การพัฒนาเอไอแชทบอทสำหรับตอบคำถามการแพ้ยาข้ามกันของยาปฏิชีวนะกลุ่มเบต้าแลคแตม
DOI:
https://doi.org/10.69598/tbps.22.1.61-79คำสำคัญ:
แชทบอท, การแพ้ยาข้ามกัน, ยาปฏิชีวนะกลุ่มเบต้าแลคแตมบทคัดย่อ
การแพ้ยาข้ามกันของยาปฏิชีวนะกลุ่มเบต้าแลคแตมเป็นปัญหาสำคัญต่อความปลอดภัยของผู้ป่วยและการเลือกใช้ยาอย่างเหมาะสม การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินเอไอแชทบอทสำหรับตอบคำถามเรื่องการแพ้ยาข้ามกันของยากลุ่มดังกล่าว การศึกษาแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ 1) พัฒนาระบบตามแนวคิด SDLC โดยสร้างฐานข้อมูลจากการทบทวนวรรณกรรมและพัฒนาระบบด้วย Google Sheet, Dialogflow และแอปพลิเคชัน LINE และ 2) ประเมินระบบ ทั้งความถูกต้องในการตอบคำถามจากสถานการณ์จำลอง และคุณภาพ/ความพึงพอใจในการใช้งานโดยเภสัชกรผู้เชี่ยวชาญ 7 ราย ผลการศึกษาพบว่าแชทบอทตอบคำถามถูกต้องร้อยละ 98.57 คะแนนคุณภาพและความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมาก (4.22±0.39) โดยด้านความรวดเร็วในการตอบกลับได้คะแนนสูงสุด (4.86±0.38) รองลงมาคือการอ้างอิงหลักฐานทางวิชาการ (4.71±0.49) ส่วนความสามารถในการเริ่มใช้งานโดยไม่ต้องมีคำแนะนำได้คะแนนต่ำสุด (3.57±0.79) แต่ยังอยู่ในระดับมาก ผู้เชี่ยวชาญเห็นว่าระบบช่วยลดเวลาค้นหาข้อมูล เพิ่มความมั่นใจในการเลือกใช้ยา ลดความเสี่ยงจากการใช้ยาไม่เหมาะสม และการมีข้อมูลสูตรโครงสร้างทางเคมี หลักฐานทางคลินิก พร้อมภาพประกอบ ช่วยให้เข้าใจง่ายและสนับสนุนการตัดสินใจทางคลินิกได้ดีขึ้น สรุปได้ว่า เอไอแชทบอทที่พัฒนาขึ้นมีความถูกต้องและคุณภาพการใช้งานอยู่ในระดับสูง มีศักยภาพเป็นเครื่องมือช่วยสืบค้นข้อมูลการแพ้ยาข้ามกันของยาปฏิชีวนะกลุ่มเบต้าแลคแตม เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจของบุคลากรทางการแพทย์
เอกสารอ้างอิง
Ningsanond T, Yothapitak C. Focus on adverse drug reaction. Bangkok: Thai Association of Hospital Pharmacists; 2009. (in Thai)
Warrington R, Silviu-Dan F. Drug allergy. Allergy Asthma Clin Immunol. 2011;7(1):S10.
Khan DA, Solensky R. Drug allergy. J Allergy Clin Immunol. 2010;125(2 Suppl 2):S126-37.
Hunziker T, Künzi UP, Braunschweig S, Zehnder D, Hoigné R. Comprehensive hospital drug monitoring (CHDM): Adverse skin reactions, a 20-year survey. Allergy. 1997;52(4):388-93.
Health Product Vigilance Center. Statistics of AE 1984-2022 [Internet]. Strategy and Planning Division, Food and Drug Administration; 2023 [cited 2024 Jul 6]. Available from: https://catalog.fda.moph.go.th/dataset/f455cba1-ead0-40a3-b78b-f20c378c6c53/resource/e85eae3a-f84a-4085-af73-56280f7ac584/download/-ae-1984-2022-1.pdf
Caruso C, Valluzzi RL, Colantuono S, Gaeta F, Romano A. β-lactam allergy and cross-reactivity: A clinician's guide to selecting an alternative antibiotic. J Asthma Allergy. 2021;14:31-46.
Romano A, Atanaskovic-Markovic M, Barbaud A, Bircher AJ, Brockow K, Caubet J-C, et al. Towards a more precise diagnosis of hypersensitivity to beta-lactams — An EAACI position paper. Allergy. 2020;75(6):1300-15.
Collins CD, Scheidel C, Anam K, Polega S, Malani AN, Hayward A, et al. Impact of an antibiotic side-chain-based cross-reactivity chart combined with enhanced allergy assessment processes for surgical prophylaxis antimicrobials in patients with β-lactam allergies. Clin Infect Dis. 2020;72(8):1404-12.
Suriyaamporn P, Sila-on W, Kansom T, Opanasopit P. The application of artificial intelligence in pharmaceutical technology and advancements in the pharmaceutical industry 4.0. Thai Bull Pharm Sci. 2025;20(1):17-36. (in Thai)
Suntharapot S, Sribundit N. Effectiveness of text messaging via application LINE on adherence to antiretroviral drug among HIV and AIDS patients in Khaoyoi hospital Phetchaburi. Thai Bull Pharm Sci. 2022;17(2):83-99. (in Thai)
Hadsoong W, Pamonsinlapatham P. LINE chatbot for cosmetic advertising information using Dialogflow and Google Sheets. Thai Bull Pharm Sci. 2025;20(2):145-59. (in Thai)
Pamonsinlapatham K. "Miss Clinic" AI chatbot assistant for answering questions and inquiries of medical facility operators in Nakhon Pathom province. Thai Bull Pharm Sci. 2026;21(1):111-24. (in Thai)
Sareekhajohnjaru K, Lochidamnuay S. Knowledge, opinions, legal enforcement, and factors related to legal enforcement of Medical Facilities Act among regulatory officers in provincial health offices. Thai Bull Pharm Sci. 2025;21(1):19-45. (in Thai)
Boonchuaichoo J, Klunsakul K, Teeraworakul P, Udomvatjanasak S. Information on beta-lactam antibiotic cross-reactivity for drug information services [special project report]. Nakhon Pathom: Silpakorn University; 2024.
Maroengsit W, Piyakulpinyo T, Phonyiam K, Pongnumkul S, Chaovalit P, Theeramunkong T. A survey on evaluation methods for chatbots. In: Proceedings of the 2019 11th International Conference on Machine Learning and Computing; 2019 Feb 22-24; Zhuhai, China. New York: Association for Computing Machinery; 2019. p. 111-9.
Al-Latayfeh M, Aleshawi A, El-Mulki OS, Baker M, Qaddoumi Z, Attar D, et al. Accuracy and reproducibility of different artificial intelligence chatbots' responses to patient-based vitreoretinal questions: A comparative study. Clin Ophthalmol. 2026;20:580133.
Topattanakul A, Phornprapa N, Sratthaphut L. AI chatbot development for answering high-alert drug injection compatibility questions in drug information services. In: Proceedings of the 15th NPRU National Academic Conference; 2023; Nakhon Pathom, Thailand: Nakhon Pathom Rajabhat University; 2023. p. 1879-90
Samanmit P. The development of AI chatbot as inquiry tool for interactions between herbs and cytochrome P450 [Dissertation]. Nakhon Pathom: Silpakorn University; 2024.
Phonphotthanamat W. A comparative study of verifying the content validity of a research instrument with the IOC CVR and CVI. RSU Libr J. 2022;28(1):169-92. (in Thai)
Jabjone S, Lowanichai S, Puttasimma T, Jongmuanwai B. Developing media of chatbot online learning for elderly. J Technol Manag Rajabhat Maha Sarakham Univ. 2020;7(2):47-58. (in Thai)
Ren R, Castro JW, Acuña ST, de Lara J. Evaluation techniques for chatbot usability: A systematic mapping study. Int J Softw Eng Knowl Eng. 2019;29(11n12):1673-702.
Rattanaphanit N, Sratthaphut L, Phornprapa N. Development of AI chatbot for answering medical cannabis questions. Thai J Hosp Pharm. 2025;35(2):147-59. (in Thai)
Comendador BE, Francisco B, Medenilla J, Nacion S, Serac T. Pharmabot: A pediatric generic medicine consultant chatbot. J Autom Control Eng. 2015;3:137-40.
Fang KY, Bjering H. Development of an interactive messenger chatbot for medication and health supplement reminders. In: Proceedings of the 36th National Conference: Health Information Management — Celebrating 70 Years of Strength in Diversity; 2019; Melbourne, Australia. Melbourne: Health information management association of Australia; 2019.
Laymouna MA. Informing the development of a chatbot for pharmacist needs in HIV care [dissertation]. Montreal: McGill University; 2023.
