ชีววิทยาดอกและการถ่ายทอดละอองเรณูของส้มจุก (Citrus reticulata Blanco)

บทคัดย่อ

การศึกษาชีววิทยาดอกและการถ่ายละอองเรณูของส้มจุก ดำเนินการในแปลงทดลองภาควิชาพืชศาสตร์ คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และแปลงปลูกส้มจุกของเกษตรกรในเขต อ. หาดใหญ่ จ. สงขลา ระหว่างเดือนมกราคม-ธันวาคม พ.ศ. 2548 โดยแบ่งออกเป็น 2 หัวข้อ ได้แก่ การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา ชีววิทยาและกายวิภาคดอกส้มจุก พบว่า ดอกส้มจุกประกอบด้วย กลีบเลี้ยงสีเขียว จำนวน 5 กลีบ กลีบดอก สีขาว จำนวน 5 กลีบ เกสรตัวผู้ 20 อัน และเกสรตัวเมียที่มีรังไข่เหนือฐานรองดอก ช่วงเวลาการบานของดอกส้มจุกเฉลี่ยต่อต้นนาน 17 วัน โดยช่วงการบานดอกสูงสุดเกิดขึ้นในวันที่ 8 หลังจากดอกเริ่มบาน ในรอบวันดอกบานสูงสุดในช่วงเวลาประมาณ 10.00 น. ละอองเรณูดอกส้มจุกมีลักษณะรูปร่างค่อนข้างกลม (prolate) มีช่องเปิดผสม 4 ช่อง (colporate) มีผิวแบบตาข่าย (reticulate) มีขนาด 1.14 ไมครอน และมีจำนวนละอองเรณู 10,869 เม็ด/ดอก ละอองเรณูของส้มจุกที่ถูกปลดปล่อยออกมาใหม่ ๆ มีค่าความมีชีวิตสูงถึง  90.1% แต่ค่าความมีชีวิตของละอองเรณูค่อย ๆ ลดลงเหลือ 62.1% เมื่อเก็บรักษาเป็นเวลา 48 ชม. ละอองเรณูของส้มจุกใช้เวลาในการงอกลงไปในเนื้อเยื่อเกสรตัวเมียจนกระทั่งถึงรังไข่ใช้เวลา 3 วัน และเกิดขึ้นสูงสุดภายในเวลา 48 ชม. ส่วนความพร้อมรับการถ่ายละอองเรณูของเกสรตัวเมียส้มจุกเกิดขึ้นสูงสุดภายในเวลา 3 ชม. หลังจากดอกไม้บาน บริเวณปลายยอดเกสรตัวเมียจะแผ่แบนออกมีขนาดใหญ่ขึ้น ใจกลางมีร่องลึกบุ๋มลงไปเล็กน้อย และมีร่องเนื้อเยื่อ Style canals และหัวข้อที่ 2 เป็นการศึกษาการถ่ายละอองเรณูแบบข้ามด้วย