ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเกิดเหตุ Extrapyramidal symptoms ที่รุนแรงจากการใช้ยาต้านอาการทางจิตที่สามารถป้องกันได้ โดยใช้ Benztropine เป็น Trigger Tool
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.21.1.71-85คำสำคัญ:
เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่สามารถป้องกันได้, ยาต้านอาการทางจิต, Extrapyramidal symptomsบทคัดย่อ
การเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (adverse drug events: ADEs) ที่สามารถป้องกันได้ (preventable ADEs) เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องค้นหาเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิด preventable ADEs ในผู้ป่วยที่ได้รับยา benztropine เป็นตัวบ่งชี้ (trigger tool) สำหรับการเฝ้าระวังภาวะ extrapyramidal symptoms ที่รุนแรงจากกลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับยาต้านอาการทางจิต การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบย้อนหลัง โดยเก็บข้อมูลจากเวชระเบียนผู้ป่วยโรงพยาบาลสระบุรี ประชากรคือผู้ป่วยทุกรายที่ได้รับยา benztropine ที่โรงพยาบาลสระบุรี ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2564 ถึง 30 กันยายน 2567 กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยที่ได้รับยา benztropine ในช่วงเวลาที่กำหนด โดยมีเกณฑ์คัดเข้าคือได้รับยาต้านอาการทางจิตและเป็น ADEs มีเกณฑ์คัดออกคือข้อมูลไม่ครบถ้วน ผิดปกติและไม่สมเหตุผล ข้อมูลที่เก็บรวบรวมได้แก่ ข้อมูลลักษณะพื้นฐานของผู้ป่วย และข้อมูลทางคลินิก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและทดสอบความสัมพันธ์ด้วย chi-square test หรือ fisher’s exact test จากนั้นใช้ univariate binary logistic regression เพื่อประเมินปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดภาวะ EPS ที่ป้องกันได้หรือไม่ได้ จากการวิเคราะห์แบบ univariate binary logistic regression ในผู้ป่วย 62 ราย มี preventable ADEs 38 ราย พบว่า ปัจจัยส่วนใหญ่ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการเกิด preventable ADEs ยกเว้นระยะเวลาการใช้ยาต้านอาการทางจิต มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับการเกิด preventable ADEs (p-value = 0.017) โดยผู้ป่วยที่ได้รับยาต้านอาการทางจิต นานเกิน 4 เดือน มีโอกาสเกิด preventable ADEs มากกว่าผู้ที่ได้รับยา ไม่เกิน 4 เดือน ประมาณ 5.83 เท่า (OR = 5.833) จึงควรมีการติดตามอาการและประเมินความเสี่ยง รวมถึงพัฒนาระบบเฝ้าระวังด้านความปลอดภัยของการใช้ยาเพื่อป้องกันภาวะดังกล่าวในผู้ป่วยกลุ่มนี้
เอกสารอ้างอิง
Rattanadetsakul P, Rattanadetsakul C. Reducing the risk of medication use through adverse drug reaction (ADR) data. [Internet]. 2017 [cited 2024 Oct 27]. Available from: https://ccpe.pharmacycouncil.org/index.php?option=article_detail&subpage=article_detail&id=312 (in Thai)
Tragulpiankit P. Trigger tools for enhancing the detection and prevention of medication-related harm. In: Jindawijak B, Suansanae T, Chulavatnatol S, Montakantikul P, editors. Advances in pharmaceutics and pharmacy practice. Bangkok: Prachachon; 2011. p.184–96. (in Thai)
Urairerkul C. Medication management system (MMS) [Internet]. 2019 [cited 2024 Oct 27]. Available from: https://hpc.go.th/standard/ha2018/topicDisplay.php?id=10 (in Thai)
Resar R, Rozich JD, Classen D. Methodology and rationale for the measurement of harm with trigger tools. Qual Saf Health Care. 2003;12(Suppl 2):ii39-45.
Rozich J, Haraden C, Resar R. Adverse drug event trigger tool: A practical methodology for measuring medication related harm. Qual Saf Health Care. 2003;12(3):194-200.
Yothapitak J, Songsiripong R. The use of trigger tools in detecting adverse drug events. In: Suansanae T, Jindawijak B, editors. Milestones to professionalism: Hospital pharmacists. Bangkok: The Association of Hospital Pharmacy (Thailand); 2009. p.140-54. (in Thai)
Suksanan P. Case study: The use of kayexalate as an indicator of hyperkalemia in hospitalized patients (abstract presented at a conference). In: Suansanae T, Jindawijak B, editors. Milestones to professionalism: Hospital pharmacists. Bangkok: The Association of Hospital Pharmacy (Thailand); 2009. p.239. (in Thai)
Yeesoonpan N, Tragulpiankit P, Kaeratigachakorn W, Uaviseswong T, Ninsananda T, Chaikledkaew U, et al. Detecting adverse drug events by trigger tool at a provincial hospital in Thailand. Thai J Pharm Pract. 2015;7(2):234-49. (in Thai)
Theraratchilert P, Chanakul W, Mongkolnavin J, Sathienluckana T, Suwattanapreeda S, Tiangphattanawong P, et al. Development of a predictive model for serious adverse drug reaction in psychiatric patients leading to the use of benztropine injection by using data mining techniques. Thai J Pharm Pract. 2023;15(2):523-35. (in Thai)
Wananukul W. Adverse reactions of psychotropic drugs and management [Internet]. 2014 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.rama.mahidol.ac.th/poisoncenter/sites/default/files/public/pdf/books/Antidote_book4-06_Adverse-Reactions-of-Psychotropic-Drugs-and-Management.pdf (in Thai)
Weng J, Zhang Y, Li H, Shen Y, Yu W. Study on risk factors of extrapyramidal symptoms induced by antipsychotics and its correlation with symptoms of schizophrenia. Gen Psychiatr. 2019;32(1):1-8.
Kroken RA, Johnsen E, Ruud T, Wentzel-Larsen T, Jørgensen HA. Treatment of schizophrenia with antipsychotics in Norwegian emergency wards, a cross-sectional national study. BMC Psychiatry. 2009;9:24:1-9
Griffin FA, Resar RK. IHI global trigger tool for measuring adverse events. 2nd ed. Cambridge (MA): Institute for Healthcare Improvement; 2009.
National Coordinating Council for Medication Error Reporting and Prevention. Contemporary view of medication-related harm. A new paradigm [Internet]. 2015 [cited 2024 Oct 15]. Available from: https://www.nccmerp.org/sites/default/files/nccmerp_fact_sheet_2015-02-v91.pdf
Haddad PM, Brain C, Scott J. Nonadherence with antipsychotic medication in schizophrenia: Challenges and management strategies. Patient Relat Outcome Meas. 2014;23(5):43-62.
StataCorp. Stata statistical software: Release 18. College Station (TX): StataCorp LLC; 2023.
Pérez Zapata AI, Gutiérrez Samaniego M, Rodríguez Cuéllar E. Ruiz López P. Detection of adverse events in general surgery by applying the "Trigger Tool" methodology. Cir Esp. 2015;93(2):84–90.
Assiri GA, Bin Shihah AS, Alkhalifah MK, Alshehri AS, Alkhenizan AH. Identification and characterization of preventable adverse drug events in family medicine clinics from central Saudi Arabia. Saudi J Med Med Sci. 2023;11(1):26-35.
Bates DW, Cullen DJ, Laird N, Petersen LA, Small SD, Servi D, et al. Incidence of adverse drug events and potential adverse drug events. Implications for prevention. ADE Prevention Study Group. JAMA. 1995;274:29–34.
Abu-Naser D, Gharaibeh S, Al Meslamani AZ, Alefan Q, Abunaser R. Assessment of extrapyramidal symptoms associated with psychotropics pharmacological treatments, and associated risk factors. Clin Pract Epidemiol Ment Health. 2021;17:1-7.
Huang Y, Pan L, Teng F, Wang G, Li C, Jin L. A Cross-sectional study on the characteristics of tardive dyskinesia in patients with chronic schizophrenia. Shanghai Arch Psychiatry. 2017;29(5):295-303.
