การหาตำแหน่งเครื่องหมายดีเอ็นเอที่อยู่ใกล้กับยีนควบคุมการเป็นหมันของเรณูข้าว IR68301S (Oryza sativa L.) เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิ

บทคัดย่อ

ข้าว (Oryza sativa L.) เป็นพืชอาหารหลักที่สำคัญชนิดหนึ่งของโลก ข้าวเรณูเป็นหมันเนื่องจากอุณหภูมิ (Thermo-sensitive Genic Male Sterility, TGMS) ได้นำมาใช้ในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวลูกผสม ซึ่งสามารถทำได้ง่ายและมีประสิทธิภาพสูง งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาตำแหน่งของยีน tms ในข้าว IR68301S เพื่อนำมาพัฒนาเครื่องหมายดีเอ็นเอ สำหรับใช้คัดเลือกยีนtms โดยศึกษาพันธุกรรมที่ควบคุมลักษณะ TGMS ของประชากรรุ่น F2 ของข้าวคู่ผสมระหว่างข้าวสายพันธุ์ IR68301S ซึ่งเป็นข้าว indica สายพันธุ์TGMS และข้าวสายพันธุ์ปกติ IR 14632 เป็นข้าวjaponica อัตราส่วนของประชากร F2 ระหว่างต้นที่มีเรณูปกติและต้นที่มีเรณูเป็นหมัน คือ 3:1 แสดงให้เห็นว่าลักษณะ TGMS ถูกควบคุมด้วยแอลลีลด้อยของยีน 1 ตำแหน่ง (single recessive gene) การระบุตำแหน่งเครื่องหมายดีเอ็นเอที่อยู่ใกล้กับยีนที่ควบคุมการเป็นหมันของเรณูข้าว(tms) นี้ ศึกษาโดยการใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอSSR และเครื่องหมายดีเอ็นเอ InDel ร่วมกับการวิเคราะห์ดีเอ็นเอด้วยวิธี Bulked Segregant Analysis (BSA) ผลการศึกษาพบเครื่องหมายดีเอ็นเอ SSR จำนวน 12 เครื่องหมาย และเครื่องหมายดีเอ็นเอ InDel จำนวน 10 เครื่องหมายที่สามารถระบุตำแหน่งเครื่องหมายดีเอ็นเอที่อยู่ใกล้กับยีนที่ควบคุมความเป็นหมันของเรณูข้าว IR68301S และ พบว่า ตำแหน่งยีน tms อยู่บนโครโมโซมที่ 2 ระหว่างเครื่องหมาย SSRRM12676 (5.74 Mb) และครื่องหมายInDel2gAP003974 (6.00 Mb) โดยมีระยะระหว่างเครื่องหมายดีเอ็นเอกับยีน tms คือ 1.10 และ 1.37 cM ตามลำดับ และยีน tms ในข้าวIR68301S เป็นยีนคนล่ะตำแหน่งกับยีน tms ในข้าว IR75589 การพัฒนาเครื่องหมายดีเอ็นเอที่วางอยู่ใกล้กับยีนที่ควบคุมการเป็นหมันของเรณูข้าวสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการคัดเลือกยีน tms ที่ควบคุมความเป็นหมันในข้าวสายพันธุ์นี้