ชีววิทยาของผีเสื้อหนอนกินใบส้ม Chilades lajus (Stoll) [Lepidoptera : Lycaenidae]

บทคัดย่อ

ผีเสื้อหนอนกินใบส้ม Chilades lajus (Stoll) เป็นศัตรูสำคัญของมะกรูด (Citrus hystrix) หนอนกัดกินยอดอ่อน ใบอ่อน และบางครั้งพบหนอนเจาะเข้าไปกินอยู่ภายในผลอ่อน และดอกอ่อน นอกจากใบอ่อนของมะกรูดแล้วมีพืชอีกหลายชนิดในตระกูลส้ม (Citrus) ซึ่งพบว่ามีหนอนของแมลงชนิดนี้กัดกินใบอ่อนเช่นกัน ได้แก่ มะนาว (C. aurantifolia) ส้มเขียวหวาน และส้มจุก (C. reticulata) ส้มโอ (C. maxima) และส้มเช้ง (C. sinensis) สำหรับใบอ่อนของมะกรูดเป็นพืชอาหารที่หนอนของแมลงชนิดนี้ชอบมากที่สุด
จากการศึกษาทางด้านชีวประวัติของผีเสื้อหนอนกินใบส้ม C. lajus ที่อุณหภูมิห้อง โดยหนอนเลี้ยงด้วยใบอ่อน ปลายยอดอ่อน และ/หรือก้านใบอ่อน บางครั้งพบแมลงวางไข่เป็นคู่โดยแต่ละฟองวางเหลื่อมกัน ระยะไข่โดยเฉลี่ย 2.26+- 0.15 วัน การเจริญเติบโตของหนอนมี 5 ระยะ แต่ละระยะมีอายุเฉลี่ย 1.25 +- 0.07, 1.30 +- 0.10, 1.55 +- 0.05, 1.94 +- 0.18 และ 2.87 +- 0.24 วัน ตามลำดับ รวมอายุหนอนทั้งหมดเฉลี่ย 8.93 +- 0.16 วัน ลักษณะเด่นของหนอนชนิดนี้ ทางด้านบนของท้องปล้องที่เจ็ดจะมีช่องเปิด 1 ช่อง ช่องดังกล่าวนี้ เป็นที่อยู่ของต่อมผลิตน้ำหวาน (honey gland) ถัดจากปล้องที่เจ็ดออกไปมีต่อม 1 คู่ เรียก extensil glands ต่อมนี้ปกติจะหดอยู่ภายในลำตัว แต่เมื่อหนอนถูกรบกวนต่อมคู่นี้จะยื่นขึ้นมาคล้ายเสาอากาศ และปลายของต่อมมีเส้นขนจำนวนมาก หนอนเมื่อเจริญเติบโตเต็มที่จะเข้าดักแด้อยู่ใต้ใบแก่ ดักแด้อยู่ในแนวตั้ง และปกติหัวของดักแด้จะชี้ขึ้นข้างบน มีบางครั้งพบว่าหัวของดักแด้ชี้ลงทางด้านล่าง ระยะดักแด้เฉลี่ย 6.34 +- 0.57 วัน วงจรชีวิตจากไข่ ถึงตัวเต็มวัยเฉลี่ย 17.53 +- 0.59 วัน ในการศึกษาพบว่าตัวเต็มวัยเพศเมียเมื่อเลี้ยงด้วยสารละลายน้ำผึ้งมีชีวิตอยู่ได้นาน 10 ถึง 14 วัน (เฉลี่ย 11.67 วัน) และเพศผู้ 7 ถึง 9 วัน (เฉลี่ย 7.47 วัน) เพศเมียแต่ละตัวสามารถวางไข่ได้อยู่ระหว่าง 76 ถึง 127 ฟอง (เฉลี่ย 99.27 ฟอง/ตัว)