การเจริญของเชื้อ Macrophomina phaseolina ในส่วนต่าง ๆ ของพืชภายหลังการติดเชื้อของราก

บทคัดย่อ

งานทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบการเจริญอย่างต่อเนื่อง (systemic development) ของเชื้อ M. phaseolina จากการติดเชื้อที่รากเข้าไปในลำต้นและเมล็ด ดำเนินการโดยการปลูกต้นกล้าถั่วเขียวผิวดำพันธุ์พิษณุโลก 2 อายุ 5 วัน ในดินที่คลุกด้วย inoculum ของเชื้อ M. phaseolina อัตรา 2% w/w 5 ต้น/กระถาง ดูแล รดน้ำ เพื่อรักษาระดับความชื้นของดินให้อยู่ที่ 60 % WHC เป็นเวลา 52 วัน (หลังฝักแรกดำ 3 วัน) จากนั้นค่อย ๆ ลดระดับความชื้นของดินลงเหลือ 57% WHC ตามลำดับ ตัดต้นไปตรวจสอบ การเจริญอย่างต่อเนื่องของเชื้อในลำต้นเข้าไปในเมล็ดใต้กล้องจุลทรรศน์ ที่ระยะเวลา 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15 และ 17 สัปดาห์หลังปลูก และตรวจสอบการติดเชื้อที่ราก ลำต้น และเมล็ด บนอาหาร potato dextrose agar ที่ระยะเวลาเดียวกัน ทำการบันทึกส่วนของต้นที่พบเส้นใย ลักษณะการเจริญ (Inter หรือ Intracellular mycelium) และความหนาแน่นของเส้นใยในต้นถั่วเขียวผิวดำ และบันทึกความรุนแรงของโรคที่รากโดยใช้ระดับ 0-5
ผลการทดลองพบว่า เชื้อ M. phaseolina เจริญอย่างต่อเนื่องจากแผลที่ราก เข้าไปภายในลำต้น จากโคนต้นขึ้นไปสู่ส่วนยอดและกิ่งก้าน พบเส้นใบของเชื้อนี้หนาแน่นบริเวณท่อน้ำ ท่ออาหาร และแก่นกลางลำต้น บริเวณ cortex พบน้อยมาก เส้นใยมีลักษณะการเจริญแบบ intracellular (เจริญอยู่ภายในเซลล์พืช จากเซลล์หนึ่งเข้าไปในเซลล์ข้างเคียง และในเซลล์ที่สูงขึ้นไป ด้วยอัตรา 4.4 ซม./สัปดาห์ แต่เมื่อตรวจสอบตั้งแต่ถั่วเขียวผิวดำเริ่มติดเมล็ดจนถึงเมล็ดแก่ (11 สัปดาห์หลังปลูก) และจนถึง 17 สัปดาห์หลังปลูกไม่พบการติดเชื้อในเมล็ด ทั้งนี้เพราะว่า ในระยะที่ถั่วเขียวผิดดำมีการเจริญเติบโตดี แข็งแรง ถั่วเขียวผิวดำมีความต้านทานต่อการรุกรานของเส้นใยของเชิ้อ M. phaseolina สูง ทำให้เชื้อเจริญขึ้นไปสู่ส่วนยอดช้าลง ไม่สามารถขึ้นไปถึงฝักได้ก่อนการสุกแก่ของเมล็ด แต่เมื่อใดที่ถั่วเขียวผิวดำอ่อนแอต่อโรค เชื้อสามารถเจริญในต้นได้อย่างรวดเร็ว ทำให้ถั่วเขียวผิวดำยืนต้นแห้งตาย ภายใน 1-2 วัน การตายอย่างรวดเร็วของต้นถั่วเขียวผิวดำ ในขณะเดียวกัน ไม่มีผลทำให้เชื้อหยุดการเจริญเติบโตและเข้าสู่ระยะฟักตัว สร้างเมล็ด sclerotia ไม่สามารถเข้าทำลายเมล็ดและฝักได้ และสามารถสรุปได้ว่า การติดเชื้อของเมล็ดไม่ได้เกิดจากการเจริญอย่างต่อเนื่องของเชื้อจากรากผ่านลำต้นเข้าไปสู่เมล็ด