สัณฐานวิทยาของเมล็ดข้าวกับปริมาณไทอามีนในเมล็ดข้าวไทย (Oryza sativa L.)

บทคัดย่อ

ข้าวเป็นธัญพืชที่เป็นแหล่งวิตามินที่ดีโดยเฉพาะวิตามินบี 1 หรือไทอามีน (thiamine) ซึ่งสะสมอยู่ในส่วนต่าง ๆ ของเมล็ดข้าว และมีการศึกษาปริมาณไทอามีนในส่วนต่าง ๆ ของข้าวจำนวนมากโดยเฉพาะในส่วนรำข้าว แต่ตัวอย่างในการศึกษามีแป้งจากเอ็นโดสเปิร์มเจือปนซึ่งทำให้ปริมาณไทอามีนที่วิเคราะห์ได้น้อยกว่าความเป็นจริง ดังนั้น จึงได้ทำการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาของเมล็ด ได้แก่ ขนาด น้ำหนักและปริมาตรของส่วนต่าง ๆ ได้แก่ เอ็นโดสเปิร์มเอ็มบริโอ และชั้นรำเพื่อทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบปริมาณไทอามีนในส่วนต่าง ๆ ของเมล็ดข้าว6 พันธุ์ ได้แก่ กข11 กข29 กข41 กข43 สุพรรณบุรี 1 และพิษณุโลก 2 พบว่า ข้าวทั้ง 6 พันธุ์ มีขนาดและน้ำหนักแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P <0.05) โดยมีขนาดความกว้างความยาวและน้ำหนักอยู่ระหว่าง 1.82-2.05 มม.6.89-7.46 มม. และ 17.66-20.74 กรัม/1,000 เมล็ด ตามลำดับ ข้าวทั้ง 6 พันธุ์ มีปริมาตรของเอนโดสเปิร์ม 10.70-14.55 ลบ.มม. ปริมาตรเอ็มบริโอและปริมาตรชั้นรำ 0.58-1.08 และ1.19-1.73 ลบ.มม./เมล็ด ตามลำดับ เมื่อทำการหาปริมาณไทอามีนโดยการสกัดด้วยน้ำและวิเคราะห์ด้วย HPLC พบว่า เอนโดสเปิร์มมีไทอามีน 0.4-0.8 นาโนกรัม/ลบ.มม. เอ็มบริโอมีไทอามีน 13.8-21.2 นาโนกรัม/ลบ.มม. ชั้นรำมีไทอามีน 30.4-54.8 นาโนกรัม/ลบ.มม. ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ชั้นรำเป็นชั้นที่มีไทอามีนมากที่สุดอย่างไรก็ตามปริมาณไทอามีนต่อปริมาตรชั้นรำมีความผันแปรระหว่างพันธุ์มากถึง 1.5 เท่าแสดงให้เห็นว่าชั้นรำมีความสำคัญในการเป็นพื้นที่สะสมไทอามีน แต่อาจมีปัจจัยอื่นทีมีผลต่อการสะสมไทอามีนในชั้นรำด้วย ทั้งนี้ พบว่า ข้าวพันธุ์กข11 และสุพรรณบุรี 1 มีปริมาณไทอามีนในชั้นรำมากที่สุด ดังนั้น จึงอาจใช้เป็นแหล่งพันธุกรรมในการปรับปรุงข้าวที่มีไทอามีนสูงต่อไป