ความสัมพันธ์และตำแหน่งยีนที่ควบคุมต้นเตี้ยในข้าวป่าไทย สายพันธุ์ “SPR 82-23”

บทคัดย่อ

ข้าวป่าสายพันธุ์ SPR 82-23 ที่เก็บรวบรวมได้จาก จ. สุพรรณบุรี ต่อมาได้จัดให้อยู่ในพวก Oryza nivara ถูกนำมาศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างคู่ของยีน (allelic relationship) ซึ่งควบคุมลักษณะต้นเตี้ย เปรียบเทียบกับพันธุ์ IR 8 และพันธุ์ IR 36 ที่ได้รับการถ่ายทอดยีนควบคุมลักษณะต้นเตี้ย (sd1) มาจากสายพันธุ์ Dee-geo-woo-gen โดยผสมสลับพ่อสลับแม่ระหว่าง IR 8 กับข้าวป่า และผสมข้าวป่ากับสายพันธุ์ที่เป็น primary trisomic 12 สายพันธุ์ โดยใช้ข้าวป่าเป็นพ่อเพื่อหาตำแหน่งของยีนที่ควบคุมลักษณะต้นเตี้ยในข้าวป่า
ผลการวิเคราะห์ลูกชั่วที่ 1 (F1) และลูกชั่วที่ (F2) จากคู่ผสม IR 8/ข้าวป่า, ข้าวป่า/IR 8 และ IR 36/ ข้าวป่า แสดงว่าลักษณะต้นเตี้ยในข้าวป่าถูกควบคุมด้วยยีน sd1เหมือนกับที่พบในพันธุ์ IR 8 และพันธุ์ IR 36 แต่มีความแตกต่างกันใน Ultra structure ใน locus และความแตกต่างในสารพันธุกรรมซึ่งอยู่ใกล้ชิดกับยีน sd1 ที่อาจจะมีผลมาจาก trans and cis configurations ทำให้ลูกชั่วที่ 2 ( F2) มีลักษณะต้นสูงปานกลางและต้นสูง
ลูกชั่วที่ 2 (F2) จากคู่ผสม IR36/ข้าวป่า เนื่องจากมีความแตกต่างของพื้นฐานทางพันธุกรรมระหว่างพ่อและแม่จึงทำให้มีสัดส่วนของต้นสูงปานกลางและต้นสูงปรากฏออกมามาก นอกจากนั้นยังเกิดจากอิทธิพลในทางบวกของยีนเสริม จึงพบต้นที่สูงกว่าพ่อและแม่ แม้ว่าพันธุ์ IR 36 และข้าวป่าจะมียีน sd1 ร่วมกันก็ตาม
การหาตำแหน่งของยีนควบคุมลักษณะต้นเตี้ยในข้าวป่าโดยใช้สายพันธุ์ primary trisomic นั้น เนื่องจากมีขนาดของประชากรของลูกชั่วที่ 2 น้อย จึงเป็นการยากที่จะระบุให้แน่นอนลงไปถึงตำแหน่งที่แน่นอนของยีน ดังกล่าว แต่พอจะคาดคะเนได้ว่ายีนนั้นอาจมีตำแหน่งอยู่บนโครโมโซมที่ 4, 1, 2, 3, 9, หรือ 12