การศึกษาธาตุอาหารพืชที่เป็นตัวจำกัดการเจริญเติบโตของข้าวในดินเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยภายใต้สภาพที่มีน้ำจำกัดและเพียงพอ

บทคัดย่อ

การทดลองการขาดธาตุอาหารพืชในเรือนทดลองจะเป็นประโยชน์ในการศึกษาการจำกัดของธาตุอาหารต่อการเจริญเติบโตของพืชที่ปลูกในดินหลายชนิดที่มีสภาพแวดล้อมในลักษณะเดียวกับดินที่ปลูกข้าว (oryza sativa L.) ในสภาพน้ำฝนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนใหญ่เป็นดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ และต้นข้าวมักประสพกับภาวะขาดน้ำ ซึ่งอาจมีผลให้ความต้องการธาตุอาหารของพืชปรับเปลี่ยนไปเมื่อปริมาณน้ำเหือดแห้งไปจากนาอันเนื่องจากฝนทิ้งช่วง ได้ดำเนินการทดลองโดยทดสอบต้นข้าวในระยะกล้า 2 การทดลอง ที่ศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานี เพื่อศึกษธาตุอาหารที่จำกัดการเจริญเติบโตของข้าวในดินนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย และเพื่อทดสอบผลกระทบจากปริมาณน้ำในขณะที่ข้าวเจริญเติบโตในสภาพจำกัดธาตุอาหารพืช ในการทดลองที่ 1 ปลูกข้าวในดิน 2 ชุด คือชุดร้อยเอ็ด และชุดอุบล ใน 2 สภาพ คือ มีน้ำเพียงพอและมีน้ำจำกัด แบ่งการให้ธาตุอาหารพืชเป็น 15 กรรมวิธี ในการทดลองที่ 2 ปลูกข้าวในดินจาก 6 แหล่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งจัดเป็นชุดดินได้ 3 ชุด คือ 1. ชุดร้อยเอ็ด 2. ชุดอุบล 3. ชุดพิมาย โดยมีการใส่ธาตุอาหารเช่นเดียวกับการทดลองที่ 1 พบว่า ธาตุอาหารที่จำกัดการเจริญเติบโตของข้าวอย่างเด่นชัด คือ ธาตุไนโตรเจนและฟอสฟอรัส ในบางกรณีเท่านั้น คือ ในดินชุดร้อยเอ็ดและอุบล จากศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานี ที่ธาตุโพแทสเซียม ซัลเฟอร์มีส่วนในการจำกัดการเจริญเติบโต และนอกจากนี้ธาตุสังกะสี และโบรอน ก็มีผลต่อการเจริญเติบโตของข้าวในดินเกือบทุกแห่งมีเพียงแหล่งเดียวเท่านั้นที่ฟอสฟอรัสมีผลต่อการเจริญเติบโตเด่นชัดมากกว่า การใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัสแก่ข้าวในอัตราต่ำมีอิทธิพลในการลดความสูงและการพัฒนาพื้นที่ใบของต้นข้าว ส่วนการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนต่ำเกินไปจะมีผลกระทบกับการเจริญเติบโตในระยะต่อไป อย่างไรก็ตามการขาดธาตุฟอสฟอรัสมีผลเสียหายต่อการเจริญเติบโตมากกว่าในสภาพน้ำจำกัดของดินชุดร้อยเอ็ด ส่วนการขาดธาตุซัลเฟอร์ที่ทดลอง ผลจากการทดลองในเรือนทดลองนี้แสดงให้เห็นว่าธาตุอาหารที่จะจำกัดการเจริญเติบโตของข้าวนั้น ต้องขึ้นอยู่กับชนิดของดินและปริมาณน้ำในดินประกอบกัน