ข้าวลูกผสมในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ข้าวลูกผสม คือ เมล็ดข้าวชั่วแรกที่ได้จากการผสมพันธุ์ข้าวต่างพันธุ์กัน การใช้พันธุ์ข้าวลูกผสมปลูกจึงต้องเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ปลูกทุกครึ้ง สาธารณรัฐประชาชนจีนได้เริ่มศึกษาและวิจัยเกี่ยวกับข้าวลูกผสม จนกระทั่งสามารถสร้างสายพันธุ์ข้าวที่ใช้ผลิตข้าวลูกผสม และปลูกข้าวลูกผสมได้ในปี พ.ศ. 2520 ปัจจุบันสาธารณรัฐประชาชนจีนยังเป็นประเทศเดียวของโลกที่ใช้ข้าวลูกผสมปลูกเป็นการค้าสำเร็จ
พ.ศ. 2523 สถาบันวิจัยข้าวได้ร่วมโครงการผลืตข้าวลูกผสมกับสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติเพื่อทดสอบความเป็นไปได้ของการใช้ประโยชน์จากข้าวลูกผสม โดยระยะแรกระหว่าง พ.ศ. 2523 - 2527 เป็นการทดสอบสายพันธุ์ที่ใช้ผลิตข้าวลูกผสม (สายพันธุ์เรณูเป็นหมัน , สายพันธุ์รักษาพันธุ์เป็นหมัน และสายพันธุ์แก้การเป็นหมัน) จากสาธารณรัฐประชาชนจีน และจากสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ รวมจำนวน 59 สายพันธุ์ ที่สถานีทดลองข้าวบางเขน และศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี ปรากฎว่าส่วนมากสายพันธุ์เหล่านี้มีอายุประมาณ 100 วัน สูงประมาณ 80-100 ซม. เมล็ดข้าวสั้นและเป็นท้องไข่มาก พันธุ์แก้การเป็นหมันที่มีลักษณะดี คือ IR 26, IR 36, IR 54 และ IR 64 นอกจากนี้ยังได้ทดสอบเปรียบเทียบผลผลิตข้าวลูกผสมที่นิยมปลูกในสาธารณรัฐประชาชนจีน 4 คู่ และลูกผสมจากสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติอีก 13 คู่ กับพันธุ์ข้าวมาตรฐานของไทย ที่ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานีและสถานีทดลองข้าวสุพรรณบุรี ผลปรากฎว่า ข้าวลูกผสมที่นำมาเปรียบเทียบกับพันธุ์ข้าวไทยส่วนมากอายุประมาณ 100 วัน สูงประมาณ 100-110 ซม. แต่ให้ผลผลิตไม่แตกต่างไปจากพันธุ์ข้าว กข 21 และ กข. 23 และมีแนวโน้มให้ผลผลิตดีกว่าพันธุ์ข้าว กข 25 ซึ่งมี อายุใกล้เคียงกัน เมื่อเปรียบเทียบคุณภาพเมล็ดแล้ว ลูกผสมเกือบทั้งหมดเมล็ดสั้น และเป็นท้องไข่มากกว่าพันธุ์เปรียบเทียบ
ในขณะเดียวกัน พ.ศ. 2524 สถาบันวิจัยข้าวได้เริ่มสร้างพันธุ์ข้าวไทยให้เป็นหมันที่สถานีทดลองข้าวบางเขน เพื่อค้นหาสายพันธุ์เป็นหมันที่เหมาะสมและใช้ผลิตเมล็ดข้าวลูกผสมที่ให้ผลผลิตสูง มีคุณภาพดีตามความต้องการของตลาด พ.ศ. 2527 ได้คัดเลือกสายพันธุ์เรณูเป็นหมันที่ดีจากพันธุ์ข้าว กข 21 ไว้ คือ RD 21 A-1, RD 21 A-23 และ RD 21 A-33 พร้อมสายพันธุ์รักษาเป็นหมัน ต่อมาได้ค้นพบคู่ผสมดีเด่นจากสายพันธุ์เป็นหมันเหล่านี้ผสมกับพันธุ์ข้าวไทย จำนวน 3 คู่ คือ RD 21 A-23/RD7-4,RD21 A-23/RD7-9 และ RD 21 A-1/RD 7-8 ผลการทดสอบเปรียบเทียบผลผลิตภายในสถานีที่สถานีทดลองข้าวสุพรรณบุรี และศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี พ.ศ. 529 พบว่า คู่ผสม RD 21 A-23/rD7-4 และ RD21 A-23/RD 7-9 มีลักษณะต่าง ๆ ดีคล้ายพันธุ์ข้าวมาตรฐานและมีแนวโน้มให้ผลผลิตสูงกว่า และมีคุรภาพเมล็ดดีเท่ากับพันธุ์ข้าว กข 21 และ กข 23 ด้วย