ผลกระทบของภาวะอ้วนต่อโรคมะเร็ง: จากพยาธิกำเนิดสู่ความท้าทายทางเภสัชบำบัดและการจัดการน้ำหนักตัวจากการรักษา
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.21.2.153-164คำสำคัญ:
ภาวะอ้วน, มะเร็ง, เภสัชจลนศาสตร์, อาการไม่พึงประสงค์จากยา, การจัดการน้ำหนักตัว, การบริบาลทางเภสัชกรรมบทคัดย่อ
ภาวะอ้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่ส่งผลต่อทั้งอุบัติการณ์และพยากรณ์โรคของโรคมะเร็ง บทความปริทัศน์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจความเชื่อมโยงระหว่างภาวะอ้วนและโรคมะเร็งใน 3 มิติหลัก ได้แก่ (1) กลไกพยาธิกำเนิดที่ภาวะอ้วนส่งเสริมการเกิดและดำเนินโรคมะเร็ง (2) ผลกระทบของภาวะอ้วนต่อเภสัชจลนศาสตร์ของยาต้านมะเร็งและความท้าทายในการกำหนดขนาดยา และ (3) แนวทางการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกสำหรับผู้ป่วยมะเร็งที่มีภาวะอ้วน รวมถึงการจัดการน้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้นจากการรักษาในด้านพยาธิกำเนิด ภาวะอ้วนส่งเสริมการดำเนินโรคผ่าน 3 กลไกหลัก ได้แก่ การอักเสบเรื้อรังระดับต่ำ ภาวะอินซูลินในเลือดสูงซึ่งกระตุ้นแกนสัญญาณ Insulin/IGF-1 ให้เซลล์มะเร็งแบ่งตัวผิดปกติ และการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนเพศที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งบางชนิด ในด้านเภสัชบำบัด ภาวะอ้วนส่งผลต่อเภสัชจลนศาสตร์ของยาต้านมะเร็งอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการเพิ่มขึ้นของปริมาตรการกระจายตัวของยาที่ละลายในไขมัน และการเปลี่ยนแปลงการขจัดยา ซึ่งนำไปสู่ความเสี่ยงต่ออาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง เช่น พิษต่อหัวใจและพิษต่อระบบประสาทส่วนปลาย หลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันว่าการคำนวณขนาดยาตามน้ำหนักตัวจริงมีความจำเป็นเพื่อป้องกันภาวะได้รับยาต่ำเกินไป นอกจากนี้ บทความยังเน้นถึงปัญหาภาวะอ้วนร่วมกับมวลกล้ามเนื้อน้อย (sarcopenic obesity) ที่มักเกิดขึ้นจากการใช้ยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์และฮอร์โมนบำบัด เภสัชกรจึงมีบทบาทสำคัญในการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุก เพื่อปรับขนาดยาให้เหมาะสม เฝ้าระวังความปลอดภัย และจัดการภาวะแทรกซ้อนทางเมแทบอลิซึม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการรักษาและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยมะเร็ง
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Obesity and overweight: fact sheet [Internet]. Geneva: WHO; 2021 [cited 2026 Mar 30]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
Aekplakorn W, Inthawong R, Kessomboon P, Sangthong R, Chariyalertsak S, Putwatana P, et al. Prevalence and trends of obesity and association with socioeconomic status in Thai adults: National health examination surveys, 1991–2009. J Obes. 2014;2014:410259.
Lauby-Secretan B, Scoccianti C, Loomis D, Grosse Y, Bianchini F, Straif K, et al. Body fatness and cancer: Viewpoint of the IARC Working Group. N Engl J Med. 2016;375(8):794-8.
Pischon T, Nimptsch K. Obesity and risk of cancer: an introductory overview. Recent Results Cancer Res. 2016;208:1-15.
Hanley MJ, Abernethy DR, Greenblatt DJ. The effect of obesity on drug pharmacokinetics in humans. Clin Pharmacokinet. 2010;49(2):71-87.
Griggs JJ, Mangu PB, Anderson H, Balaban EP, Dignam JJ, Hryniuk WM, et al. Appropriate systemic therapy dosing for obese adult patients with cancer: ASCO Guideline update. J Clin Oncol. 2021;39(18):2037-48.
Vance V, Mourtzakis M, McCargar L, Hanning R. Weight gain in breast cancer survivors: Prevalence, pattern and health consequences. Obes Rev. 2011;12(4):282-94.
Demark-Wahnefried W, Rimer BK, Winer EP. Changes in weight, body composition, and factors influencing energy balance among premenopausal breast cancer patients receiving adjuvant chemotherapy. J Clin Oncol. 2001;19(23):2381-9.
World Health Organization. Regional Office for the Western Pacific. The Asia-Pacific perspective: Redefining obesity and its treatment. Sydney: Health Communications Australia; 2000.
Prado CM, Lieffers JR, McCargar LJ, Reiman T, Sawyer MB, Martin L, et al. Prevalence and clinical implications of sarcopenic obesity in patients with solid tumours of the respiratory and gastrointestinal tracts: A population-based study. Lancet Oncol. 2008;9(7):629-35.
National Cancer Institute. Obesity and cancer risk [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute; 2022 [cited 2024 Apr 1]. Available from: https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/obesity
Iyengar NM, Gucalp A, Dannenberg AJ, Hudis CA. Obesity and cancer mechanisms: Tumor microenvironment and inflammation. J Clin Oncol. 2016;34(35):4270-6.
Vansaun MN. Molecular pathways: Adiponectin and leptin signaling in cancer. Clin Cancer Res. 2013;19(8):1926-32.
Pollak M. Insulin and insulin-like growth factor signalling in neoplasia. Nat Rev Cancer. 2008;8(12):915-28.
Cleary MP, Grossmann ME. Minireview: obesity and breast cancer: The estrogen connection. Endocrinology. 2009;150(6):2537-42.
Nieman KM, Kenny HA, Penicka CV, Ladanyi A, Buell-Gutbrod R, Zillhardt MR, et al. Adipocytes promote ovarian cancer metastasis and provide energy support for rapid tumor growth. Nat Med. 2011;17(11):1498-503.
Smit C, De Hoogd S, Brüggemann RJM, Knibbe CAJ. Obesity and drug pharmacology: A review of the influence of obesity on pharmacokinetic and pharmacodynamic parameters. Expert Opin Drug Metab Toxicol. 2018;14(3):275-85.
Brill MJ, Diepstraten J, van Rongen A, van Kralingen S, van den Anker JN, Knibbe CA. Impact of obesity on drug metabolism and elimination in adults and children. Clin Pharmacokinet. 2012;51(5):277-304.
Knibbe CAJ, Brill MJE, van Rongen A, Diepstraten J, van der Graaf PH, Danhof M. Drug disposition in obesity: Toward evidence-based dosing. Annu Rev Pharmacol Toxicol. 2015;55:149-67.
Guenancia C, Lefebvre A, Cardinale D, Yu AF, Ladoire S, Ghiringhelli F, et al. Obesity as a risk factor for anthracyclines and trastuzumab cardiotoxicity in breast cancer: A systematic review and meta-analysis. J Clin Oncol. 2016;34(26):3157-65.
Greenlee H, Hershman DL, Shi Z, Kwan ML, Ergas IJ, Roh JM, et al. BMI, lifestyle factors and taxane-induced neuropathy in breast cancer patients: The Pathways study. J Natl Cancer Inst. 2016;109(2):djw206.
Pentassuglia L, Sawyer DB. The role of neuregulin-1beta/ErbB signaling in the heart. Exp Cell Res. 2009;315(4):627-37.
Crone SA, Zhao YY, Fan L, Gu Y, Minamisawa S, Liu Y, et al. ErbB2 is essential in the prevention of dilated cardiomyopathy. Nat Med. 2002;8(5):459-65.
Timmins HC, Li T, Goldstein D, Trinh T, Mizrahi D, Harrison M, et al. The impact of obesity on neuropathy outcomes for paclitaxel- and oxaliplatin-treated cancer survivors. J Cancer Surviv. 2021;16:223-32.
Bilgic Gazioglu S, Akan G, Atalar F, Erten G. PAI-1 and TNF-α profiles of adipose tissue in obese cardiovascular disease patients. Int J Clin Exp Pathol. 2015;8(12):15919-25.
Frischmuth T, Hindberg K, Aukrust P, Ueland T, Braekkan SK, Hansen JB, et al. Elevated plasma levels of plasminogen activator inhibitor-1 are associated with risk of future incident venous thromboembolism. J Thromb Haemost. 2022;20(7):1618-26.
Barginear M, Dueck AC, Allred JB, Bunnell C, Cohen HJ, Freedman RA, et al. Age and the risk of paclitaxel-induced neuropathy in women with early-stage breast cancer (Alliance A151411): Results from 1,881 patients from Cancer and Leukemia Group B (CALGB) 40101. Oncologist. 2019;24(5):617-23.
Giorgi-Pierfranceschi M, López-Núñez JJ, Monreal M, Cattabiani C, Lodigiani C, Di Micco P, et al. Morbid obesity and mortality in patients with VTE: Findings from real-life clinical practice. Chest. 2020;157(6):1617-25.
Goodwin PJ, Ennis M, Pritchard KI, McCready D, Koo J, Sidlofsky S, et al. Adjuvant treatment and onset of menopause predict weight gain after breast cancer diagnosis. J Clin Oncol. 1999;17(1):120-9.
Nguyen PL, Alibhai SMH, Basaria S, D’Amico AV, Kantoff PW, Mucci L, et al. Adverse effects of androgen deprivation therapy and strategies to mitigate them. Eur Urol. 2015;67(5):825-36.
Ribed A, Romero-Jiménez RM, Escudero-Vilaplana V, Iglesias-Peinado I, Herranz-Alonso A, Codina C, et al. Pharmaceutical care program for onco-hematologic outpatients: Safety, efficiency and patient satisfaction. Int J Clin Pharm. 2016;38(2):280-8.
Xiang HW, Shen YY, Wang JX, Zhao Y, Yi BW, Zhao N. Impact of pharmacist-led interventions on oncology drug therapy outcomes: A systematic review and meta-analysis. Int J Pharm Pract. 2026;34(2):117-29.
