การดูแลช่องปากเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น: แนวทางการพยาบาล เพื่อป้องกันภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบในผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็ง
คำสำคัญ:
การดูแลช่องปาก, การป้องกันเยื่อบุช่องปากอักเสบ, เด็กโรคมะเร็ง, ยาเคมีบำบัด, ภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบบทคัดย่อ
ภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบ (Oral mucositis) เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยและรุนแรง ในผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็งที่ได้รับการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด ก่อให้เกิดความเจ็บปวดและความไม่สุขสบายเป็นอย่างมาก ซึ่งส่งผลกระทบหลายประการ ได้แก่ การรับประทานอาหาร การสื่อสาร แผนการรักษา และอาจนำไปสู่การติดเชื้อเพิ่มเติมและรุนแรงจนกระทั่งเสียชีวิตได้ บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อนำเสนอแนวทางการพยาบาลในการป้องกันภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบ โดยเนื้อหาประกอบด้วย กลไกการเกิดภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบ ปัจจัยเสี่ยง การประเมินความเสี่ยง และแนวทางการพยาบาล ในการป้องกันและส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลช่องปากที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนา แนวปฏิบัติทางคลินิก เพื่อลดอุบัติการณ์และความรุนแรงของภาวะเยื่อบุช่องปากอักเสบในผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็งได้อย่างมีประสิทธิภาพ รวมถึงช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็งและครอบครัว
เอกสารอ้างอิง
Allen, G., Logan, R., Revesz, T., Keefe, D., & Gue, S. (2018). The prevalence and investigation of risk factors of oral mucositis in a pediatric oncology inpatient population: A prospective study. Journal of Pediatric Hematology/Oncology, 40(1), 15 - 21. https://doi.org/10.1097/ MPH.0000000000000970
Attaran, N., Sharma, A., Morris, M., Dudubo, O., & Macdonald, M. E. (2023). What are the impacts of oral complications from cancer therapy on the quality of life of children? A protocol to update a scoping review. PloS one, 18(11), 1 - 11. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0290364
Attinà, G., Romano, A., Maurizi, P., D'Amuri, S., Mastrangelo, S., Capozza, M. A., Triarico, S., & Ruggiero, A. (2021). Management of oral mucositis in children with malignant solid tumors. Frontiers in Oncology, 11, 599243. https://doi.org/10.3389/fonc.2021.599243
Bielack, S. S., Soussain, C., Fox, C. P., Houillier, C., Murciano, T., Osborne, W., Zinzani, P. L., Rizzari, C., & Schwartz, S. (2024). A European consensus recommendation on the management of delayed methotrexate elimination: Supportive measures, leucovorin rescue and glucarpidase treatment. Journal of cancer research and clinical oncology, 150(10), 441. https://doi.org/10.1007/s00432-024-05945-6
Bowen, J. M., Gibson, R. J., Coller, J. K., Blijlevens, N., Bossi, P., Al-Dasooqi, N., Bateman, E. H., Chiang, K., de Mooij, C., Mayo, B., Stringer, A. M., Tissing, W., Wardill, H. R., van Sebille, Y. Z., Ranna, V., Vaddi, A., Keefe, D. M., Lalla, R. V., Cheng, K. K., & Elad, S. (2019). Mucositis Study Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer/International Society of Oral Oncology (MASCC/ISOO). (2019). Systematic review of agents for the management of cancer treatment-related gastrointestinal mucositis and clinical practice guidelines. Supportive care in cancer: official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 27(10), 4011 - 4022. https://doi.org/10.1007/s00520-019-04892-0
Braguês, R., Marvão, M. F., Correia, P., & Silva, R. M. (2024). Oral mucositis management in children under cancer treatment: A systematic review. Cancers, 16(8), 1548. https://doi.org/10.3390/cancers16081548
Chen, C. F., Wang, R. H., Cheng, S. N., & Chang, Y. C. (2004). Assessment of chemotherapy-induced oral complications in children with cancer. Journal of Pediatric Oncology Nursing: Official Journal of the Association of Pediatric Oncology Nurses, 21(1), 33 - 39. https://doi.org/10.1177/1043454203259947
Cidon, E. U. (2018). Chemotherapy induced oral mucositis: Prevention is possible. Chinese Clinical Oncology, 7(1), 1 - 7. https://doi.org/10.21037/cco.2017.10.01
Curra, M., Gabriel, A. F., Ferreira, M. B. C., Martins, M. A. T., Brunetto, A. T., Gregianin, L. J., & Martins, M. D. (2021). Incidence and risk factors for oral mucositis in pediatric patients receiving chemotherapy. Supportive Care in Cancer, 29(11), 6243 - 6251. https://doi.org/10.1007/s00520-021-06199-5
Damascena, L., Lucena, E., Ribeiro, E., Pereira, A., Lima-Filho, J., & Valença, A. (2020). Impact of oral mucositis on quality of life in children with cancer undergoing chemotherapy. BMC Oral Health, 20(1), 1 - 7. https://doi.org/10.1186/s12903-020-01217-5
Docimo, R., Anastasio, M. D., & Bensi, C. (2022). Chemotherapy-induced oral mucositis in children and adolescents: A systematic review. European Archives of Paediatric Dentistry, 23(4), 501 - 511. https://doi.org/10.1007/s40368-022-00727-5
Elad, S., Cheng, K. K. F., Lalla, R. V., Yarom, N., Hong, C., Logan, R. M., Bowen, J., Gibson, R., Saunders, D. P., Zadik, Y., Ariyawardana, A., Correa, M. E., Ranna, V., & Bossi. P., (2020). Mucositis Guidelines Leadership Group of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer and International Society of Oral Oncology (MASCC/ISOO). MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer, 127(19), 4423 - 4431. https://doi.org/10.1002/cncr.33100
Eilers, J., Berger, A. M., & Petersen, M. C. (1988). Development, testing, and application of the oral assessment guide. Oncology Nursing Forum, 15(3), 325 - 330.
Howard, S. C., McCormick, J., Pui, C. H., Buddington, R. K., & Harvey, R. D. (2016). Preventing and managing Toxicities of high-dose methotrexate. The Oncologist, 21(12), 1471 - 1482. https://doi.org/10.1634/theoncologist.2015-0164
Hu, Z., Escalera-Joy, A. M., Ashcraft, E., Acharya, R., Jeha, S., Cheng, C., & Pui, C. H. (2024). Clinical risk factors for high-dose methotrexate-induced oral mucositis following individualized dosing. Cancer Medicine, 13(21), 1 - 15. https://doi.org/10.1002/cam4.70351
Hurrell, L., Burgoyne, L. L., Logan, R. M., Revesz, T., & Gue, S. (2022). Factors associated with oral mucositis severity in children who have received chemotherapy. Journal of Pediatric Hematology/Oncology, 44(8), e1016 - e1022. https://doi.org/10.1097/MPH.0000000000002392
Kostak, M. A., Semerci, R., Eren, T., Kocaaslan, E. N., & Yildiz, F. (2020). Effects of oral health care education on the severity of oral mucositis in pediatric oncology patients. Turkish Journal of Oncology, 35(4), 422 - 429. https://doi.org/10.5505/tjo.2020.2366
Kwiensungnoen, P., Kantawang, S., & Niyomka, S. (2020). Effect of oral mucositis management program on symptom status of children with cancer receiving chemotherapy. Nursing Journal, 47(1), 101 - 112. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/240730
Lemos, F.B., Silva, A.C., Lima, F.P., Machado, F.C., Pereira, L.L., Caldas, A.F., Santos, B.B., & Figueiredo, A.C. (2024). Depressive symptoms and oral mucositis in children with oncological diseases: a cross-sectional study. Brazilian Oral Research, 38, e033. https://doi.org/10.1590/1807-3107bor-2024.vol38.0033
Lertwongpaopun, W. (2003). The effects of an oral care program on stomatitis in acute myeloid leukemia patients undergoing chemotherapy [Master’s thesis]. Mahidol University.
Mazhari, F., Shirazi, A. S., & Shabzendehdar, M. (2019). Management of oral mucositis in pediatric patients receiving cancer therapy: A systematic review and meta-analysis. Pediatric Blood & Cancer, 66(3), 1 - 16. https://doi.org/10.1002/pbc.27403
Niyomkha, S. (2020). Basic knowledge and nursing care for pediatric cancer patients. [Master’s thesis]. Chiang Mai University
Otmani, N., & Hattad, S. (2021). Clinical outcome in children with chemotherapy-induced mucositis. Seminars in Oncology Nursing, 37(3), 151160. https://doi.org/10.1016/j.soncn. 2021.151160
Paiva, B.S., Barroso, E.M., Cadamuro, S.A., Paula, L.A., Pirola, W.E., Serrano, C. V., & Paiva, C.E. (2018). The children’s international mucositis evaluation scale is valid and reliable for the assessment of mucositis among Brazilian children with cancer. Journal of Pain and Symptom Management, 56(5), 774 - 780.e2. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2018.07.015
Paprom, W., & Tangvoraphonkchai, J. (2014). The effect of an oral mucositis care innovation on caregivers' care behavior among pre-school children with leukemia receiving consolidation phase chemotherapy. Journal of Nursing Science & Health, 37(1), 21 - 29. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/19745
Patel, P., Robinson, P. D., Baggott, C., Gibson, P., Ljungman, G., Massey, N., Ottaviani, G., Phillips, R., Revon-Rivière, G., Treister, N., White, M., Cabral, S., Dupuis, L., & Sung, L. (2021). Clinical practice guideline for the prevention of oral and oropharyngeal mucositis in pediatric cancer and hematopoietic stem cell transplant patients: 2021 update. European Journal of Cancer (Oxford, England: 1990), 154, 92-101. https://doi.org/10.1016/j.ejca.2021.05.013
Pulito, C., Cristaudo, A., Porta, L. C., Zapperi, S., Blandino, G., Morrone, A., & Strano, S. (2020). Oral mucositis: The hidden side of cancer therapy. Journal of Experimental & Clinical Cancer Research, 39(1), 210. https://doi.org/10.1186/s13046-020-01715-7
Sirisamut, T., (2022). Toxicity of methotrexate. Thai Journal of Hospital Pharmacy, 32(2), 126 - 132. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/TJHP/article/view/254773
Soares, J. B., de Farias Gabriel, A., Kirschnick, L. B., Carrard, V. C., Curra, M., Schuch, L. F., Martins, M. A. T., & Martins, M. D. (2025). Oral mucositis assessment in pediatric and adolescent oncological patients: A systematic review. Pediatric Blood & Cancer, 72(1), e31388. https://doi.org/10.1002/pbc.31388
Sonis, S. T. (2004). The pathobiology of mucositis. Nature Reviews Cancer, 4(4), 277 - 284. https://doi.org/10.1038/nrc1318
Thailek, T., Wiroonpanich, W., & Punthmatharith, B. (2021). Effects of mobile application for enhancing oral care self-efficacy on preventive behavior and occurrence of oral mucositis in school-aged children with cancer receiving chemotherapy. Songklanagarind Journal of Nursing, 41(1), 37 - 53. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/nur-psu/article/view/247167
Tomlinson, D., Gibson, F., Treister, N., Baggott, C., Judd, P., Hendershot, E., Maloney, A. M., Doyle, J., Feldman, B., & Sung, L. (2009). Designing an oral mucositis assessment instrument for use in children: generating items using a nominal group technique. Supportive care in cancer: Official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer, 17(5), 555 - 562. https://doi.org/10.1007/s00520-008-0523-0
Traivaree, C., Likasitthananon, N., Monsereenusorn, C., & Rujkijyanont, P. (2018). The effect of intravenous hydration strategy on plasma methotrexate clearance during intravenous high-dose methotrexate administration in pediatric oncology patients. Cancer Management and Research, 10, 4471 - 4478. https://doi.org/10.2147/CMAR.S172117
Valer, J. B., Curra, M., Gabriel, A. F., Schmidt, T. R., Ferreira, M., Roesler, R., Evangelista, J., Martins, M., Gregianin, L., & Martins, M. D. (2021). Impact of an oral care program on oral mucositis in cancer schoolchildren being treated with chemotherapy. International Journal of Pediatrics Dentistry, 31(2), 238 - 246. https://doi.org/10.1111/ipd.12718
Valéra, M. C., Noirrit-Esclassan, E., Pasquet, M., & Vaysse, F. (2015). Oral complications and dental care in children with acute lymphoblastic leukaemia. Journal of Oral Pathology & Medicine, 44(7), 483 - 489. https://doi.org/10.1111/jop.12266
Vetcho, S., Hongchayangkoo, K., Orapiriyaku, R., & Wongchanchailert, M. (2014). Effects of oral health care program on oral mucositis in school-age children with cancer receiving chemotherapy. Thai Journal of Nursing Council, 29(2), 61-71. https://he02.tci-thaijo.org/ index.php/TJONC/article/view/21119
World Health Organization. (1979). WHO handbook for reporting results of cancer treatment. Author.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
