai)
Hattiya P, Thammakun T, Pradidthaprecha A. Factors affecting herbal use behaviors for self-healthcare of People in Mueang Nakhon Si Thammarat District, Nakhon Si Thammarat Province. Public Health Policy Law J. 2023;9(2):285–96. (in Thai)
Sirikampeng A, Phosing P. The long term care for the elderly dependency on Thailand Country 4.0 era. Dhammathas Acad J. 2017;17(3):235–43. (in Thai)
Changprachak S. Agenda setting: Long-term care for the elderly. J Soc Sci Cult. 2024;8(4):246–56. (in Thai)
Wirasathien L, Tangkiatkumjai M. Safe self-care with herbs, 2019 Updated Edition [Internet]. 2019. [cited 2028 Apr 9]. Available from: https://herbalexpertbymayuree.com/ebook/ebook_1597487282.pdf (in Thai)
Techa-apikun A, Manjit NP, Singhasiri N. The relevant laws concerning the standardization of herbal products to ensure consumer safety and address liability for harm caused by unsafe herbal products. Thammasat Law J. 2024;52(4):755–91. (in Thai)
Na Sai Subdistrict Administrative Organization. Local wisdom database report in Na Sai Subdistrict [Internet]. 2024 [cited 2025 Jul 23]. Available from: https://nasai.go.th/frontpage/ข้อมูล-อบต/ฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้อง/ (in Thai)
Na Sai Subdistrict Administrative Organization. Elderly database [Internet]. 2022 [cited 2021 Jul 23]. Available from: https://nasai.go.th/frontpage/ฐานข้มูลผู้สูงอายุ-2565/ (in Thai)
Blooms BS, Hastings JT, Madus GF. Handbook on formative and summative evaluation of student learning. 1st ed. New York: McGraw-Hill. 1971.
Best JW, Kahn JV. Research in education. 10th ed. England: England and Associated Companies; 2014.
Ua-Kit, N, Pensri L. Utilization of the PRECEDE MODEL in health promotion. Thai Red Cross Nurs J. 2019;12(1):38-48. (in Thai)
Khanthapok P, Theerapuncharoen N, Chaikan A, Rattanasena P, Sulukananuruk C, Tasing O, et al. The use of local wisdom for the alleviation of musculoskeletal disorders among the elderly in Mahatthai Sub-District, Muang Ang Thong District, Ang Thong Province. VRU Res Dev J Sci Technol. 2021;16(2):103–16. (in Thai)
Wongdee C, Wongdee S, Sirisa-ard P, Nopsiri W, Pongpirul K, Teerachaisakul M. The Study of folk healer’s wisdom in urinary tract stone treatment: A case study of Mr. Khian Khuanthong in Song District, Phrae Province. J Thai Tradit Altern Med. 2021;19(1):172–88. (in Thai)
Nakornchai T, Khorsukworakul C, Pitantananukul P, Suppawatcharasarm J. A study of local wisdom regarding therapeutics in Sisaket Province. J Chulabhorn R Acad. 2025;7(1):22–32. (in Thai)
Nakhon Sri Thammarat Provincial Public Health. Health Data Center (HDC). The amount of herbal medicine use compared to the total number of prescriptions in outpatients in Nakhon Si Thammarat [Internet]. 2025 [cited 2025 Jul 23]. Available from: https://hdc.moph.go.th/nst/public/standard-reportdetail/ca51496ce4f8076a0b67b72c1496d58e (in Thai)
Kitchalow P, Wayurakul W. Factors related to prescribing herbal medicines listed in national list of essential medicines among hospital-based physicians in Pathumthani province. Res Dev Health Syst J. 2022;15(2):145–58. (in Thai)
Sangprapun P. Factors related to the use of herbal medicine in primary care units, Phuket Province. J Health Consum Protect. 2023;3(2):122–35. (in Thai)
Peltzer K, Pengpid S. The use of herbal medicines among chronic disease patients in Thailand: A cross-sectional survey. J Multidiscip Healthc. 2019;12:573-82.
Auttama N, Choowanthanapakorn M, Sunanta R, Chaichana K, Seangpraw K, Kantow S, et al. Influencing factors for herbal usage behavior to reduce blood pressure levels among elderly individuals with hypertension. Univers J Public Health. 2025;13(3):677–87.
Thanapancharoen C, T. Sriwong B, Bunchuailua W. Health literacy and the uses of complementary and alternative medicines among patients with non-communicable diseases. Thai Bull Pharm Sci. 2025;20(1):67–80. (in Thai)
Thanaboonpuang P, Keereenin S. Factors Related to the decision making process in choosing herbal health care of chronic kidney disease patients in Sam Roi Yot District, Prachuap Khiri Khan Province. J Res Health Improv Qual Life. 2021;1(2):55–66. (in Thai)
Kaboudi PS, Mohammadzadeh T, Ghadimi R, Pourhadi S. Investigating the state of knowledge, attitude and practice of the elderly regarding how to consume medicinal plants in Bojnurd city in 2019. Curr Res Med Sci. 2024;8:9-20.
Prasittichok P, Duangchan P, Prapasiri S, Intarakamhang U. Causal model of herb use behavior among working-age adults in Thailand. J Prev Med Public Heal. 2024;57(4):399–406.
