เทคนิคการสุ่มตรวจศัตรูพืชบางชนิดในกล้วยไม้ตัดดอกสำหรับส่งออก

บทคัดย่อ

งานวิจัยโดยเก็บข้อมูลศัตรูพืชที่ตรวจพบบนกล้วยไม้ตัดดอกสกุลหวายลูกผสม (Dendrobium hybrid) ณ คลังสินค้า ท่าอากาศยานกรุงเทพฯ ระหว่างเดือนมกราคม – กันยายน พ.ศ. 2545 ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างหลายชั้นร่วมกับการสุ่มตัวอย่างแบบมีชั้นภูมิ (stratified multi – stage sampling) จัดแบ่งระดับการส่งออกตามจำนวนกล่องของกล้วยไม้ที่บรรจุเป็นกล่องใหญ่ ( เพื่อการขนส่ง) ออกเป็นชั้นภูมิ( strata ) ได้หมด 8 ชั้นภูมิ (stratum) กำหนดสุ่มตัวอย่างสินค้ากล้วยไม้ส่งออกทุกชั้นภูมิรวม 221 รายสินค้าส่งออก โดยแต่ละ strata สุ่มตัวอย่างสินค้ากล้วยไม้ส่งออกเป็นสัดส่วนกับจำนวนหน่วยในชั้นภูมิ (proportional allocation ) ในแต่ละตัวอย่างสินค้ากล้วยไม้ส่งออกของแต่ละชั้นภูมิทำการสุ่มเป็นลำดับขั้น คือ สุ่มจำนวนกล่องใหญ่ประมาณ 11% ของขนาดขอบเขตบน ( upper bound) ของชั้นภูมินั้น และแต่ละกล่องใหญ่ที่บรรจุกล่องย่อย (กล่องวางขาย) จำนวน 5 กล่องทำการสุ่มเพียง 1 กล่องย่อย กล่องย่อยตัวอย่างซึ่งบรรจุกล้วยไม้ 6 - 9 กำ ทำการสุ่ม กล้วยไม้จำนวน 1 กำ ซึ่งมีประมาณ 8 – 10 ช่อ เพื่อบันทึกการพบหรือไม่พบศัตรูกล้วยไม้ โดยเฉพาะเพลี้ยไฟที่มีชีวิตบนกล้วยไม้ทุกดอก และทุกช่อ ที่ได้จากการสุ่มตัวอย่าง แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ผลทางสถิติศัตรูกล้วยไม้ที่พบ เช่น ไรแดง หนอนกระทู้หอมซึ่งมักพบตัวตายแล้ว ส่วนหอยทากที่มีชีวิตพบน้อยมากเมื่อเทียบกับเพลี้ยไฟที่มีชีวิต จึงวิเคราะห์ผลเฉพาะเพลี้ยไฟที่มีชีวิต โดยคำนวณหาสัดส่วนกล่องที่พบเพลี้ยไฟที่มีชีวิตในแต่ละชั้นภูมิ คำนวณหาค่าความน่าจะเป็น ของการยอมรับสินค้ากล้วยไม้ส่งออกที่ไม่พบเพลี้ยไฟโดยแจกแจงแบบทวินาม (binomial distribution) พิจารณาแผนการสุ่ม (sampling plan) สร้างเส้นโค้งแสดงคุณสมบัติในเชิงปฏิบัติ (operating characteristic curves) แล้ววิเคราะห์หาสมการการถดถอยของทั้ง 8 ชั้นภูมิ เพื่อทดสอบความชัน ( homogeneity of regression coefficients) พบว่า กล่องบรรจุกล้วยไม้ที่ส่งออกต่างประเทศในแต่ละการส่งออก ที่ประกอบด้วยจำนวนกล่องใหญ่หลายๆ กล่องในทุกชั้นภูมิ ควรสุ่มตัวอย่างจำนวน 4 กล่องใหญ่ตามลำดับขั้นข้างต้น จะได้ประมาณ 40 ช่อ/การส่งออก ในกรณีที่ต้องการลดจำนวนตัวอย่างลง เช่นแหลือเพียง 3 หรือ 2 กล่อง ใหญ่ พบว่า ถ้ากำหนดความเสี่ยงผู้รับซื้อที่ระดับ 10% (การยอมรับสินค้ากล้วยไม้ส่งออกทั้งที่มีเพลี้ยไฟปนอยู่) เปอร์เซ็นต์ของกล่องเพื่อการขนส่งที่มีเพลี้ยไฟปนอยู่ในสินค้ากล้วยไม้ส่งออกของการยอมรับ (Lot Tolerance Percent Defective, LTPD ) จะเพิ่มขึ้น คือ ที่การสุ่ม 4 กล่องใหญ่ ค่า LTPD = 44% การสุ่ม 3 กล่องใหญ่ และ 2 กล่องใหญ่ ค่า LTPD = 54 และ 68% ตามลำดับ ซึ่งเปอร์เซ็นต์ที่สูงขึ้นจะทำให้ประเทศปลายทางมีโอกาสตรวจพบเพลี้ยไฟมากขึ้นจึงขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของผู้สุ่ม ถ้าลดเวลาและความเสียหายของผลิตภัณฑ์ก็อาจลดจำนวนกล่องสุ่ม แต่จะมีผลกระทบในเรื่องความเสี่ยงต่อการตรวจพบเพลี้ยไฟ