โครงสร้างดอก เพศดอก และการติดผลของสะตอ (Parkia speciosa Hassk.)

บทคัดย่อ

การศึกษาโครงสร้างดอก เพศดอกและการติดผลของสะตอ เพื่อใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการศึกษากระบวนการถ่ายละอองเกสรและการติดผลของสะตอ ดำเนินการที่ศูนย์วิจัยพืชสวนตรัง จ.ตรัง ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2548 - กรกฎาคม พ.ศ. 2548 พบว่าสะตอออกดอกเป็นช่อดอกรวมประกอบด้วยช่อดอกเรียกว่า capitula ตั้งแต่ 1-12 ช่อดอก แต่ละช่อประกอบด้วยก้านช่อดอกยาวเฉลี่ย 28.96 ±  10.58 ซม. และที่ส่วนปลายช่อดอกมีดอกเล็กๆอยู่รวมกันเป็นกลุ่มคล้ายกระบอง แบ่งดอกบนช่อดอกตามโครงสร้างและหน้าที่ได้ 3 ชนิด คือดอกตัวผู้ (staminodial flower) อยู่ติดกับก้านช่อดอก ดอกผลิตน้ำหวาน (nectar secreting flower) พบที่ส่วนกลางของช่อดอกและดอกสมบูรณ์เพศ (fertile flower) อยู่ส่วนปลายสุดของช่อดอก ขนาดช่อดอกยาวเฉลี่ย 8.82+0.68 ซม. แต่ละส่วนของกลุ่มดอกตัวผู้ กลุ่มดอกผลิตน้ำหวานและกลุ่มดอกสมบูรณ์เพศมีขนาด 3.91x1.58 , 3.02x2.74 และ 4.49x5.0 ซม. ตามลำดับ จำนวนดอกต่อช่อ 2,277.70±109 ดอกแยกเป็นดอกตัวผู้ ดอกผลิตน้ำหวานและดอกสมบูรณ์เพศเฉลี่ย 132.5±28, 529.28±26 และ 1,615.90±107 ดอก ตามลำดับ แต่ละดอกมีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ 5 กลีบ เกสรตัวเมียพบเฉพาะในดอกสมบูรณ์เพศซึ่งมี 1 อัน จำนวนเกสรตัวผู้ในดอกตัวผู้ ดอกผลิตน้ำหวานและดอกสมบูรณ์เพศเฉลี่ย 11.50±0.50 10.8±0.57 และ 10.6±0.82 อัน ตามลำดับ ขนาดของดอกตัวผู้ ดอกผลิตน้ำหวานและดอกสมบูรณ์เพศเฉลี่ย 2.54x20.03x2.80x11.88 และ 2.24ป14.41 มม. ตามลำดับ มีละอองเกสรเป็นกลุ่มเรียกว่า polyad ประกอบด้วยละอองเกสร 16 อัน ในดอกตัวผู้ ดอกผลิตน้ำหวานและดอกสมบูรณ์เพศมีกลุ่มละอองเกสรเฉลี่ย 15.15±7.22 79.08±5.50 และ 111.03±4.25 กลุ่มตามลำดับ ขนาดกลุ่มละอองเกสรของดอกสมบูรณ์และดอกผลิตน้ำหวาน เฉลี่ย 91.00x67.95 และ 72.53x61.37 ไมครอน ขนาดเกสรตัวเมียในดอกที่ทำหน้าที่เป็นดอกกะเทยและดอกเพศผู้เฉลี่ย 1.08x10.94  และ 0.47x 6.06 มม. ตามลำดับ จำนวนไข่อ่อนต่อรังไข่เฉลี่ย 16.57±2.18 อัน ช่อดอกเพศผู้และช่อดอกกะเทย 71.43 และ 28.57% และมีการติดฝักเพียง 25.37%