พิษของสารตะกั่วในระบบนิเวศน์กรุงเทพฯ และปริมณฑล

บทคัดย่อ

ตะกั่ว (Pb) เป็นโลหะหนักอีกธาตุหนึ่งที่พบสะสมอยู่ในดินโดยธรรมชาติ ในปริมาณที่ค่อนข้างต่ำเช่นเดียวกับธาตุปริมาณน้อยอื่น ๆ (Trace elements) อย่างไรก็ตามปัญหามลพิษของสารตะกั่วที่แพร่กระจายอยู่ในอากาศอย่างน่าเป็นห่วงซึ่งพบในเมืองใหญ่ ๆ อย่างเช่นกรุงเทพฯ พบว่ามีแหล่งที่มาที่สำคัญอยู่ 2 ประเภท ได้แก่ ภาคอุตสาหกรรมและกิจการขนส่ง รวมทั้งยวดยานพาหนะที่ใช้สัญจรไปมา ถึงแม้สารตะกั่วที่ตกค้างจะออกฤทธิ์สะสมและยืนยามมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อปนเปื้อนอยู่ในดินหรือตะกอน ทั้งนี้เพราะตะกั่วเป็นสารที่สลายตัวได้ยากมาก จึงต้องอาศัยระยะเวลาที่ยาวนานนับเป็นหลาย ๆ สิบปี หรืออาจเป็นร้อยปีถ้าหากมีความเข้มข้นสูงเพื่อให้พิษลดลง
นอกจากนี้สารตะกั่วยังถูกจัดให้อยู่ในลำดับต้น ๆ ของหมวดสารพิษชนิดที่เป็นอันตรายอย่างรุนแรงต่อสิ่งมีชีวิตเช่นเดียวกันกับปรอท แคดเมียม สารหนู ฯลฯ เป็นต้น ดังนั้นพิษจากสารตะกั่วเมื่อแทรกซึม/ปนเปื้อนอยู่ในระบบนิเวศนืใดก็ตามจึงก่อให้เกิดความสูญเสียทั้งทางตรงและทางอ้อม และเป็นการยากที่จะแก้ไข ตัวอย่างเช่น ตะกั่วจะเข้าไปขัดขวางการย่อยสลายของอินทรียวัตถุที่มีอยู่ในดินทำให้การใช้ประโยชน์จากธาตุอาหารลดลง หรือตะกั่วในบรรยากาศทำให้เกิดโรคภูมิแพ้ ทางเดินหายใจ ระดับสถิปัญญาลดลง เป็นต้น
นอกจากนี้ตะกั่วที่พบปนเปื้อนอยู่ในแหล่งน้ำอาจเข้าสู่ร่างกายของมนุษย์และสัตว์โดยตรงผ่านทางน้ำดื่มน้ำใช้เพื่อการเกษตร สภาวะแวดล้อมที่มีสารพิษสูง เช่น ตะกั่วเจือปนในระดับที่เป็นอันตราย จึงเป็นการทำลายทรัพยากรธรรมชาติทั้งที่มีชีวิต และไม่มีชีวิตลงอย่างน่าสลดใจ มนุษย์และสรรพสิ่งมีชีวิตทั้งหลายที่ต้องอาศัยทรัพยากรธรรมชาติเพื่อการดำรงชีวิตจึงตกอยู่ภายใต้สัญญาณอันตราย และกำลังเผชิญหน้ากับการสูญหายของสายพันธุ์พืช/สัตว์นานาชนิดในอัตราที่น่าเป็นห่วง
ดังนั้น ความรู้ ความเข้าใจในเรื่องของสารพิษจากสารตะกั่ว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของตะกั่วกับการเข้าสู่โซ่อาหาร การเคลื่อนย้าย/สะสมสารตะกั่วในดิน ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงหรือการแปรสภาพของสารตะกั่วทางชีวเคมีในระบบนิเวศน์ซึ่งมีผลกระทบโดยตรงต่อความเป็นพิษ เหล่านี้นับเป็นสิ่งที่จำเป็นที่เราต้องทำความเข้าใจเสียให้ท่องแท้ ก่อนที่จะดำเนินการหามาตรการที่เหมาะสมเพื่อนำมาใช้ควบคุมและป้องกันสารพิษดังกล่าวให้บรรเทาไปจากระบบ เพื่อคืนความอุดมสมบูรณ์ให้แก่ธรรมชาติและยืดอายุการใช้งานของทรัพยากรธรรมชาติออกไปอีกด้วย