สัณฐานวิทยาของตัวเต็มวัยเพศผู้ไส้เดือนฝอยรากปม สาเหตุโรคแง่งหูดของขิงโดยกล้องจุลทรรศน์ อิเล็กตรอนแบบส่งกราด

บทคัดย่อ

โรครากปมและแง่งหูด (root-knot and rhizome-wart diseases) ของขิง (ginger, Zingiber officinale Rosc.) เกิดจากไส้เดือนฝอยรากปม (Meloidogyne spp.) เมื่อนำส่วนที่เป็นหูดมาแคะออก จะพบตัวของไส้เดือนฝอยในระยะการเจริญเติบโตหลายวัยอาศัยอยู่หลายวัย (stage) มีตัวเต็มวัยเพศผู้ฝังตัวอยู่มากกว่าพืชชนิดอื่น การจำแนกชนิดของตัวเต็มวัยเพศผู้ด้วยกล้องจุลทรรศน์ธรรมดา ชนิดแสดงส่องผ่านโดยการวัดขนาดอวัยวะภายในลำตัว เช่น ส่วนโครงหัว ลักษณะหลอดดูดอาหาร อวัยวะเพศ พบว่าเป็น M. javanica ทำการศึกษาอวัยวะที่ผิวนอกลำตัว (cuticle) ด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบ (cuticle) ด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (scanning electron microscope, SEM) กับตัวเต็มวัยเพศผู้ ซึ่งได้จากการแคะตุ่มหูด แง่งขิงที่เป็นโรครากปมและแง่งหูดจากแหล่งปลูก อ. เวียงป่าเป้า จ. เชียงราย โดยมีขั้นตอนต่างๆ ตั้งแต่การดองไส้เดือนฝอย การดึงน้ำออก การทำให้แห้ง การติดตัวอย่าง การฉาบผิวตัวอย่างตลอดจนการถ่ายภาพด้วย SEM ที่ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์กลาง และศูนย์ปฏิบัติการวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลอง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในปี พ.ศ. 2538 พบว่าส่วนหัวบริเวณริมฝีปากส่วนกลาง มีลักษณะเหมือนหมวก คลุมเกือบเต็มหัว ไม่มีริมฝีปากด้านข้าง ทำให้เห็นช่องเปิด มีหลอดดูดอาหารปลายแหลม โผล่ออกมาตรงช่องปากใกล้กับอวัยวะรับความรู้สึก (labial sensila) บริเวณแถบข้างลำตัว (lateral field) เกิดตรงปล้องวงแหวนที่ 11 มองเห็นเป็น 4 เส้น เพราะมีรอยเว้า 4 ร่องกับสันนูน 3 สันอยู่ตรงกลาง โดยทั้งสองข้างจะไปรวมกันที่ปลายหาง มองเห็นช่องขับถ่ายรวม (cloaca) มีอวัยวะเพศผู้ทั้งสองชิ้นโผล่ออกมา ไม่พบช่องขับถ่ายของเสีย (pore) และอวัยวะรับความรู้สึกสารเคมีในทุกตัวอย่าง