ความสัมพันธ์ของเหล็กกับการเกิดปมและการตรึงไนโตรเจนของถั่วลิสง

บทคัดย่อ

ถั่วลิสงที่ปลูกในดินเหนียวสีดำ (Black calcareous soils or Typic Calcinstults) โดยทั่วไปมักจะติดปมน้อยและมีอาการเหลืองซีด เนื่องจากการขาดเหล็ก แต่พืชจะกลับเจริญเติบดตเขียวเป็นปกติหลังจากให้ปุ๋ยเหล็กทางใบภายใน 3-5 วัน เพื่อศึกษาว่าเหล็กมีผลกระทบต่อระยะใดของการตรึงไนโตรเจนมากที่สุด จึงทำการทดลองในเรือนกระจกโดยใช้ถั่วลิสง 2 สายพันธุ์ (ไทนาน 9 และ โรบัท 33-1) ปลูกในดินเหนียวสีดำที่เก็บมาจากปลงทดลองในศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ พื้นที่บริเวณดังกล่าวเคยปลูกถั่วลิสง และพืชแสดงอาการขาดเหล็กอย่างรุนแรง ถั่วลิสงที่ปลูกในกระถางของแต่ละสายพันธุ์ถูกแบ่งออกเป็น 2 กล่ม กลุ่มหนึ่งให้ปุ๋ยเหล็กทางใบเมื่อเริ่มแสดงอาการขาดเหล็ก อีกกลุ่มหนึ่งไม่ให้ปุ๋ยเหล็กเลย จากนั้นเริ่มสุ่มเก็บตัวอย่างพืชจากทั้ง 2 กลุ่มมาตรวจสอบ การติดปม และความเจริญเติบโตของปม รวมทั้งปริมาณเชื้อไรโซเบียมในปมเป็นระยะ ๆ
ผลการทดลองพบว่า การขาดเหล็กไม่มีผลกระทบต่อการเกิดปม (nodule initiation) และไม่ทำให้ปริมาณเชื้อไรโซเบียมในดินบริเวณรอบ ๆ รากพืชลดลง อย่างไรก็ตามพืชที่ได้รับเหล็กอย่างเพียงพอจะทำให้ปมที่สมบูรณ์และมีประสิทธิภาพในการตรึงไนโตรเจนสูงกว่าอีกทั้งมีปมขนาดที่ใหญ่ จึงทำให้น้ำหนักปมสูงขึ้นด้วย เพียง 5 วันหลังจากพืชได้รับปุ๋ยเหล็กทางใบถั่วลิสไทนาน 9 วันมีปริมาณเชื้อไรโซเบียมในปมเพิ่มมากขึ้นถึง 200 เท่า พร้อมทั้งมีเล็กฮีโมโกลบิน (Leghaemoglobin) เพิ่มขึ้น 14 เท่า นอกจากนี้สมรรถนะของเอ็นไซม์ที่ใช้ในการตรึงไนโตรเจนได้แก่เอ็นไซม์ไนโตรจีเนสของกลุ่มพืชที่ไม่ได้รับปุ๋ยเหล็กมีความล่าช่าจนไม่อาจจะตรวจพบได้