ลักษณะอาการและการถ่ายทอดทางเมล็ดของเชื้อ Columnea latent viroid  และ Pepper chat fruit viroid ในเมล่อน

นพรัตน์  เลิศวิลาศานนท์; ษมาภร สิงหพันธุ์; คนึงนิตย์ เหรียญวรากร

doi:10.14456/thaidoa-agres.2024.12

ผู้แต่ง

นพรัตน์ เลิศวิลาศานนท์ ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จ.นครปฐม73140
ษมาภร สิงหพันธุ์ ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จ.นครปฐม73140
คนึงนิตย์ เหรียญวรากร ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน จ.นครปฐม73140

DOI:

https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2024.12

คำสำคัญ:

Columnea latent viroid, Pepper chat fruit viroid, การถ่ายทอดทางเมล็ด, พืชวงศ์แตง, เมล่อน

บทคัดย่อ

เชื้อ Columnea latent viroid (CLVd) และ Pepper chat fruit viroid (PCFVd) จัดเป็นเชื้อศัตรูพืชกักกันที่สำคัญ ที่ก่อให้เกิดความเสียหายให้กับผลผลิตทางการเกษตรโดยเฉพาะในมะเขือเทศ มันฝรั่ง พริก และพืชวงศ์แตงบางชนิด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะอาการและการถ่ายทอดทางเมล็ดของเชื้อ CLVd และ PCFVd ในเมล่อน สำหรับเป็นข้อมูลในการสังเกตอาการผิดปกติที่เกิดจากเชื้อดังกล่าวในแปลง โดยการปลูกเชื้อ CLVd และ PCFVd ลงบนต้นกล้าเมล่อนด้วยวิธีกล และผสมเกสรภายในต้นเดียวกันเพื่อนำเมล็ดมาทดสอบการถ่ายทอดเชื้อทางเมล็ด จากการศึกษาพบว่า เมล่อนติดเชื้อ CLVd และ PCFVd ที่อัตรา 25 – 86 และ 0 – 100% ตามลำดับ โดยเชื้อ CLVd สามารถก่อโรคให้กับเมล่อนได้ทั้ง 4 พันธุ์ หลังการปลูกเชื้อที่ 8 สัปดาห์ แสดงอาการต้นแคระแกร็น ข้อสั้น ใบมีขนาดเล็กเรียงซ้อนกัน ดอกตัวผู้มีขนาดเล็กลง และกลีบดอกบิดเบี้ยว มีดอกตัวผู้ และดอกตัวเมียจำนวนมาก แต่ไม่สามารถเจริญเติบโตเป็นผลที่สมบูรณ์ ในขณะที่เชื้อ PCFVd สามารถก่อโรคให้กับเมล่อนได้ 2 พันธุ์จากเมล่อน 3 พันธุ์ที่ทดสอบ แสดงอาการของโรคหลังการปลูกเชื้อที่ 6 สัปดาห์ โดยมีอาการยอดหดสั้น ออกดอกเป็นกระจุกจำนวนมากแต่ไม่ติดผล สำหรับการถ่ายทอดเชื้อไวรอยด์ทั้งสองชนิดผ่านทางเมล็ดด้วยการปลูกทดสอบในสภาพโรงเรือน พบการถ่ายทอดของเชื้อ CLVd ผ่านทางเมล็ดเพียงพันธุ์เดียว คือ Melon-2 ในอัตรา 0.5% อย่างไรก็ตาม การศึกษาในครั้งนี้ยังไม่พบการถ่ายทอดเชื้อ PCFVd ผ่านทางเมล็ดในต้นเมล่อนที่ติดเชื้อ ผลจากการทดลองนี้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการสำรวจเมล่อนอย่างสม่ำเสมอ และสามารถทำลายต้นเมล่อนที่เป็นโรคจากเชื้อ CLVd และ PCFVd ได้ทันที เพื่อลดการแพร่ระบาดของโรคและลดการปนเปื้อนของเชื้อที่ติดไปกับเมล็ดพันธุ์โดยเฉพาะอย่างยิ่งเชื้อ CLVd

เอกสารอ้างอิง

กนกมณี ตันสุวรรณ และคนึงนิตย์ เหรียญวรากร. 2561 การถ่ายทอดเชื้อ Columnea latent viroid ผ่านทางเมล็ดของแตงกวา. วารสารวิชาการเกษตร. 36(2): 130-140.

กรมส่งเสริมการเกษตร. 2562. เมล่อนญี่ปุ่น - สารสนเทศ ส่งเสริมการเกษตร. แหล่งที่มา: https://www. http://www.agriinfo.doae.go.th/year63/plant/rortor/veget/.pdf/ สืบค้น: 10 กรกฎาคม 2566.

ปริเชษฐ์ ตั้งกาญจนภาสน์. 2548. การตรวจสอบเชื้อไวรอยด์ในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์มะเขือเทศในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย. วิทยานิพนธ์ปริญญาโท. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. กรุงเทพฯ. 85 หน้า.

ปริเชษฐ์ ตั้งกาญจนภาสน์ คนึงนิตย์ เหรียญวรากร และวิภา เกิดพิพัฒน์. 2556ก. เชื้อ Columnea latent viroid (CLVd) สายพันธุ์ใหม่ที่ก่อให้เกิดอาการรุนแรงในมะอึก (Solanum stramonifolium Jacq.). วารสารวิชาการเกษตร. 31(1): 53-68.

ปริเชษฐ์ ตั้งกาญจนภาสน์ คนึงนิตย์ เหรียญวรากร และวิภา เกิดพิพัฒน์. 2556ข. การตรวจวินิจฉัยเชื้อ Columnea latent viroid (CLVd) และ Pepper chat fruit viroid (PCFVd) ในพืชตระกูล Solanaceae. วารสารวิชาการเกษตร. 31(2): 108-122.

ศศิประภา มาราช. 2551. โคลนก่อโรคของเชื้อ Columnea latent viroid และผลกระทบต่อมะเขือเทศพันธุ์การค้า. วิทยานิพนธ์ปริญญาโท. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. กรุงเทพฯ. 86 หน้า.

ษมาภร ภูวิธกรณ์ จิราพร ปอสูงเนิน สุภาพร กลิ่นคง และคนึงนิตย์ เหรียญวรากร. 2562. การเข้าทำลายและการถ่ายทอดทางเมล็ดของ Columnea latent viroid ในพริก. วารสารเกษตร. 35(1): 101-111.

สำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร. 2565. ข้อมูลการนำเข้าและส่งออกเมล็ดพันธุ์ควบคุมเพื่อการค้าปี 2565. แหล่งที่มา: https://www.doa.go.th/ard/?page_id=1443. สืบค้น: 23 มีนาคม 2566.

Bhuvitarkorn, S and K. Reanwarakorn. 2019. Pollen and seed transmission of Columnea latent viroid in eggplants. European Journal of Plant Pathology. 154(4): 1067-1075.

Chambers, G.A., A.M. Seyb, J. Mackie, F.E. Constable, B.C. Rodoni, D. Letham, K. Davis and M.J. Gibbs. 2013. First report of Pepper chat fruit viroid in traded tomato seed, an interception by Australian Biosecurity. Plant Disease. 97(10): 1386.

Chen, F., P. Dahal and K. J. Bradford. 2001. Two tomato expansion genes show divergent expression and localization in embryos during seed development and germination. Plant Physiology. 127(3): 928-936.

Constable, F., G. Chambers, L. Penrose, A. Daly, J. Mackie, K. Davis, B. Rodoni and M. Gibbs. 2019. Viroid-infected tomato and capsicum seed shipments to Australia. Viruses. 11(2): 98.

Dall, D., L. Penrose, A. Daly, F. Constable and M. Gibbs. 2019. Prevalences of pospiviroid contamination in large seed lots of tomato and capsicum, and related seed testing considerations. Viruses. 11: 1034.

EPPO. 2023. EPPO Global Database. Available at: https://gd.eppo.int. Accessed: July 10, 2023.

Flores, R., B. Navarro, P. Serra and F. Di Serio. 2022. A scenario for the emergence of protoviroids in the RNA world and for their further evolution into viroids and viroid-like RNAs by modular recombinations and mutations. Virus Evolution. 8(1): veab107.

Flores, R., J.W. Randles, M. Bar-Joseph and T.O. Diener. 1998. A proposed scheme for viroid classification and nomenclature. Archives of Virology. 143: 623-629.

Legrand, P. 2015. Biological assays for plant viruses and other graft-transmissible pathogens diagnoses: a review. EPPO Bulletin. 45: 240-251.

Lemmetty, A., A. W. Werkman and M. Soukainen. 2011. First report of Hop stunt viroid in greenhouse cucumber in Finland. Plant Disease. 95(5): 615.

Matsushita, Y., H. Yanagisawa and T. Sano. 2018. Vertical and horizontal transmission of pospiviroids. Viruses. 10(12): 706.

Matsushita, Y. and S. Tsuda. 2016. Seed transmission of Potato spindle tuber viroid, Tomato chlorotic dwarf viroid, Tomato apical stunt viroid and Columnea latent viroid in horticultural plants. European Journal of Plant Pathology. 145: 1007-1011.

Navarro, B., R. Flores and F. Di Serio. 2021. Advances in viroid-host interactions. Annual Review of Virology. 8(1): 305-325.

Nie, X and R.P. Singh. 2017. Viroid detection and identification by bioassay. pp. 347-356. In: Viroids and Satellites. Academic Press.

Reanwarakorn, K., S. Klinkong and J. Porsoongnurn. 2011. First report of natural infection of Pepper chat fruit viroid in tomato plants in Thailand. New Disease Reports. 24(6): 2044-0588.

Škorić, D. 2017. Viroid biology. pp. 53-61. In: Viroids and Satellites. Academic Press.

Van Dorst, H.J.M and D. Peters. 1974. Some biological observations on pale fruit, a viroid-incited disease of cucumber. Netherlands Journal of Plant Pathology. 80: 85-96.

Verhoeven, J. T., C.C. Jansen, J. W. Roenhorst, R. Flores and M. de la Peña. 2009. Pepper chat fruit viroid: biological and molecular properties of a proposed new species of the genus Pospiviroid. Virus Research. 144(1-2): 209-214.

Yaguchi, S and T. Takahashi. 1984. Response of cucumber cultivars and other cucurbitaceous species to Infection by Hop Stunt Viroid. Journal of Phytopathology. 109(1): 21-31.

Yanagisawa, H. and Y. Matsushita. 2017. Host ranges and seed transmission of Tomato planta macho viroid and Pepper chat fruit viroid. European Journal of Plant Pathology. 149: 211-217.

Zhang, S and D. Groth-Helms. 2024. Viroid diseases of tomato. pp. 379-385. In: Viral Diseases of Field and Horticultural Crops. Academic Press.