ชีววิทยา การเพาะเลี้ยง ประสิทธิภาพการกินเหยื่อและผลกระทบของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช ที่มีต่อมวนตัวห้ำ Cardiastethus exiguus Poppius (Hemiptera: Anthocoridae)

บทคัดย่อ

มวนตัวห้ำ Cardiastethus exiguus Poppius (Hemiptera: Anthocoridae) เป็นแมลงศัตรูธรรมชาติที่พบเป็นครั้งแรกในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2556 ทำให้ข้อมูลต่าง ๆ เกี่ยวกับศัตรูธรรมชาติชนิดนี้มีน้อยมาก งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาชีววิทยา อิทธิพลของอาหาร วัสดุวางไข่และอุณหภูมิในการเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณ ศักยภาพของมวนตัวห้ำในการควบคุมแมลงและไรศัตรูพืชและผลกระทบของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชต่อมวนตัวห้ำดำเนินการวิจัยทีกลุ่มกฏีและสัตววิทยาสำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร ระหว่างเดือนตุลาคม 2556 ถึงเดือนกันยายน 2561 การศึกษาด้านชีววิทยาเมื่อเลี้ยงด้วยไข่ผีเสื้อข้าวสาร พบว่ามวนตัวห้ำมี 3 ระยะได้แก่ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อน และระยะตัวเต็มวัยมีอายุเฉลี่ย 4.18 17.72 และ 49.13 วัน ตามลำดับอาหารที่ใช้ในการทดลองเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณ ได้แก่ ไข่ผีเสื้อข้าวสารและละอองเกสรของต้นธูปฤาษี ผลจากการทดลองโดยการวิเคราะห์ารางชีวิตพบว่า เมื่อเลี้ยงด้วยไข่ผีเสื้อข้าวสาร และละอองเกสรของต้นธูปฤาษี มีค่าอัตราการขยายพันธุ์สุทธิ (Ro) เท่ากับ 11.88 และ 0.79 เท่า ตามลำดับ การทดสอบวัสดุสำหรับการวางไข่ พบว่ามวนตัวห้ำวางไข่บนกระดาษเช็ดมือสูงสุดที่ 130 ฟองต่อช่วงอายุขัย และมีเปอร์เซ็นต์การฟักสูงสุดที่ 91.47% ซึ่งแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับวัสดุอื่นที่ทดสอบ อุณหภูมิที่มีการวางไข่และฟักไข่ได้มากที่สุดคือ (27±+1oซ.) ได้จำนวนไข่เฉลี่ย 114 ฟองต่ออายุขัย และมีเปอร์เซ็นต์การฟัก 89.68% การศึกษาตารางชีวิตของมวนตัวห้ำเมื่อเลี้ยงด้วยเหยื่อ 4 ชนิด ได้แก่ เพลี้ยไฟฝ้าย เพลี้ยแป้งมันสำปะหลังสีชมพู ไรแดงหม่อน และไรขาวพริก พบว่า มีตราการขยายพันธุ์สุทธิ (Ro) เท่ากับ 5.89 5.60 2.93 และ 0 เท่า ตามลำดับ ตัวเต็มวัยของมวนตัวห้ำสามารถกินเพลี้ยไฟฝ้ายได้เฉลี่ย 348.52 ตัวต่ออายุขัย มากกว่าเหยื่อชนิดอื่นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ และการศึกษาประสิทธิภาพการกินเพลี้ยไฟฝ้ายในสภาพโรงเรือน พบว่า ระยะตัวเต็มวัยเพศเมียและระยะตัวอ่อนวัยที่ 3 กินเพลี้ยไฟฝ้ายได้เฉลี่ย15.50 และ 15.32 ตัวต่อวัน การศึกษาผลกระทบของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช 14 ชนิด ต่อมวนตัวห้ำโดยวิธี dry-fif ilm หลังเคลือบหลอดไว้ 7 วัน พบว่าารที่ปลอดภัยกับมวนตัวห้ำ ได้แก่ amitraz pyridaben spinetoram white oil metalaxyl mancozeb carbendazim และ sulfur จึงสรุปได้ว่ามวนตัวห้ำ C. exiguus เป็นศัตรูธรรมชาติที่เพาะเลี้ยงได้ง่ายด้วยต้นทุนต่ำ สามารถควบคุมศัตรูพืชที่สำคัญ เช่น เพลี้ยไฟฝ้าย ในสภาพได้