พฤติกรรมและวงจรชีวิตของหิ่งห้อย (Luciola sp.)

บทคัดย่อ

จากการศึกษาพฤติกรรมและวงจรชีวิตของหิ่งห้อย ชนิด Luciold sp. ที่เก็บรวบรวมจากตำบลหน้าไม้ อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พบว่าเป็นหิ่งห้อยที่ตัวอ่อนอาศัยอยู่ในคลองน้ำนิ่ง เย็นและสะอาด มีจอก แหน และผักตบชวาอยู่เป็นจำนวนมากและมีอยู่เป็นเวลานานแล้ว เป็นแหล่งน้ำที่มีหอยหลายชนิดอาศัยอยู่ บริเวณนี้มีต้นไม้ใหญ่แผ่กิ่งก้านสาขาทำให้บรรยากาศร่มรื่น บังลมได้ดี ในเวลากลางวันมองไม่เห็นหิ่งห้อยทั้งตัวหนอนและตัวเต็มวัย เริ่มเห็นแสงหิ่งห้อยในเวลากลางคืนประมาณ 19.00 น. เป็นต้นไป และพบปริมาณมากขึ้นเรื่อย ๆ จนกระทั่งเวลาประมาณ 21.00 น. หลังจากนั้นปริมาณเริ่มน้อยลง ส่วนตัวหนอนลอยตัวขึ้นบนผิวน้ำ บางตัวเกาะอยู่ตามรากหรือต้นจอก บางตัวอยู่ตามริมฝั่ง ตัวเต็มวัยบินส่องแสงระยิบระยับ กระพริบแสงสว่างเป็นจังหวะเพื่อส่งสัญญาณการหาคู่ หิ่งห้อยมีอายุสั้นประมาณ 15 วัน เพศเมียหลังผสมพันธุ์และวางไข่แล้วก็ตายในธรรมชาติพบหิ่งห้อยเป็นจำนวนมากช่วงฤดูฝน ที่มีความชื้นสัมพัทธ์สูง ส่วนในช่วงฤดูแล้งความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ พบหิ่งห้อยเป็นจำนวนน้อย
การศึกษาวงจรชีวิตของหิ่งห้อยในห้องปฏิบัติการ กองกีฎและสัตววิทยา กรมวิชาการเกษตร ระหว่างในปี พ.ศ. 2538-2539 พบว่าหลังผสมพันธุ์ 3 วัน เพศเมียวางไข่ เป็นกลุ่มใต้ใบจอก กลุ่มไข่มีจำนวนตั้งแต่ 5-130 ฟอง ระยะตัวหนอนมี 5 วัย เข้าดักแด้ในดินตื้น ๆ หรือแทรกอยู่ตามใบไม้ หรือเศษไม้ผุ ระยะดักแด้สั้นเพียง 5-7 วัน จึงออกเป็นตัวเต็มวัย ในการเลี้ยงหิ่งห้อยในช่วงฤดูฝน ซึ่งมีความชื้นสัมพัทธ์สูง หิ่งห้อยมีวงจรชีวิตสั้นเพียง 94 วันหรือประมาณ 3 เดือน แต่หิ่งห้อยที่เลี้ยงในฤดูแล้ง หรือเดือนที่มีความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ วงจรชีวิตนานถึง 5 เดือน
ไข่ของหิ่งห้อยไม่เรืองแสง หนอนเรืองแสงทุกระยะการเจริญเติบโต ดักแด้เรืองแสง ตัวเต็มวัยเรืองแสง โดยเพศผู้เรืองแสงมากกว่าเพศเมีย เพศผู้ และเพศเมียมีลักษณะแตกต่างกันที่ด้านล่างของปลายท้องปล้องสุดท้าย ในเพศเมียปลายปล้องท้องเว้าแต่ในเพศผู้ไม่เว้า ขนาดลำตัวของเพศเมียใหญ่กว้าเพศผู้