การศึกษาพืชอาศัยของเชื้อไวรัสสาเหตุโรคข้าวด้วยเทคนิคทางเซรุ่มวิทยา

บทคัดย่อ

การตรวจวินิจฉัยเชื้อไวรัสของข้าวด้วยวิธี enzyme-Linked-Immunosorbent Assay (ELISA) และวิธี Latex Agglutination test (LA) ซึ่งเป็นเทคนิคทางเซรุ่มวิทยาที่อาศัยปฏิกริยาเฉพาะเจาะจงระหว่างเชื้อไวรัส (antigen) และแอนตีบอดี (antibody) ที่ถูกสร้างขึ้นมาจากเชื้อไวรัสโรคใบสีส้ม และเชื้อไวรัสโรคใบหงิกของข้าวโดยเอาวัชพืช 12 ชนิด ข้าวเป่า 39 สายพันธุ์ ข้าวโพด ข้าวบาเล่ย์ และข้าวสาลี มาทำการปลูกเชื้อไวรัสโรคใบสีส้ม และเชื้อไวรัสโรคใบหงิกของข้าว โดยใช้แมลงพาหะเพลี้ยจักจั่นสีเขียว (Nephotettix virescens) และเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Nilaparvata lugens) ตามลำดับ โดยใช้แมลงในอัตรา 5 ตัวต่อต้น หลังจากปลูกเชิ้อประมาณ 30-45 วัน จึงตัดใบที่สองจากยอดของพืชที่ทดสอบมาบดกับ 0.02 M Phosphate buffer สำหรับเชื้อไวรัส โรคใบหงิกทั้งบนข้าวป่าและวัชพืชทุกชนิด นำน้ำคั้นพืชมาตรวจหาเชื้อไวรัสด้วยวิธี ELISA ส่วนโรคใบสีส้มของข้าว ซึ่งประกอบด้วยอนุภาคไวรัส 2 ชนิด คือ RTBV (Rice tungro Bacilliform virus) นั้นใช้วิธี LA ในการตรวจหาเชื้อไวรัสในข้าวป่า และวิธี ELISA ตรวจหาเชื้อไวรัสบนวัชพืช ผลจากการศึกษา พบว่าวัชพืช 3 ชนิด คือ หญ้าแดง (Ischaemum rugosum) หญ้าพงละมาน (Echinochloa crussgali) และหญ้าดอกขาว (Leptochloa chinensis) รวมทั้งข้าวโพด เป็นพืชอาศัยของเชื้อไวรัสโรคใบสีส้ม ชนิด RTSV ส่วนข้าวป่าทุกสายพันธุ์ที่นำมาทดสอบพบอนุภาคไวรัสทั้ง RTSV และ RTBV ยกเว้นข้าวป่า Oryzae redleyi ตรวจไม่พบอนุภาคทั้งสองชนิด สำหรับพืชอาศัยของเชื้อไวรัสโรคใบหงิกของข้าวนั้น พบว่าวัชพืช 6 ชนิด คือ ต้นขาเขียดใบกว้าง (Monochoria vaginalis) ต้นขาเขียดใบแคบ (M. varginalis var.plantaginea) หญ้าพงข้าวนก (Digitaria adscendens) หญ้ารังนก (Chloris barbata) หญ้าพงละมาน และหญ้าดอกขาว รวมทั้งข้าวโพด ข้าวบาเล่ย์ และข้าวสาลี เป็นพืชอาศัยของเชื้อไวรัสโรคใบหงิกสำหรับข้าวป่าพบว่าทุกสายพันธุ์เป็นพืชอาศัยของเชื้อไวรัสโรคใบหงิก ยกเว้นข้าวป่าพันธุ์ O. officinalis