ความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการระดับโมเลกุลของปัญจขันธ์พันธุ์พื้นเมือง และพันธุ์ลูกผสม (Gynostemma pentaphyllum)
DOI:
https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2025.1คำสำคัญ:
ความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ, คลอโรพลาสต์ดีเอ็นเอ, เจียวกู่หลาน, สัณฐานวิทยาบทคัดย่อ
ความผันแปรทางสัณฐานวิทยาตามสภาพแวดล้อมของปัญจขันธ์ ส่งผลให้เกิดความไม่คงที่ในการเรียกชื่อพืชตามหลักพฤกษอนุกรมวิธาน งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของปัญจขันธ์พันธุ์พื้นเมืองและพันธุ์ลูกผสม 20 พันธุ์ ด้วยเครื่องหมายดีเอ็นเอบริเวณคลอโรพลาสต์ของยีน accD petD psbB และ ycf3 และระบุยืนยันชื่อวิทยาศาสตร์ โดยการวิเคราะห์เปรียบเทียบการจัดกลุ่มแบบ maximum likelihood (ML), maximum parsimony (MP) และ minimum evolution (ME) พบว่า การวิเคราะห์แบบ ML MP และ ME แสดงผลการจัดกลุ่มความสัมพันธ์สอดคล้องกัน และยืนยันความเป็นชนิดเดียวกันของปัญจขันธ์ทั้ง 20 พันธุ์ คือ Gynostemma pentaphyllum โดยแผนภูมิข้อมูลดีเอ็นเอร่วมของยีนทั้งหมดมีประสิทธิภาพสูงสุดในการจัดกลุ่มความสัมพันธ์ออกเป็น 2 แบบ (forma (f.)) ได้แก่ f. pentaphyllum และ f. dasycarpum ซึ่งปัญจขันธ์ที่แสดงลักษณะของ f. pentaphyllum คือ พันธุ์พื้นเมืองสันกำแพง โดยมีพันธุ์ลูกผสมเชียงราย2 ร่วมกลุ่มแสดงความใกล้ชิดตามลักษณะพันธุกรรมของพันธุ์แม่ ตามลักษณะทางสัณฐานร่วมของพื้นผิวรังไข่/ผลเกลี้ยง และมีเมล็ดทรงกลมรูปไข่ ผิวเมล็ดเป็นตุ่มมีรูปร่างค่อนข้างสม่ำเสมอ ส่วนปัญจขันธ์ที่แสดงลักษณะของ f. dasycarpum ได้แก่ ดอยตุง1 ดอยตุง2 เชียงของ แพร่1 วาวี2 วาวี4 เวียงแก่น1 เวียงแก่น2 และอ่างขาง โดยมีพันธุ์ลูกผสมเชียงราย1 สายพันธุ์1-7 1-9 1-11
1-13 1-19 2-10 และสายพันธุ์จีน-พื้นเมือง ร่วมกลุ่มแสดงความใกล้ชิดตามลักษณะพันธุกรรมของพันธุ์แม่สิบสองปันนา ตามลักษณะทางสัณฐานร่วมของพื้นผิวรังไข่/ผลมีขนนุ่มปกคลุม และมีเมล็ดทรงแบนค่อนไปทางสามเหลี่ยมจนถึงรูปหัวใจ ผิวเมล็ดเป็นตุ่มรูปร่างไม่สม่ำเสมอ
เอกสารอ้างอิง
งานวิจัยนี้ได้รับงบประมาณสนับสนุนงานมูลฐาน ประจำปี พ.ศ. 2563-2564 จากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย. 2562ก. ปัญจขันธ์ลูกผสมสายพันธุ์เชียงราย 2-20. ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. 22 หน้า.
ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย. 2562ข. ปัญจขันธ์ลูกผสมสายพันธุ์เชียงราย 7 ใบ. ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร. 21 หน้า.
ศศิธร วรปิติรังสี วีระ วรปิติรังสี จรัญ ดิษฐไชยวงศ์ และแสงมณี ชิงดวง. 2556. การทดสอบปัญจขันธ์ในแหล่งปลูกเพื่อการค้า. รายงานผลงานเรื่องเต็มการทดลองที่สิ้นสุด ปี 2556. ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์.
Abid, S., P. Mohanan, L. Kaliraj, J.K. Park, J.C. Ahn and D.C. Yang. 2019. Development of species-specific chloroplast markers for the authentication of Gynostemma pentaphyllum and their distribution in the Korean peninsula. Fitoterapia. 138: 104295.
Chen, S.K. 1995. A classificatory system and geographical distribution of the genus Gynostemma Bl. (Cucurbitaceae). Acta Phytotaxonomica Sinica. 33(4): 403-410.
Chen, S.K., A. Lu and C. Jeffrey. 2011. Gynostemma Blume. pp. 11-15. In: Flora of China Vol. 19 (Cucurbitaceae through Valerianaceae, with Annonaceae and Berberidaceae). Science Press, Beijing and Missouri Botanical Garden Press, St. Louis.
De Wilde, W.J.J.O. and B.E.E. Duyfjes. 2007. Gynostemma (Cucurbitaceae) in Thailand and Malesia. Blumea. 52(2): 263-280.
De Wilde, W.J.J.O. and B.E.E. Duyfjes. 2008. Gynostemma. pp. 447-454. In: Flora of Thailand Vol. 9 Part 4, Cucurbitaceae. The Forest Herbarium, National Park, Wildelife and Plant Conservation Department, Bangkok.
De Wilde, W.J.J.O. and B.E.E. Duyfjes. 2010. Cucurbitaceae. pp. 78-86. In: Flora of Malesiana, Series I-Seed Plants vol. 19, H.P. Nooteboom (ed.). Netherlands Centre for Biodiversity Naturalis, Leiden.
Felsenstein, J. 1985. Confidence limits on phylogenies: An approach using the bootstrap. Evolution. 39(4): 783-791.
Gan, J., Y. Li, D. Tang, B. Guo, D. Li, F. Cao, C. Sun,
L. Yu and Z. Yan. 2023. The complete
chloroplast genomes of Gynostemma reveal the phylogenetic relationships of species within the genus. Genes. 14(4): 929.
Hall, T.A. 1999. BioEdit: A user-friendly biological sequence alignment editor and analysis program for Windows 95/98/NT. Nucleic Acids Symposium Series. 41(41): 95-98.
Kumar, S., G. Stecher and K. Tamura. 2016. MEGA7: Molecular evolutionary genetics analysis version 7.0 for bigger datasets. Molecular Biology and Evolution. 33: 1870-1874.
Li, M., H. Cao, P.P.H. But and P.C. Shaw. 2011. Identification of herbal medicinal materials using DNA barcodes. Journal of Systematics and Evolution. 49(3): 271–283.
Suntaranond, S., S. Srijakval and J. Ditchaiwong. 2008. Genetic variation of Jiaogulan (Gynostemma pentaphyllum) cultivar ‘Sibsongpunna 1’ revealed by RAPD and ISSR markers. Acta Horticulturae. 786: 279-282.
Thompson, J.D., D.G. Higgins and T.J. Gibson. 1994. CLUSTAL W: Improving the sentivity of progressive multiple sequence alignment through sequence weighting, position specific gap panalties and weight metix choice. Nucleic Acids Research. 22(22): 4673-4680.
Wang, J., W.Y. Ha, F.N. Ngan, P.P.H. But and P.C. Shaw. 2001. Application of sequence characterized amplified region (SCAR) analysis to authenticate Panax species and their adulterants. Planta Medica. 67: 781–783.
Wang, L., G.Y. Lu, H. Liu, L.J. Huang, W.M. Jiang, P. Li and X. Lu. 2020. The complete chloroplast genome sequence of Gynostemma yixingense and comparative analysis with congeneric species. Genetics and Molecular Biology. 43(4): e20200092.
Wu, C.Y. and S.K. Chen. 1983. A study of the genus Gynostemma Bl. (Cucurbitaceae) from China. Journal of Systematics and Evolution. 21(4): 355–369.
Wurdack, K.J., P. Hoffmann and M.W. Chase. 2005. Molecular phylogenetic analysis of uniovulate Euphorbiaceae (Euphorbiaceae sensu stricto) using plastid RBCL and TRNL-F DNA sequences. American Journal of Botany. 92(8): 1397-1420.
Zhang, X., T. Zhou, N.Z. Kanwai, Y.M. Zhao, G.Q. Bai and G.F. Zhao. 2017. Completion of eight Gynostemma Bl. (Cucurbitaceae) chloroplast genomes: Characterization, comparative analysis, and phylogenetic relationships. Frontiers in Plant Science. 8: 1583.
Zhang, X., H Su, J. Yang, L. Feng, Z. Li and G. Zhao. 2019. Population genetic structure, migration, and polyploidy origin of a medicinal species Gynostemma pentaphyllum (Cucurbitaceae). Ecology and Evolution. 9(19): 11145–11170.
Zhao, Y.M., Y. Zhao, Z.H. Li and G.F. Zhao. 2015. Characterization of global transcriptome using illumina paired-end sequencing and development of EST-SSR markers in two species of Gynostemma (Cucurbitaceae). Molecules. 20(12): 21214–21231.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิชาการเกษตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการเกษตร
