การฟื้นฟูระบบนิเวศชุมชนบ้านแม่ขี้มูก ตำบลบ้านทับ อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ด้วยแนวคิดพืชให้สีและกระบวนการย้อมสีธรรมชาติ ผ้าทอลวดลายด้วยมือสำหรับยกระดับสิ่งทอพื้นถิ่น

บทคัดย่อ

งานวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) รวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับพืชให้สีที่มีในชุมชน 2) เพื่อพัฒนากระบวนการย้อมสีธรรมชาติจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นสำหรับงานผ้าทอลวดลายด้วยมือของชุมชน 3) เพื่อศึกษาความคงทนของสีย้อมธรรมชาติต่อแสงและต่อการซักล้าง 4) เพื่อออกแบบและพัฒนาสินค้าผ้าทอลวดลายด้วยมือจากสีธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นของชุมชน 5) เพื่อออกแบบป้ายสินค้าผ้าทอลวดลายด้วยมือจากสีธรรมชาติที่สามารถส่งเสริมการตลาดของชุมชน และ 6) เพื่อให้เกษตรกรเพาะปลูกพืชให้สีสำหรับไว้ใช้ในการย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติ โดยศึกษาสีย้อมที่ได้จากพืชให้สีในชุมชน บ้านแม่ขี้มูก ตำบลบ้านทับ อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ใช้เทคนิคและกระบวนการย้อมเส้นด้ายสีธรรมชาติและทดสอบความคงทนของสีย้อมต่อการใช้งาน จากนั้นนำมาออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์ และ ทดสอบตลาด ผลการวิจัย พบว่า พืชให้สีที่พบในชุมชนบ้านแม่ขี้มูก มีจำนวน 14 ชนิด เมื่อนำมาสกัดสีสามารถให้สีย้อมได้ 5 โทนสี คือ สีแดง-ชมพู สีเหลือง สีเขียว สีส้มและสีน้ำตาล และผลการทดสอบความคงทนต่อแสงและการซัก อยู่ในระดับ 4 ที่ยอมรับได้ตามค่ามาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน ยกเว้นสีย้อมจากเมล็ดคำแสด ไม้ฝางและเหง้าขมิ้น จากนั้นได้นำเส้นด้ายย้อมสีธรรมชาติมาทอเป็นผืนผ้าที่มีลวดลายเอกลักษณ์ดั้งเดิมแต่จัดวางองค์ประกอบใหม่ แล้วนำผืนผ้ามาออกแบบภายใต้กรอบแนวคิด “เพิ่มมูลค่าผ้าทอจกเป็นแฟชั่นและผลิตภัณฑ์ร่วมสมัยสู่บริบทของเมือง” เป็นผลิตภัณฑ์เสื้อผ้าประยุกต์ จำนวน 6 รูปแบบ และ กระเป๋าผ้ารูปแบบร่วมสมัย จำนวน 3 รูปแบบที่เป็นไปตามความต้องการของผู้บริโภคสินค้าเชิงวัฒนธรรม และได้ป้ายสินค้า (tag) ที่ช่วยให้ผู้บริโภคจดจำกลุ่มได้ง่ายและสามารถกลับมาซื้อใหม่ได้อีก นอกจากนั้นได้จัดวางผังการปลูกพืชให้สีเพิ่มขึ้นจากเดิมในชุมชนเพื่อนำมาใช้ย้อมผ้าด้วยสีธรรมชาติในอนาคต ดังนั้นถ้ากลุ่มหรือชุมชนมีการปลูกพืชให้สีอย่างต่อเนื่องและคงใช้ประโยชน์จากต้นไม้ที่ให้สีอยู่และไม่ตัดทิ้ง ระบบนิเวศภายในหมู่บ้านก็จะฟื้นคืนกลับมามีชีวิตอย่างสมบูรณ์เหมือนเดิม