ผลผลิตและประสิทธิภาพการใช้น้ำของข้าวไรซ์เบอร์รี่จากเทคนิคการชลประทาน แบบประหยัดน้ำ

บทคัดย่อ

การลดการใช้น้ำชลประทานในนาข้าวขณะที่ยังรักษาผลผลิตข้าวเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการผลิตข้าวแบบยั่งยืน อย่างไรก็ตาม เทคนิคการประหยัดน้ำชลประทานยังไม่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางจากเกษตรกรไทย เนื่องจากข้อจำกัดด้านระสิทธิภาพและความน่าเชื่อถือ ระยะเวลา 10 - 20 ปี ที่ผ่านมา วิธีการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง (Alternated wetting and drying method; AWD) ได้รับการพัฒนาและแนะนำสำหรับเกษตรกรในประเทศแถบทวีปเอเชยี แต่วิธี AWD ยังไม่ได้รับการประเมินประสิทธิภาพการใช้น้ำโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับข้าวพันธุ์ไรซ์เบอร์รี่การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบการใช้น้ำของข้าวพันธุ์ไรซ์เบอร์รี่ในระบบการทำนาแบบแห้งสลับเปียก ต่อการตอบสนองของการเจริญเติบโต ผลผลิต และองค์ประกอบผลิตของข้าว โดยวางแผนการทดลองแบบ RCBD 0e จำนวน 4 ซ้ำ 3 วิธีการส่งน้ำ ได้แก่ 1. การส่งน้ำเมื่อระดับน้ำต่ำกว่าผิวดิน 5 ซม. มาที่ระดับ 5 ซม. (AWD1) 2. การส่งน้ำเหนือผิวดิน 5 ซม. หยุดส่งน้ำหลังปักดำอายุข้าว 25 และ 45 วัน จนน้ำลดต่ำกว่าผิวดิน 15 ซม. กลับมาส่งน้ำที่ 5 ซม. (AWD2) และ3. การทำนาแบบดั้งเดิมของเกษตรกรที่ใช้น้ำท่วมขัง การส่งน้ำระดับ 5 ซม. ตลอดฤดูเพาะปลูกต่อ(CF) ทำการทดสอบในแปลงนาชลประทานอ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ ระหว่างปี พ.ศ. 2558 – 2560 ผลศึกษาพบว่า การส่งน้ำด้วยเทคนิคการชลประทานแบบ AWD ทั้ง 2 วิธี สามารถประหยัดน้ำกว่าการให้น้ำขังตลอดฤดูการเพาะปลูกได้ประมาณ 31.75 – 34.06% ในปี พ.ศ. 2559 และประมาณ 33.38 – 40.59% ใน พ.ศ. 2560 โดยปริมาณผลผลิตและองค์ประกอบผลผลิตของข้าวไรซ์เบอร์รี่ในฤดูนาปรังไม่แตกต่างกัน นอกจากนี้ค่าผลิตภาพของน้ำชลประทาน (Irrigation WaterProductivity) และค่าประสิทธิภาพการใช้น้ำ (Water Use Efficiency) มีค่าเฉลี่ยที่สูงกว่าการใช้น้ำของแปลงเกษตรกรแบบดั้งเดิม ดังนั้นเทคนิคการชลประทานแบบประหยัดน้ำด้วยวิธีเปียกสลับแห้งสำหรับนาข้าวไรซ์เบอร์รี่ จึงเป็นการจัดการน้ำที่เหมาะสม และเป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการลดปริมาณน้ำใช้ในภาคการเกษตรสำหรับประเทศไทยได้