การปรับปรุงข้าวหอมพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ให้มีลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง โดยการชักนำให้เกิดการกลายพันธุ์ด้วยสารเคมีก่อการกลายพันธุ์

บทคัดย่อ

การปรับปรุงข้าวหอมพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ให้มีลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง โดยการชักนำให้เกิดการกลายพันธุ์ด้วยสารเคมีก่อการกลายพันธุ์ ethyl methanesulfonate (EMS) ได้นำเมล็ดมาแช่ในสารละลาย EMS ที่มีความเข้มข้น 0.75 , 1.0 และ 1.25% เป็นเวลานาน 12 ชั่วโมง แล้วนำเมล็ดมาปลูกเป็นต้น M1 เมื่อแก่เก็บเกี่ยวเมล็ด นำไปปลูกลูกชั่ว M2 ตรวจสอบความไวต่อช่วงแสงในสภาพที่มีช่วงแสงยาว พบว่า ลูกชั่ว M2 ทั้งหมด 3,320 ต้น มีต้นกลายพันธุ์ที่แสดงลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง จำนวน 5 ต้น หรือมีอัตราการกลายพันธุ์ของลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสงเกิดขึ้น 0.15% คัดเลือกต้นที่ไม่ไวต่อช่วงแสง นำไปปลูกเป็นลูกชั่ว M3 เพื่อตรวจสอบการถ่ายทอดลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสงในสภาพที่มีช่วงแสงสั้น พบว่า ลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสงของลูกชั่ว M2 ทั้งหมดสามารถถ่ายทอดสู่ลูกชั่ว M3 นอกจากนั้นในชั่วนี้ยังได้ตรวจสอบคุรภาพเมล็ดทางกายภาพ และคัดเลือกต้นลูกชั่ว M3 ที่มีลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย และเมล็ดมีคุณภาพทางกายภาพใกล้เคียงหรือเท่ากับพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 ไว้จำนวน 64 ต้น นำเมล้ดไปปลูกเป็นลูกชั่ว M4 ภายใต้สภาพที่มีช่วงแสงยาว สายพันธุ์ทั้งหมดแสดงลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง จึงเก็บเกี่ยวเมล็ดแล้วนำมาวิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพ คุณภาพหุงต้มและรับประทานซึ่งรวมทั้งความหอมด้วย คัดเลือกสายพันธุ์ที่เมล็ดมีคุณภาพดีไว้ได้ 11 สายพันธุ์ ในระหว่างสายพันธุ์คัดเลือกต้นที่มีลักษณะทางการเกษตรที่ดี คัดเลือกไว้ 25 ต้น นำเล็ดไปปลูกเป็นลูกชั่ว M5 ภายใต้สภาพที่มีช่วงแสงสั้นลูกชั่ว M5 ทุกสายพันธุ์จากทั้งหมด 25 สายพันธุ์ แสดงลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง จึงเก็บเกี่ยวเมล็ดจากทุกสายพันธุ์มาวิเคราะห์คุรภาพทางกายภาพ คุณภาพหุงต้มและรับประทานซึ่งรวมถึงความหอมด้วย คัดเลือกสายพันธุ์ที่เมล็ดมีคุรภาพดีใกล้เคียงกับพันธุ์ขาวดอกมะลิ105 และมีลักษระทางเกษตรที่ดี ไว้จำนวน 8 สายพันธุ์ จากการทดสอบผลผลิตและคุณภาพเมล็ดของสายพันธุ์ดังกล่าวในฤดูนาปี 2538 พบว่า ผลผลิตของสายพันธุ์ชั่ว M5 แตกต่างกันตั้งแต่ 715 ถึง 1,194 กิโลกรัมต่อไร่ ในขณะที่พันธุ์เปรียบเทียบ กข23 ซึ่งไม่ไวต่อช่วงแสง ให้ผลผลิต 1,185 กิโลกรัมต่อไร่ เมล็ดของทุกสายพันธุ์มีคุณภาพทางกายภาพ คุณภาพหุงต้มและรับประทาน ซึ่งรวมถึงความหอมค่อนข้างด้อยกว่าพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105